|

دانش‌آموزان و پژوهش تازه درباره درخت‌کاری

محمدرضا نیک‌نژاد

چندی پیش در رسانه‌های جهانی خبری منتشر شد که امیدهایی تازه‌ برای نجات زمین و رویارویی با گرمایش آن پدید آورد. بر پایه این خبر، اگر به دو میلیارد مترمربع مساحت پوشیده از درخت کنونی کره زمین، یک میلیارد دیگر افزوده شود، می‌توان امیدوار بود دوسوم کربن تولیدی کنونی جذب شده و زمین از پیامدهای خطرناک این گاز- که مهم‌ترینش گرمایش است- در امان ماند. این پژوهش که گسترده‌ترین در نوع خود است، یادآور می‌شود این تلاش باید در کنار دیگر کوشش‌های محیط‌زیستی از جمله پایبندی کشورها به کاهش تولید گازهای گلخانه‌ای، از جمله افزایش دیوانه‌وار کربن باشد. یکی از دستاوردهای مهم این پژوهش آن است که هر فرد در هر کجای کره زمین با کمی اطلاعات از جمله آگاهی از نوع درختان بومی در هر منطقه می‌تواند در این کار سهیم باشد. این پژوهش میانگین هزینه کاشت هر درخت در جهان را 30 سنت- با بهای کنونی دلار، کمتر از چهار هزار تومان- برآورد می‌کند. پژوهش تازه می‌تواند نقشه راهی برای افزایش کنش‌های وابسته به محیط زیست در گستره عمومی و اثرگذاری بیشتر آنها به‌ویژه در آموزش و پرورش، به عنوان مهم‌ترین و گسترده‌ترین نهاد عمومی کشورها، شود. در ایران نهاد آموزش به شکل ساختارمند کمتر تلاشی در راستای افزایش آگاهی‌های دانش‌آموزان برای نگه‌داشت و نکوداشت زیست‌بوم ندارد و اندک تلاش‌ها در این زمینه هم به‌شدت ناکام است! در کتاب‌های درسی دوره‌های دبستان و متوسط اول، به‌ویژه در درس علوم تجربی، درون‌مایه‌هایی برای افزایش آگاهی‌ها در راستای حفظ محیط زیست وجود دارد اما چون این درون‌مایه‌ها با اندیشه و عمل و احساس نوآموزان گره نمی‌خورد، اثری جدی بر آنها نمی‌گذارد و در بسیاری از آنان نهادینه نمی‌شود. البته پیش از نهاد آموزش، خانواده‌ها می‌توانند این روند را هموارتر کنند اما شوربختانه پدر و مادرها نیز افزون بر گرفتاری‌های شدید اقتصادی و روزمره، پرورش‌یافته همین ساختار آموزشی- پرورشی هستند و بنابراین چندان امیدی برای اثرگذاری خانواده‌ها نیز باقی نمی‌ماند. اما پژوهش تازه در این زمینه امیدوارکننده است. تعداد دانش‌آموزان کشور نزدیک 14 میلیون و شمار معلمان و دست‌اندرکاران آموزش نیز کمتر از یک میلیون است. اگر فقط همین 15 میلیون نفر هر کدام یک درخت در محل زندگی خود- البته با راهنمایی کنشگران محیط‌زیستی منطقه- بکارند، بی‌گمان بخشی مهمی از سهم وظیفه ایران در این کنش ارزشمند جهانی ادا می‌شود و این می‌تواند بسیار اثرگذار باشد. از دیگر سو، این حرکت آموزشی- پرورشی افزون بر رویکردهای آموزشی، نوآموزان را به توجه بیشتر به درخت و درخت‌کاری و نگه‌داشت آنها برمی‌انگیزد و حتی می‌تواند خانواده‌ها را نیز در راستای نکوداشت زیست‌بوم با آنان هماهنگ کند. برای هزینه چهار هزارتومانی کاشت درخت نیز می‌توان روی نهادهای دولتی و حاکمیتی از جمله سازمان محیط زیست به عنوان دستگاه مجری، مشارکت خانواده‌ها، سازمان‌های مردم‌نهاد و حتی خیرین حساب کرد. از دیگر سو، آغاز این کار در کشور ما می‌تواند الگویی برای دیگر کشورها شده و کمک شایانی به هدف‌ها و تلاش‌های محیط‌زیستی در جهان کند. امید است آموزش و پرورش و سازمان محیط زیست به عنوان دو نهاد اثرگذار در این زمینه همکاری و پیش‌نیازهای ضروری این پیشنهاد جهانی را فراهم کنند.

چندی پیش در رسانه‌های جهانی خبری منتشر شد که امیدهایی تازه‌ برای نجات زمین و رویارویی با گرمایش آن پدید آورد. بر پایه این خبر، اگر به دو میلیارد مترمربع مساحت پوشیده از درخت کنونی کره زمین، یک میلیارد دیگر افزوده شود، می‌توان امیدوار بود دوسوم کربن تولیدی کنونی جذب شده و زمین از پیامدهای خطرناک این گاز- که مهم‌ترینش گرمایش است- در امان ماند. این پژوهش که گسترده‌ترین در نوع خود است، یادآور می‌شود این تلاش باید در کنار دیگر کوشش‌های محیط‌زیستی از جمله پایبندی کشورها به کاهش تولید گازهای گلخانه‌ای، از جمله افزایش دیوانه‌وار کربن باشد. یکی از دستاوردهای مهم این پژوهش آن است که هر فرد در هر کجای کره زمین با کمی اطلاعات از جمله آگاهی از نوع درختان بومی در هر منطقه می‌تواند در این کار سهیم باشد. این پژوهش میانگین هزینه کاشت هر درخت در جهان را 30 سنت- با بهای کنونی دلار، کمتر از چهار هزار تومان- برآورد می‌کند. پژوهش تازه می‌تواند نقشه راهی برای افزایش کنش‌های وابسته به محیط زیست در گستره عمومی و اثرگذاری بیشتر آنها به‌ویژه در آموزش و پرورش، به عنوان مهم‌ترین و گسترده‌ترین نهاد عمومی کشورها، شود. در ایران نهاد آموزش به شکل ساختارمند کمتر تلاشی در راستای افزایش آگاهی‌های دانش‌آموزان برای نگه‌داشت و نکوداشت زیست‌بوم ندارد و اندک تلاش‌ها در این زمینه هم به‌شدت ناکام است! در کتاب‌های درسی دوره‌های دبستان و متوسط اول، به‌ویژه در درس علوم تجربی، درون‌مایه‌هایی برای افزایش آگاهی‌ها در راستای حفظ محیط زیست وجود دارد اما چون این درون‌مایه‌ها با اندیشه و عمل و احساس نوآموزان گره نمی‌خورد، اثری جدی بر آنها نمی‌گذارد و در بسیاری از آنان نهادینه نمی‌شود. البته پیش از نهاد آموزش، خانواده‌ها می‌توانند این روند را هموارتر کنند اما شوربختانه پدر و مادرها نیز افزون بر گرفتاری‌های شدید اقتصادی و روزمره، پرورش‌یافته همین ساختار آموزشی- پرورشی هستند و بنابراین چندان امیدی برای اثرگذاری خانواده‌ها نیز باقی نمی‌ماند. اما پژوهش تازه در این زمینه امیدوارکننده است. تعداد دانش‌آموزان کشور نزدیک 14 میلیون و شمار معلمان و دست‌اندرکاران آموزش نیز کمتر از یک میلیون است. اگر فقط همین 15 میلیون نفر هر کدام یک درخت در محل زندگی خود- البته با راهنمایی کنشگران محیط‌زیستی منطقه- بکارند، بی‌گمان بخشی مهمی از سهم وظیفه ایران در این کنش ارزشمند جهانی ادا می‌شود و این می‌تواند بسیار اثرگذار باشد. از دیگر سو، این حرکت آموزشی- پرورشی افزون بر رویکردهای آموزشی، نوآموزان را به توجه بیشتر به درخت و درخت‌کاری و نگه‌داشت آنها برمی‌انگیزد و حتی می‌تواند خانواده‌ها را نیز در راستای نکوداشت زیست‌بوم با آنان هماهنگ کند. برای هزینه چهار هزارتومانی کاشت درخت نیز می‌توان روی نهادهای دولتی و حاکمیتی از جمله سازمان محیط زیست به عنوان دستگاه مجری، مشارکت خانواده‌ها، سازمان‌های مردم‌نهاد و حتی خیرین حساب کرد. از دیگر سو، آغاز این کار در کشور ما می‌تواند الگویی برای دیگر کشورها شده و کمک شایانی به هدف‌ها و تلاش‌های محیط‌زیستی در جهان کند. امید است آموزش و پرورش و سازمان محیط زیست به عنوان دو نهاد اثرگذار در این زمینه همکاری و پیش‌نیازهای ضروری این پیشنهاد جهانی را فراهم کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.