|

همکاری برجامی با اروپا علیه آمریکا

زهرا کریمی . استاد دانشگاه

در هفته‌های اخیر اتحادیه اروپا بر تلاش‌هایش افزوده تا اینستکس را هرچه سریع‌تر اجرائی کند و قرار است که همین روزها اولین مبادلات ایران از طریق این نهاد انجام شود. نشست دو روز قبل کمیسیون مشترک برجام نیز به همین موضوع پرداخت. همان‌طور که گفته شده، ساز‌و‌کار اینستکس نمی‌تواند تمام زیان‌های حاصل از خروج آمریکا از برجام را جبران کند؛ ولی شکل‌گیری این نهاد مالی نشانه روشنی از عزم کشورهای اروپایی برای حفظ برجام است. برخی محافل سیاسی خاص و صدا‌و‌سیما تلاش می‌کنند با بی‌ارزش نشان‌دادن اینستکس بر ضرورت خروج ایران از برجام تأکید کنند؛ ولی این گروه تاکنون استدلالی ارائه نداده‌اند که خروج از برجام چه منافعی برای ایران در پی خواهد داشت؟ همان‌گونه که دکتر روحانی بیان کرده، گروهی علاقه‌مند بودند ایران دو سال پیش با روی‌کار‌آمدن ترامپ از برجام خارج شود. سیاست حفظ برجام برای ایران مشروعیت بین‌المللی به ارمغان آورده و مجرای همکاری‌های اقتصادی محدود با اتحادیه اروپا، چین و روسیه را باز نگه داشته است. تا‌به‌حال کشوری در جهان نبوده که به دلیل تشدید تحریم‌های بین‌المللی بتواند به وضعیت اقتصادی خود بهبود ببخشد. بدیهی است شرایط پرفشار و تحریم‌های شدید هزینه سنگینی بر اقتصاد ایران تحمیل می‌کند و آثار کوتاه‌مدت و میان‌مدت منفی جدی به دنبال دارد.تداوم همکاری با اتحادیه اروپا، به انزوای بیشتر جنگ‌طلبان آمریکایی در عرصه جهانی منجر خواهد شد؛ در‌حالی‌که اصرار بر بی‌فایده‌بودن برجام و فاصله‌گرفتن از اتحادیه اروپا، ممکن است خطر شکل‌گیری اجماع جهانی و بازگشت قطع‌نامه‌های سازمان ملل علیه ایران را افزایش دهد و نااطمینانی در فضای اقتصادی کشور را تشدید کند.

دستگاه دیپلماسی ایران در یک سال گذشته، با وجود تهدیدها و تحریم‌های فزاینده دولت آمریکا، توانسته ایران را کشوری صلح‌طلب و خواستار ایجاد رابطه دوستانه با کشورهای منطقه و جهان معرفی کند و به‌این‌ترتیب بخش بزرگی از افکار عمومی جهان را تحت تأثیر قرار داده است. در‌حالی‌که خروج ایران از برجام، برای جنگ‌طلبان افراطی در خاور‌میانه و آمریکا بهانه مناسبی فراهم خواهد آورد.
بدون‌تردید ایران برای شکل‌دادن به اقتصادی پویا و مقابله با مشکلات ساختاری، مانند وابستگی به درآمدهای نفتی و رقابتی‌نبودن تولیدات صنعتی و کمبود فرصت‌های شغلی مولد و پایدار، به فضایی آرام و باثبات نیازمند است. هرچند تحریم‌های آمریکا راه را برای پیمودن این مسیر بسیار ناهموار کرده؛ ولی خروج از برجام و مواجهه با اجماع جهانی شرایط را پیچیده‌تر و برون‌‌رفت از آن را دشوارتر خواهد کرد و بار بسیار سنگین‌تری را بر دوش اقتصاد ایران تحمیل خواهد کرد. همکاری بانکی با رعایت الزامات گروه اقدام مالی و تلاش برای متعهد‌ماندن 1+4 به برجام، دو ضرورت عقلایی امروز ایران برای عبور از شرایط سخت تحریم‌های بی‌سابقه آمریکاست.

در هفته‌های اخیر اتحادیه اروپا بر تلاش‌هایش افزوده تا اینستکس را هرچه سریع‌تر اجرائی کند و قرار است که همین روزها اولین مبادلات ایران از طریق این نهاد انجام شود. نشست دو روز قبل کمیسیون مشترک برجام نیز به همین موضوع پرداخت. همان‌طور که گفته شده، ساز‌و‌کار اینستکس نمی‌تواند تمام زیان‌های حاصل از خروج آمریکا از برجام را جبران کند؛ ولی شکل‌گیری این نهاد مالی نشانه روشنی از عزم کشورهای اروپایی برای حفظ برجام است. برخی محافل سیاسی خاص و صدا‌و‌سیما تلاش می‌کنند با بی‌ارزش نشان‌دادن اینستکس بر ضرورت خروج ایران از برجام تأکید کنند؛ ولی این گروه تاکنون استدلالی ارائه نداده‌اند که خروج از برجام چه منافعی برای ایران در پی خواهد داشت؟ همان‌گونه که دکتر روحانی بیان کرده، گروهی علاقه‌مند بودند ایران دو سال پیش با روی‌کار‌آمدن ترامپ از برجام خارج شود. سیاست حفظ برجام برای ایران مشروعیت بین‌المللی به ارمغان آورده و مجرای همکاری‌های اقتصادی محدود با اتحادیه اروپا، چین و روسیه را باز نگه داشته است. تا‌به‌حال کشوری در جهان نبوده که به دلیل تشدید تحریم‌های بین‌المللی بتواند به وضعیت اقتصادی خود بهبود ببخشد. بدیهی است شرایط پرفشار و تحریم‌های شدید هزینه سنگینی بر اقتصاد ایران تحمیل می‌کند و آثار کوتاه‌مدت و میان‌مدت منفی جدی به دنبال دارد.تداوم همکاری با اتحادیه اروپا، به انزوای بیشتر جنگ‌طلبان آمریکایی در عرصه جهانی منجر خواهد شد؛ در‌حالی‌که اصرار بر بی‌فایده‌بودن برجام و فاصله‌گرفتن از اتحادیه اروپا، ممکن است خطر شکل‌گیری اجماع جهانی و بازگشت قطع‌نامه‌های سازمان ملل علیه ایران را افزایش دهد و نااطمینانی در فضای اقتصادی کشور را تشدید کند.

دستگاه دیپلماسی ایران در یک سال گذشته، با وجود تهدیدها و تحریم‌های فزاینده دولت آمریکا، توانسته ایران را کشوری صلح‌طلب و خواستار ایجاد رابطه دوستانه با کشورهای منطقه و جهان معرفی کند و به‌این‌ترتیب بخش بزرگی از افکار عمومی جهان را تحت تأثیر قرار داده است. در‌حالی‌که خروج ایران از برجام، برای جنگ‌طلبان افراطی در خاور‌میانه و آمریکا بهانه مناسبی فراهم خواهد آورد.
بدون‌تردید ایران برای شکل‌دادن به اقتصادی پویا و مقابله با مشکلات ساختاری، مانند وابستگی به درآمدهای نفتی و رقابتی‌نبودن تولیدات صنعتی و کمبود فرصت‌های شغلی مولد و پایدار، به فضایی آرام و باثبات نیازمند است. هرچند تحریم‌های آمریکا راه را برای پیمودن این مسیر بسیار ناهموار کرده؛ ولی خروج از برجام و مواجهه با اجماع جهانی شرایط را پیچیده‌تر و برون‌‌رفت از آن را دشوارتر خواهد کرد و بار بسیار سنگین‌تری را بر دوش اقتصاد ایران تحمیل خواهد کرد. همکاری بانکی با رعایت الزامات گروه اقدام مالی و تلاش برای متعهد‌ماندن 1+4 به برجام، دو ضرورت عقلایی امروز ایران برای عبور از شرایط سخت تحریم‌های بی‌سابقه آمریکاست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.