|

7 شركت براي توليد فولاد در منطقه اقتصادي خليج‌فارس تفاهم‌نامه امضا كردند

تفاهم براي اجراي مگاپروژه فولادي بدون زيرساخت

شرق: يكي از برنامه‌هاي سازمان توسعه و نوسازي صنايع و معادن ايران، تشكيل يك مگاپروژه فولادي در هرمزگان و كنار آب‌هاي آزاد ايران بود. حدود چهار سال قبل و پس از افتتاح فاز دوم فولاد كاوه جنوب، تصويب شده بود سه مجموعه فولادي شامل فولاد هرمزگان متعلق به فولاد مباركه، فولاد صبا متعلق به صندوق بازنشستگي و فولاد كاوه جنوب متعلق به بنياد مستضعفان، با يكديگر ادغام شوند و به صورت سهامي كار كنند يا اينكه صندوق بازنشستگي كشور اقدام به خريد ديگر مجموعه‌ها كند تا با ادغام چند مجموعه، يك مگا پروژه بزرگ در منطقه ويژه اقتصادي و معدني خليج‌فارس شكل بگيرد؛ اما تحريم‌هاي دور جديد آمريكا، اجراي چنين پروژه‌اي را با چالش مواجه و تا امروز، ورود به مرحله اجرائي را براي مجريان دشوار کرد. به همين دليل، تاكنون اقدامات صرفا به امضاي تفاهم‌نامه‌ها ختم شده است. روز گذشته نيز تفاهم‌نامه توسعه و افزایش ظرفیت تولید فولاد تا سقف 10 میلیون تُن در منطقه ویژه اقتصادی خلیج‌فارس میان شرکت‌ فولاد هرمزگان، شرکت فولاد کاوه جنوب کیش، شرکت مادکوش، شرکت صبا فولاد خلیج‌فارس، شرکت گلگهر به‌عنوان تأمین‌كننده ماده اوليه، ایمیدرو و شرکت ملی فولاد ایران امضا شد. اگرچه احمد دنيانور، عضو هیئت‌رئيسه انجمن توليدكنندگان فولاد، در گفت‌وگو با «شرق» بر اين باور است با وجود تحريم‌ها مي‌توان از توان داخلي براي تكميل پروژه‌هاي فولاد ايران استفاده كرد؛ اما آنچه از اخبار منتشرشده از اين تفاهم‌نامه بر‌مي‌آيد، گويای آن است که هنوز زيرساخت‌هاي لازم براي توسعه صنعت فولاد در اين منطقه اقتصادي آماده نيست. بر اساس آخرين اطلاعات، توسعه فولاد در اين منطقه نياز به هزار مگاوات برق دارد و صرفا رايزني براي تأمین اين زيرساخت‌ها انجام شده است.‌حدود چهار سال قبل و پس از افتتاح فاز دوم فولاد كاوه جنوب، بحث ايجاد ظرفيت 10‌ميليون‌تني توليد فولاد در بندرعباس مطرح شد. قرار بود فولاد هرمزگان متعلق به فولاد مباركه، صبا فولاد متعلق به صندوق بازنشستگي و كاوه جنوب متعلق به بنياد مستضعفان، باهم ظرفيت فولاد منطقه اقتصادي خليج‌فارس را به 10 ميليون تن برسانند. محور اصلي اين فعاليت، فولاد هرمزگان بود. در ايميدرو جلسات متعددي براي افزايش ظرفيت توليد در اين منطقه برگزار شد. فولاد هرمزگان از طريق قراردادي كه با آلمان بست، تصميم داشت فاز دوم خود را اجرائی كرده و طرح‌هاي توسعه اين مجموعه را تكميل كند؛ اما متأسفانه به دليل تحريم‌هاي جديد، موفق به واردكردن ماشين‌آلات براي اجراي فاز دوم خود نشد. به دليل تحريم‌ها، آلمان‌ها فعاليت خود را با فولاد هرمزگان متوقف كردند. با افتتاح فاز دوم اين مجموعه، توليد محصول از 1.5 ميليون تن به سه ميليون تن مي‌رسيد. در اين مدت، پروژه‌هاي نيمه‌تمام صبا فولاد نیز تكميل شد؛ اما اين مجموعه برنامه‌اي براي طرح توسعه نداشت. فولاد كاوه جنوب نیز با تكميل طرح‌هاي توسعه خود، دنبال برنامه‌ريزي براي توسعه‌هاي آتي بود. به همين دليل، در مجموعه ايميدرو تصميم گرفته شد صبا فولاد و فولاد هرمزگان ادغام شوند و يك مگاپروژه در اين منطقه اقتصادي تشكيل شود. راهكارهاي مختلفي نیز براي ادغام در نظر گرفته شد؛ يكي اينكه اين سه مجموعه به صورت سهامي با يكديگر كار كنند يا اينكه صندوق بازنشستگي اقدام به سرمايه‌گذاري در صنعت فولاد كند. حال به نظر مي‌رسد همچنان بعد از گذشت چهار سال، تشكيل يك مگاپروژه در استان هرمزگان، در حد امضاي تفاهم‌نامه باقي مانده است.
مگاپروژه فولاد نيازمند زيرساخت
بر اساس اطلاعاتي كه خرداد سال جاری به نقل از محمد ابکا، مدیرعامل فولاد تکنیک و مشاور مادر طرح جامع فولاد، در رسانه‌ها منتشر شده است، براي تحقق هدف ايميدرو و ايجاد مگاپروژه فولادي در هرمزگان، هزار مگاوات باید به ظرفیت تولید برق منطقه اضافه شود. به گفته او، برآورد کل سرمایه‌گذاری این برنامه 5.3 میلیون یورو است که 1.6 میلیون یورو مربوط به بخش زیرساخت خواهد بود. حسن خلج‌طهرانی، مدیرعامل منطقه خلیج‌فارس، درباره زیرساخت‌ها به رسانه‌ها گفته بود: مکاتبات مربوط به اجرای طرح‌های توسعه، با مقامات مربوطه و سرمایه‌گذاران انجام شده است. اين در حالي است كه در مراسم امضاي يادداشت تفاهم هفت شركت مرتبط با صنعت فولاد كه روز گذشته در ايميدرو برگزار شد، همچنان نگراني از تكميل زيرساخت‌هاي اين مگاپروژه به قوت خود باقي مانده است.
مشاركت 7 شركت براي توليد 10 تن فولاد
آن‌طور كه ايلنا گزارش كرده است، تفاهم‌نامه توسعه و افزایش ظرفیت تولید فولاد تا سقف 10 میلیون تن در منطقه ویژه اقتصادی خلیج‌فارس، روز گذشته میان شرکت‌ فولاد هرمزگان، شرکت فولاد کاوه جنوب کیش، شرکت مادکوش، شرکت صبا فولاد خلیج‌فارس، شرکت گلگهر، ایمیدرو و شرکت ملی فولاد ایران امضا شد.
در اين مراسم، تبادار، مشاور اجرائی مدیرعامل ایمیدرو، این طرح را یک طرح ملي مي‌داند و بر همكاري مسئولان هرمزگان براي فراهم‌كردن زيرساخت‌هاي لازم، براي توسعه فولاد تأکید مي‌كند.
حسن يونسيان، مدیرعامل شرکت ملی فولاد ایران نيز می‌گوید: پس از چهار سال موضوع تولید 10 میلیون تن فولاد در منطقه خلیج فارس عملیاتی شد؛ در ابتدا شرکت فولادتکنیک به‌عنوان شرکت مشاور انتخاب و گزارش‌ها به تمامی شرکت‌های صنایع معدنی ارسال شد. به گفته او هدف از تجميع شركت‌هاي فولادي، رفع نقيصه محدوديت زمين بوده و در این راستا شرکت‌های هرمزگان، صبافولاد و شرکت‌های بخش خصوصی براي تجميع اعلام آمادگی کردند.
او ادامه مي‌دهد: شرکت گلگهر به‌عنوان تأمین‌کننده مواد اولیه به مجموعه اضافه شد تا با امضای تفاهم‌نامه بین هفت شرکت، اين مجموعه‌ها در قالب کنسرسیوم با يكديگر مشاركت کنند و به تولید 10 میلیون تن فولاد دست یابیم.
حميدرضا عظیمیان، مدیرعامل فولاد مبارکه نيز با تأکید بر بررسي آورده شركت‌هاي امضاكننده تفاهم‌نامه، لازمه اجرا‌شدن این طرح را تعيين سهم 30 درصدي براي شرکت گلگهر معرفي مي‌كند.
درحالي‌كه مشاور مديرعامل ايميدرو بر تكميل زيرساخت‌‎‎ها در هرمزگان براي دستيابي به اهداف مگاپروژه فولادي تأکید مي‎كند، فريدون همتی استاندار هرمزگان، می‌گوید: با توجه به اهداف کشور برای دستیابی به 55 میلیون تن فولاد، طرح تولید 10 میلیون تن فولاد در منطقه
خلیج فارس تعریف شد. در این منطقه همه عناصر مانند آ‌ب، حمل‌و‌نقل و اراده وجود دارد. البته او هيچ صحبتي در زمينه راهكارها براي حل مسئله تأمین برق نمي‌كند.
تحريم‌ها بر توسعه فولاد تأثیري ندارد
آن‌طور‌كه شواهد نشان مي‌دهد، دور جديد تحريم‌ها بر تكميل خطوط توليد طرح‌هاي فولادي جنوب تأثیر داشته و سبب شده است كه دستيابي به هدف ايجاد يك مگاپروژه با كندي مواجه شود؛ اما احمد دنيانور، عضو هيئت‌رئيسه انجمن توليدكنندگان فولاد، در گفت‌وگو با «شرق» تحريم را بي‌تأثیر در صنعت فولاد معرفي مي‌‎كند.
او مي‌گويد: صنعت فولاد در سال 1357 با ظرفيت 386 هزار تن، به ظرفيت به 10 ميليون تن در سال 84 رسيد و از 84 تاكنون ظرفيت اين صنعت به 28 ميليون تن افزايش يافته است. اين صنعت در تمام اين 40 سال به‌ویژه 10 سال گذشته تحت شديدترين تحريم‌ها بوده؛ اما اين تحريم‌ها موجب نشده است كه نتوانيم دستگاه‌ها را وارد كنيم يا خودمان نتوانیم بسازيم.
به گفته دنيانور در صنعت فولاد نزديك به 21 تا 22 درصد دستگاه‌ها وابسته به خارج هستند و مابقي در داخل تأمین مي‌شوند و توان داخلي به نحوي است كه مي‌تواند كمبودها را جبران كند. آنچه در داخل كشور ساخته مي‌شود، با متدهاي جديد عملي است و از نظر كيفيت مشابه نمونه‌هاي خارجي است.
او تأکید مي‌كند: در 14 سال گذشته كه تحت شديدترين تحريم‌ها بوديم، ميزان توليد فولاد 18 ميليون تن افزايش يافته است؛ بنابراين افزايش توليد قابليت اجرا دارد.
رئيس انجمن فولاد ايران با اشاره به دسترسي ايران به ذخاير غني سنگ آهن و انرژي بسيار سهل‌الوصول، توسعه صنعت فولاد در كشور را امري ناگزير توصيف مي‌كند و كرانه‌هاي خليج فارس را بهترين مكان براي توليد اين محصول و دسترسي به بازار مي‌داند.
به گفته او ايران جزء 10 كشور توليدكننده فولاد در جهان است و ازآنجاكه همواره محصول خود را به واسطه‌‎ها و نه مشتريان اصلي مي‌فروخته است، تحريم فلزات ايران تأثیري بر بازار ما نخواهد داشت.
دنيانور مي‌گويد: در سال 96 با وجود تحريم‌هاي بسيار سنگين، 9.5 ميليون تن فولاد توليد كرديم. در سال 97 ميزان صادرات فولاد 8.5 ميليون تن بود. صادرات فولاد ايران هيچ‌وقت متوقف نمي‌شود و تنها ممكن است در مبادلات مالي كمي مجبور شويم مسيرهاي طولاني‌تري را طي كنيم.
او درباره ورود صندوق بازنشستگي به صنعت فولاد می‌گوید: صندوق‌هاي بازنشستگي به‌عنوان تأمین‌كنندگان سرمايه بايد براي حفظ سرمايه و ايجاد درآمد براي اعضا و بازنشستگانشان راه‌ها و مدل‌هاي اقتصادي جديد را پيش‌رو بگذارند كه بتوانند درآمد داشته باشد. يكي از بهترين آنها حضور در بازار صنعتی بالادستي مثل فولاد است. مدل موفق قبلي اين سرمايه‌گذاري صبافولاد در بندرعباس بود.

شرق: يكي از برنامه‌هاي سازمان توسعه و نوسازي صنايع و معادن ايران، تشكيل يك مگاپروژه فولادي در هرمزگان و كنار آب‌هاي آزاد ايران بود. حدود چهار سال قبل و پس از افتتاح فاز دوم فولاد كاوه جنوب، تصويب شده بود سه مجموعه فولادي شامل فولاد هرمزگان متعلق به فولاد مباركه، فولاد صبا متعلق به صندوق بازنشستگي و فولاد كاوه جنوب متعلق به بنياد مستضعفان، با يكديگر ادغام شوند و به صورت سهامي كار كنند يا اينكه صندوق بازنشستگي كشور اقدام به خريد ديگر مجموعه‌ها كند تا با ادغام چند مجموعه، يك مگا پروژه بزرگ در منطقه ويژه اقتصادي و معدني خليج‌فارس شكل بگيرد؛ اما تحريم‌هاي دور جديد آمريكا، اجراي چنين پروژه‌اي را با چالش مواجه و تا امروز، ورود به مرحله اجرائي را براي مجريان دشوار کرد. به همين دليل، تاكنون اقدامات صرفا به امضاي تفاهم‌نامه‌ها ختم شده است. روز گذشته نيز تفاهم‌نامه توسعه و افزایش ظرفیت تولید فولاد تا سقف 10 میلیون تُن در منطقه ویژه اقتصادی خلیج‌فارس میان شرکت‌ فولاد هرمزگان، شرکت فولاد کاوه جنوب کیش، شرکت مادکوش، شرکت صبا فولاد خلیج‌فارس، شرکت گلگهر به‌عنوان تأمین‌كننده ماده اوليه، ایمیدرو و شرکت ملی فولاد ایران امضا شد. اگرچه احمد دنيانور، عضو هیئت‌رئيسه انجمن توليدكنندگان فولاد، در گفت‌وگو با «شرق» بر اين باور است با وجود تحريم‌ها مي‌توان از توان داخلي براي تكميل پروژه‌هاي فولاد ايران استفاده كرد؛ اما آنچه از اخبار منتشرشده از اين تفاهم‌نامه بر‌مي‌آيد، گويای آن است که هنوز زيرساخت‌هاي لازم براي توسعه صنعت فولاد در اين منطقه اقتصادي آماده نيست. بر اساس آخرين اطلاعات، توسعه فولاد در اين منطقه نياز به هزار مگاوات برق دارد و صرفا رايزني براي تأمین اين زيرساخت‌ها انجام شده است.‌حدود چهار سال قبل و پس از افتتاح فاز دوم فولاد كاوه جنوب، بحث ايجاد ظرفيت 10‌ميليون‌تني توليد فولاد در بندرعباس مطرح شد. قرار بود فولاد هرمزگان متعلق به فولاد مباركه، صبا فولاد متعلق به صندوق بازنشستگي و كاوه جنوب متعلق به بنياد مستضعفان، باهم ظرفيت فولاد منطقه اقتصادي خليج‌فارس را به 10 ميليون تن برسانند. محور اصلي اين فعاليت، فولاد هرمزگان بود. در ايميدرو جلسات متعددي براي افزايش ظرفيت توليد در اين منطقه برگزار شد. فولاد هرمزگان از طريق قراردادي كه با آلمان بست، تصميم داشت فاز دوم خود را اجرائی كرده و طرح‌هاي توسعه اين مجموعه را تكميل كند؛ اما متأسفانه به دليل تحريم‌هاي جديد، موفق به واردكردن ماشين‌آلات براي اجراي فاز دوم خود نشد. به دليل تحريم‌ها، آلمان‌ها فعاليت خود را با فولاد هرمزگان متوقف كردند. با افتتاح فاز دوم اين مجموعه، توليد محصول از 1.5 ميليون تن به سه ميليون تن مي‌رسيد. در اين مدت، پروژه‌هاي نيمه‌تمام صبا فولاد نیز تكميل شد؛ اما اين مجموعه برنامه‌اي براي طرح توسعه نداشت. فولاد كاوه جنوب نیز با تكميل طرح‌هاي توسعه خود، دنبال برنامه‌ريزي براي توسعه‌هاي آتي بود. به همين دليل، در مجموعه ايميدرو تصميم گرفته شد صبا فولاد و فولاد هرمزگان ادغام شوند و يك مگاپروژه در اين منطقه اقتصادي تشكيل شود. راهكارهاي مختلفي نیز براي ادغام در نظر گرفته شد؛ يكي اينكه اين سه مجموعه به صورت سهامي با يكديگر كار كنند يا اينكه صندوق بازنشستگي اقدام به سرمايه‌گذاري در صنعت فولاد كند. حال به نظر مي‌رسد همچنان بعد از گذشت چهار سال، تشكيل يك مگاپروژه در استان هرمزگان، در حد امضاي تفاهم‌نامه باقي مانده است.
مگاپروژه فولاد نيازمند زيرساخت
بر اساس اطلاعاتي كه خرداد سال جاری به نقل از محمد ابکا، مدیرعامل فولاد تکنیک و مشاور مادر طرح جامع فولاد، در رسانه‌ها منتشر شده است، براي تحقق هدف ايميدرو و ايجاد مگاپروژه فولادي در هرمزگان، هزار مگاوات باید به ظرفیت تولید برق منطقه اضافه شود. به گفته او، برآورد کل سرمایه‌گذاری این برنامه 5.3 میلیون یورو است که 1.6 میلیون یورو مربوط به بخش زیرساخت خواهد بود. حسن خلج‌طهرانی، مدیرعامل منطقه خلیج‌فارس، درباره زیرساخت‌ها به رسانه‌ها گفته بود: مکاتبات مربوط به اجرای طرح‌های توسعه، با مقامات مربوطه و سرمایه‌گذاران انجام شده است. اين در حالي است كه در مراسم امضاي يادداشت تفاهم هفت شركت مرتبط با صنعت فولاد كه روز گذشته در ايميدرو برگزار شد، همچنان نگراني از تكميل زيرساخت‌هاي اين مگاپروژه به قوت خود باقي مانده است.
مشاركت 7 شركت براي توليد 10 تن فولاد
آن‌طور كه ايلنا گزارش كرده است، تفاهم‌نامه توسعه و افزایش ظرفیت تولید فولاد تا سقف 10 میلیون تن در منطقه ویژه اقتصادی خلیج‌فارس، روز گذشته میان شرکت‌ فولاد هرمزگان، شرکت فولاد کاوه جنوب کیش، شرکت مادکوش، شرکت صبا فولاد خلیج‌فارس، شرکت گلگهر، ایمیدرو و شرکت ملی فولاد ایران امضا شد.
در اين مراسم، تبادار، مشاور اجرائی مدیرعامل ایمیدرو، این طرح را یک طرح ملي مي‌داند و بر همكاري مسئولان هرمزگان براي فراهم‌كردن زيرساخت‌هاي لازم، براي توسعه فولاد تأکید مي‌كند.
حسن يونسيان، مدیرعامل شرکت ملی فولاد ایران نيز می‌گوید: پس از چهار سال موضوع تولید 10 میلیون تن فولاد در منطقه خلیج فارس عملیاتی شد؛ در ابتدا شرکت فولادتکنیک به‌عنوان شرکت مشاور انتخاب و گزارش‌ها به تمامی شرکت‌های صنایع معدنی ارسال شد. به گفته او هدف از تجميع شركت‌هاي فولادي، رفع نقيصه محدوديت زمين بوده و در این راستا شرکت‌های هرمزگان، صبافولاد و شرکت‌های بخش خصوصی براي تجميع اعلام آمادگی کردند.
او ادامه مي‌دهد: شرکت گلگهر به‌عنوان تأمین‌کننده مواد اولیه به مجموعه اضافه شد تا با امضای تفاهم‌نامه بین هفت شرکت، اين مجموعه‌ها در قالب کنسرسیوم با يكديگر مشاركت کنند و به تولید 10 میلیون تن فولاد دست یابیم.
حميدرضا عظیمیان، مدیرعامل فولاد مبارکه نيز با تأکید بر بررسي آورده شركت‌هاي امضاكننده تفاهم‌نامه، لازمه اجرا‌شدن این طرح را تعيين سهم 30 درصدي براي شرکت گلگهر معرفي مي‌كند.
درحالي‌كه مشاور مديرعامل ايميدرو بر تكميل زيرساخت‌‎‎ها در هرمزگان براي دستيابي به اهداف مگاپروژه فولادي تأکید مي‎كند، فريدون همتی استاندار هرمزگان، می‌گوید: با توجه به اهداف کشور برای دستیابی به 55 میلیون تن فولاد، طرح تولید 10 میلیون تن فولاد در منطقه
خلیج فارس تعریف شد. در این منطقه همه عناصر مانند آ‌ب، حمل‌و‌نقل و اراده وجود دارد. البته او هيچ صحبتي در زمينه راهكارها براي حل مسئله تأمین برق نمي‌كند.
تحريم‌ها بر توسعه فولاد تأثیري ندارد
آن‌طور‌كه شواهد نشان مي‌دهد، دور جديد تحريم‌ها بر تكميل خطوط توليد طرح‌هاي فولادي جنوب تأثیر داشته و سبب شده است كه دستيابي به هدف ايجاد يك مگاپروژه با كندي مواجه شود؛ اما احمد دنيانور، عضو هيئت‌رئيسه انجمن توليدكنندگان فولاد، در گفت‌وگو با «شرق» تحريم را بي‌تأثیر در صنعت فولاد معرفي مي‌‎كند.
او مي‌گويد: صنعت فولاد در سال 1357 با ظرفيت 386 هزار تن، به ظرفيت به 10 ميليون تن در سال 84 رسيد و از 84 تاكنون ظرفيت اين صنعت به 28 ميليون تن افزايش يافته است. اين صنعت در تمام اين 40 سال به‌ویژه 10 سال گذشته تحت شديدترين تحريم‌ها بوده؛ اما اين تحريم‌ها موجب نشده است كه نتوانيم دستگاه‌ها را وارد كنيم يا خودمان نتوانیم بسازيم.
به گفته دنيانور در صنعت فولاد نزديك به 21 تا 22 درصد دستگاه‌ها وابسته به خارج هستند و مابقي در داخل تأمین مي‌شوند و توان داخلي به نحوي است كه مي‌تواند كمبودها را جبران كند. آنچه در داخل كشور ساخته مي‌شود، با متدهاي جديد عملي است و از نظر كيفيت مشابه نمونه‌هاي خارجي است.
او تأکید مي‌كند: در 14 سال گذشته كه تحت شديدترين تحريم‌ها بوديم، ميزان توليد فولاد 18 ميليون تن افزايش يافته است؛ بنابراين افزايش توليد قابليت اجرا دارد.
رئيس انجمن فولاد ايران با اشاره به دسترسي ايران به ذخاير غني سنگ آهن و انرژي بسيار سهل‌الوصول، توسعه صنعت فولاد در كشور را امري ناگزير توصيف مي‌كند و كرانه‌هاي خليج فارس را بهترين مكان براي توليد اين محصول و دسترسي به بازار مي‌داند.
به گفته او ايران جزء 10 كشور توليدكننده فولاد در جهان است و ازآنجاكه همواره محصول خود را به واسطه‌‎ها و نه مشتريان اصلي مي‌فروخته است، تحريم فلزات ايران تأثیري بر بازار ما نخواهد داشت.
دنيانور مي‌گويد: در سال 96 با وجود تحريم‌هاي بسيار سنگين، 9.5 ميليون تن فولاد توليد كرديم. در سال 97 ميزان صادرات فولاد 8.5 ميليون تن بود. صادرات فولاد ايران هيچ‌وقت متوقف نمي‌شود و تنها ممكن است در مبادلات مالي كمي مجبور شويم مسيرهاي طولاني‌تري را طي كنيم.
او درباره ورود صندوق بازنشستگي به صنعت فولاد می‌گوید: صندوق‌هاي بازنشستگي به‌عنوان تأمین‌كنندگان سرمايه بايد براي حفظ سرمايه و ايجاد درآمد براي اعضا و بازنشستگانشان راه‌ها و مدل‌هاي اقتصادي جديد را پيش‌رو بگذارند كه بتوانند درآمد داشته باشد. يكي از بهترين آنها حضور در بازار صنعتی بالادستي مثل فولاد است. مدل موفق قبلي اين سرمايه‌گذاري صبافولاد در بندرعباس بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.