|

نگاهی به موسیقی سریال نهنگ آبی

من هستم برای لذت، نه برای آزار گوش‌هایت

نسیم قاضی‌زاده

همیشه یکی از بهترین موقعیت‌ها برای هر آهنگ‌سازی، ساخت موسیقی برای یک اثر تصویری در فضای حادثه‌ای است. فرازوفرودهای این جنس قصه‌ها، درام جاری در آنها و خونی که در رگ آنها می‌جوشد، به آهنگ‌ساز فرصت این را می‌دهد که ایده‌هایش را در فضایی پرحرکت‌تر به جریان بیندازد و عملی کند. حالا اگر به این قصه حادثه‌ای، یک قصه کناریِ خانوادگی هم اضافه شود و خط اصلی داستان در کنار آن روایت شود، کار آهنگ‌ساز به مراتب راحت‌تر و درعین‌حال با فراغ‌بال بیشتر می‌تواند ادامه پیدا کند، چراکه این فضای دراماتیک در درون قصه به کمک تم‌سازی‌های بهتر می‌آید.
از گذشته تا به امروز هم کارنامه آهنگ‌سازان نشان داده است که برخی از ماندگارترین کارهایشان را برای فضاهای تریلر نوشته‌اند تا آنجا که برخی مانند برنارد هرمان به‌خاطر موسیقی‌های فیلم‌های هیچکاک به شهرت جهانی رسیده و کمتر موسیقی‌ای به قدر و منزلت آثار حادثه‌ای‌اش رسیده است.
«نهنگ آبی» فضایی مانند بسیاری از تریلر‌های روزگار ما را دارد؛ خوش‌ساخت، پرچهره، داستانی که در آن خرده‌داستان‌های عاشقانه و خانوادگی هم چاشنی شده‌اند و به قول موزیسین‌ها حسابی جا گذاشته شده برای استفاده از موسیقی. امید رئیس‌دانا یکی از آهنگ‌سا‌زان جوان موسیقی فیلم ایران است که در سال‌های اخیر در پروژه‌های مختلف حضور داشته است. او برای تیتراژ متفاوت و دیدنی نهنگ آبی موسیقی‌ای نوشته که از همان ابتدا تکلیف موسیقی و سازبندی را روشن کرده است. آهنگ‌ساز به سراغ استفاده از سازهای الکترونیک رفته و اصوات الکتروآستیک را به واسطه حضور سازهای برقی و زنده وارد کار کرده است. از آنجایی که خط اصلی روایت این سریال حول محور ابزار و مفاهیمی مانند فضای مجازی، تلفن همراه، لپ‌تاپ، هک‌کردن، بی‌اعتمادی و بی‌خبری می‌چرخد، به نظر می‌رسد که استفاده از سازهای الکترونیک ایده خوبی باشد، هرچند آهنگ‌ساز به آنها بسنده نکرده. او در القای موقعیت‌های شک و تردید، به سراغ یار همیشگی آهنگ‌سازان رفته و از پیانو استفاده کرده است. در کنار آن از سازهای کودکانه‌تر که اغلب به نام سازهای ارف شهره‌اند بهره گرفته است.
از دیگر ویژگی‌هایی که می‌توان در موسیقی این سریال به آن اشاره کرد، استفاده به‌اندازه از موسیقی است. موسیقی نیامده تا همه فضاهای خالی را پر کند. قراری ندارد تا آن‌قدر زیاد و پرصدا باشد که بخش زیادی از تمرکز تماشاگر را با خود همراه کند تا بگوید من هستم. موسیقی هست برای اینکه به تصاویر رنگی شفاف‌تر و درست‌تر بدهد. این مأموریتی است که آهنگ‌ساز برای خود فرض کرده. البته باید این را هم گفت که گاهی برخورد رئیس‌دانا با نت‌ها می‌توانست خوش‌تر باشد، چراکه حس شنیدن ملودی‌ها و موتیف‌های آشنا حس می‌شود و انگار تأثیر موسیقی‌هایی که آهنگ‌ساز پیش از این در دیگر آثار مشابه- به‌خصوص مشابه خارجی- شنیده است حالا در اثر خودش شنیده می‌شود.
موسیقی فیلم می‌تواند شخصیت‌پردازی کند و می‌تواند خودش را از این بازی رها کند. آهنگ ساز نهنگ آبی برای شخصیت‌ها با موسیقی‌اش شخصیت‌پردازی نکرده است. درعوض، قطعاتی افکتیو نوشته که کلیت فضای اثر را تحت‌تأثیر قرار بدهد. قطعاتی که ویژگی الکترونیک آنها باعث شده است تا خودشان در پیشبرد قصه دارای شخصیت شوند. آمبیانس موسیقی که بی‌شباهت به موسیقی‌های اکسیژن زمان کودکی‌های ما نیست در کنار فیلم‌نامه و بازی‌ها نقشی را ایفا می‌کند که در بخش شنیداری اثرگذارند؛ اثری نامحسوس اما حاضر. تصور مي‌كنم بخشي از شيوه استفاده از موسيقي هم مستتر در نظرات فريدون جيرانى بوده است؛ فيلم‌سازي كه پيوسته به موسيقي در تمامى فيلم‌هايش بهايي ويژه داده، از كار آهنگ‌سازان خوش‌قريحه بهره گرفته و البته تلاش در استفاده متفاوت از كار آنها را هم هميشه مدنظر داشته است. در كنار او سعيد ملكانِ تهيه‌كننده‌اي ايستاده كه هرگز نسبت به موسيقي فيلم‌هايش نه‌تنها بي‌تفاوت نبوده كه شخصا در زمان ضبط بسياري از آثار به استوديو مى‌رود و درباره موسيقي حساسيتی ويژه دارد. فارغ از ارزش‌گذارى، بى‌تفاوت‌نبودن فيلم‌ساز و تهيه‌كننده نسبت به خط سيرى موسيقى فيلم مى‌تواند پيش‌برنده و انگيزه‌بخش باشد.
به‌جز موسيقى متن فيلم، موسيقى تیتراژ پایانی نهنگ آبي از مهم‌ترين بخش‌هاى آن محسوب مى‌شود، چراكه بيش از ديگر بخش‌هاي موسيقي شنيده شد كه دليل آن هم حضور دو خواننده و آهنگ‌ساز حرفه‌ای و پرطرفدار بود. طبیعی هم هست و در همه دنیا تک‌‌آهنگ‌های فیلم - اگر شنیدنی باشند- بارهاوبارها بیشتر از موسیقی فیلم‌ها شنیده و دانلود می‌شوند. «جای من نیستی» قطعه‌ای است که توسط سیروان خسروی و کاوه یغمایی آهنگ‌سازی مشترک شده و هادی زینتی شعر آن را سروده است. جالب اینجاست که این آهنگ‌سازی مشترک به معنای واقعی کاری تیمی بوده، چراکه شما هم سلیقه موسیقایی سیروان و هم یغمایی را در آن می‌شنوید. هرچند به واسطه اجراهای زنده و سریع سیروان از این قطعه در کنسرت‌هایش، بیشتر صدای او به ذهن متبادر می‌شود. استفاده از سازها و موتیف‌های محلی در کنار فضای الکترونیک باعث شده است تا ایرانی‌بودن و در عین مرموزبودن اتمسفر حفظ شود.

همیشه یکی از بهترین موقعیت‌ها برای هر آهنگ‌سازی، ساخت موسیقی برای یک اثر تصویری در فضای حادثه‌ای است. فرازوفرودهای این جنس قصه‌ها، درام جاری در آنها و خونی که در رگ آنها می‌جوشد، به آهنگ‌ساز فرصت این را می‌دهد که ایده‌هایش را در فضایی پرحرکت‌تر به جریان بیندازد و عملی کند. حالا اگر به این قصه حادثه‌ای، یک قصه کناریِ خانوادگی هم اضافه شود و خط اصلی داستان در کنار آن روایت شود، کار آهنگ‌ساز به مراتب راحت‌تر و درعین‌حال با فراغ‌بال بیشتر می‌تواند ادامه پیدا کند، چراکه این فضای دراماتیک در درون قصه به کمک تم‌سازی‌های بهتر می‌آید.
از گذشته تا به امروز هم کارنامه آهنگ‌سازان نشان داده است که برخی از ماندگارترین کارهایشان را برای فضاهای تریلر نوشته‌اند تا آنجا که برخی مانند برنارد هرمان به‌خاطر موسیقی‌های فیلم‌های هیچکاک به شهرت جهانی رسیده و کمتر موسیقی‌ای به قدر و منزلت آثار حادثه‌ای‌اش رسیده است.
«نهنگ آبی» فضایی مانند بسیاری از تریلر‌های روزگار ما را دارد؛ خوش‌ساخت، پرچهره، داستانی که در آن خرده‌داستان‌های عاشقانه و خانوادگی هم چاشنی شده‌اند و به قول موزیسین‌ها حسابی جا گذاشته شده برای استفاده از موسیقی. امید رئیس‌دانا یکی از آهنگ‌سا‌زان جوان موسیقی فیلم ایران است که در سال‌های اخیر در پروژه‌های مختلف حضور داشته است. او برای تیتراژ متفاوت و دیدنی نهنگ آبی موسیقی‌ای نوشته که از همان ابتدا تکلیف موسیقی و سازبندی را روشن کرده است. آهنگ‌ساز به سراغ استفاده از سازهای الکترونیک رفته و اصوات الکتروآستیک را به واسطه حضور سازهای برقی و زنده وارد کار کرده است. از آنجایی که خط اصلی روایت این سریال حول محور ابزار و مفاهیمی مانند فضای مجازی، تلفن همراه، لپ‌تاپ، هک‌کردن، بی‌اعتمادی و بی‌خبری می‌چرخد، به نظر می‌رسد که استفاده از سازهای الکترونیک ایده خوبی باشد، هرچند آهنگ‌ساز به آنها بسنده نکرده. او در القای موقعیت‌های شک و تردید، به سراغ یار همیشگی آهنگ‌سازان رفته و از پیانو استفاده کرده است. در کنار آن از سازهای کودکانه‌تر که اغلب به نام سازهای ارف شهره‌اند بهره گرفته است.
از دیگر ویژگی‌هایی که می‌توان در موسیقی این سریال به آن اشاره کرد، استفاده به‌اندازه از موسیقی است. موسیقی نیامده تا همه فضاهای خالی را پر کند. قراری ندارد تا آن‌قدر زیاد و پرصدا باشد که بخش زیادی از تمرکز تماشاگر را با خود همراه کند تا بگوید من هستم. موسیقی هست برای اینکه به تصاویر رنگی شفاف‌تر و درست‌تر بدهد. این مأموریتی است که آهنگ‌ساز برای خود فرض کرده. البته باید این را هم گفت که گاهی برخورد رئیس‌دانا با نت‌ها می‌توانست خوش‌تر باشد، چراکه حس شنیدن ملودی‌ها و موتیف‌های آشنا حس می‌شود و انگار تأثیر موسیقی‌هایی که آهنگ‌ساز پیش از این در دیگر آثار مشابه- به‌خصوص مشابه خارجی- شنیده است حالا در اثر خودش شنیده می‌شود.
موسیقی فیلم می‌تواند شخصیت‌پردازی کند و می‌تواند خودش را از این بازی رها کند. آهنگ ساز نهنگ آبی برای شخصیت‌ها با موسیقی‌اش شخصیت‌پردازی نکرده است. درعوض، قطعاتی افکتیو نوشته که کلیت فضای اثر را تحت‌تأثیر قرار بدهد. قطعاتی که ویژگی الکترونیک آنها باعث شده است تا خودشان در پیشبرد قصه دارای شخصیت شوند. آمبیانس موسیقی که بی‌شباهت به موسیقی‌های اکسیژن زمان کودکی‌های ما نیست در کنار فیلم‌نامه و بازی‌ها نقشی را ایفا می‌کند که در بخش شنیداری اثرگذارند؛ اثری نامحسوس اما حاضر. تصور مي‌كنم بخشي از شيوه استفاده از موسيقي هم مستتر در نظرات فريدون جيرانى بوده است؛ فيلم‌سازي كه پيوسته به موسيقي در تمامى فيلم‌هايش بهايي ويژه داده، از كار آهنگ‌سازان خوش‌قريحه بهره گرفته و البته تلاش در استفاده متفاوت از كار آنها را هم هميشه مدنظر داشته است. در كنار او سعيد ملكانِ تهيه‌كننده‌اي ايستاده كه هرگز نسبت به موسيقي فيلم‌هايش نه‌تنها بي‌تفاوت نبوده كه شخصا در زمان ضبط بسياري از آثار به استوديو مى‌رود و درباره موسيقي حساسيتی ويژه دارد. فارغ از ارزش‌گذارى، بى‌تفاوت‌نبودن فيلم‌ساز و تهيه‌كننده نسبت به خط سيرى موسيقى فيلم مى‌تواند پيش‌برنده و انگيزه‌بخش باشد.
به‌جز موسيقى متن فيلم، موسيقى تیتراژ پایانی نهنگ آبي از مهم‌ترين بخش‌هاى آن محسوب مى‌شود، چراكه بيش از ديگر بخش‌هاي موسيقي شنيده شد كه دليل آن هم حضور دو خواننده و آهنگ‌ساز حرفه‌ای و پرطرفدار بود. طبیعی هم هست و در همه دنیا تک‌‌آهنگ‌های فیلم - اگر شنیدنی باشند- بارهاوبارها بیشتر از موسیقی فیلم‌ها شنیده و دانلود می‌شوند. «جای من نیستی» قطعه‌ای است که توسط سیروان خسروی و کاوه یغمایی آهنگ‌سازی مشترک شده و هادی زینتی شعر آن را سروده است. جالب اینجاست که این آهنگ‌سازی مشترک به معنای واقعی کاری تیمی بوده، چراکه شما هم سلیقه موسیقایی سیروان و هم یغمایی را در آن می‌شنوید. هرچند به واسطه اجراهای زنده و سریع سیروان از این قطعه در کنسرت‌هایش، بیشتر صدای او به ذهن متبادر می‌شود. استفاده از سازها و موتیف‌های محلی در کنار فضای الکترونیک باعث شده است تا ایرانی‌بودن و در عین مرموزبودن اتمسفر حفظ شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.