گفتوگو با امیر جلیلوند به بهانه نمایشگاه انفرادی «شعر شورانگیز»
شعر و ادبیات حلقه اتصال روح ناآرام من با خوشنویسی است
خیلیها نقش خوشنویسی در زندگی امیر جلیلوند را پررنگتر از دیگر فعالیتهای هنریاش میدانند؛ اما خود او نظری متفاوت دارد. به بهانه نمایشگاه خوشنویسی ایشان با عنوان «شعر شورانگیز» که از ششم تا پانزدهم تیر در گالری شماره دو فرهنگسرای نیاوران برپاست، پای صحبت با این هنرمند جوان نشستیم.
لطفا خودتان را معرفی کنید.
من امیر جلیلوند، متولد چهارم بهمن 1363 در تهران از پدر و مادری کُردزبان هستم.
از چه زمان و چطور به خوشنویسی روی آوردید؟ مشوقان اصلی شما در این زمینه چه کسانی بودند؟
درست از زمانی که خواندن و نوشتن را آموختم؛ یعنی کلاس اول ابتدایی، آن زمان در مدرسه شیخ بهایی منطقه 15 تهران درس میخواندم. از همان سال فراگیری خط تحریری را زیر نظر استادان انجمن خوشنویسان ایران آغاز کردم. بعد از یک سال هم به نوشتن با قلم در کنار خط تحریری روی آوردم. این نوشتن توأم با عشق و علاقه نزدیک به 30 سال و تا همین امروز ادامه پیدا کرده است. ابتدا مادر و بعد هم پدرم مشوق و حامی اصلی من در این زمینه بودند. نقش مثبت و پررنگ استادان و معلمهایم نیز در همه سالهای سپریشده انکارناپذیر است.
راجع به نمایشگاهتان در فرهنگسرای نیاوران برایمان بگویید.
بعد از آخرین نمایشگاه انفرادی عکسی که با عنوان «لومانا» در فرهنگسرای ملل تهران در شهریور 97 برگزار کردم، تمام تمرکز خود را در چند ماه گذشته بر خلق آثار این نمایشگاه خوشنویسی معطوف کردم. انتخاب اشعار و جملات، تمرین حروف و کلمات، اتود ترکیب و در نهایت اجرای قطعهها وقت و انرژی بسیار زیادی از من گرفت. امیدوارم جلب رضایت و نظر مثبت بازدیدکنندگان خستگی را از تنم به در کند.
در این نمایشگاه از چه تکنیکهای خوشنویسی استفاده شده است؟
خط تخصصی من نستعلیق است و گاهی در کنار آن به صورت تفننی مشق شکستهنستعلیق هم میکنم. 30 اثر این نمایشگاه همگی نستعلیق و در قالب سطر، چلیپا، سیاهمشق و نقاشیخط ارائه شده است.
به طور متوسط روزانه چند ساعت مشق خط میکنید و قالب مورد علاقه شما کدام است؟
بسیار پیش آمده است که ماهها دست به قلم نبرده باشم؛ اما در یک سال گذشته و برای برپایی نمایشگاه «شعر شورانگیز» روزانه به طور منظم ساعتها وقتم را صرف تمرین و اجرای قطعهها کردهام. قالب مورد علاقه من سیاهمشق است.
تفاوت کارهایتان را با کارهای دیگران در چه میدانید؟
خط نستعلیق به دلیل قواعد بیشماری که در اجرای حروف و کلمات دارد، از زمان ابداع آن از سوی میرعلی تبریزی در اوایل قرن نهم هجری، صدها سال است که دست خوشنویسان را تا حد زیادی در خلاقیت بسته است. برای مثال شما نمیتوانید در شرایط معمول الف را کمتر یا بیشتر از سه نقطه قلم بنویسید. همه ما خوشنویسان بهنوعی اسیر این قواعد شدهایم. در حقیقت خوشنویس ناگزیر به تقلید است. آنچه کارهای ما را از هم جدا میکند، روح حاکم بر خطهایمان است. شاید تفاوت کار من را با دیگر همکارانم در اشعاری که برای نوشتن انتخاب میکنم، بتوان یافت.
از چه خوشنویسانی در نوشتن تأثیر گرفتهاید؟
من در نوجوانی شیفته سبک و آثار استاد غلامحسین امیرخانی بودم؛ اما با گذشت زمان و پیشرفت در این رشته نگاهم کاملا تغییر یافت. دیگر فقط آثار بزرگانی مانند میرعماد حسنیقزوینی، میرحسین خوشنویسباشی، میرزاغلامرضا اصفهانی و میرزاکاظم تهرانی من را به وجد میآورد. به جز خوشنویسان دورههای پیشین، در برههای از زمان تحت تأثیر آثار رضا مافی هم بودهام.
رابطه هنر خوشنویسی با دیگر هنرها در چیست؟
خوشنویسی هنری است که بیشتر از تمام هنرها توانسته بین شکل و محتوای خود رابطه برقرار کند. خوشنویسی هنری ترکیبی است که هنر همجفتش، یعنی شعر را برجسته میکند. هنری است که علاوه بر شعر با موسیقی اصیل و ساز و آواز ایرانی ارتباطی تنگاتنگ دارد. اینها بهنوعی لازم و ملزوم یکدیگر هستند.
تا جایی که میدانیم، شما علاوه بر خوشنویسی در چند رشته هنری دیگر هم به طور حرفهای و جدی فعالیت میکنید. توضیحی دراینباره بفرمایید.
تحصیلات آکادمیک بنده در رشته عکاسی و رشته کارگردانی سینماست. من به خوشنویسی همواره بهعنوان یک کار تفننی در کنار فعالیتهای اصلیام که عکاسی و فیلمسازی است، نگاه کردهام. شعر و ادبیات حلقه اتصال روح ناآرامم با خوشنویسی است. به واقع شعر است که باعث میشود گاهی دوربینم را زمین بگذارم و قلم نی به دست بگیرم.
بهترین شعری را که خوشنویسی کردهاید، برایمان بخوانید.
اجابت این خواسته کار بسیار دشواری است. مگر میشود گلستانی از زیباترین گلها پیشرویتان باشد و تنها یک شاخه گل نظرتان را جلب کند. من ارادت و علاقه بیحد و اندازهای به ادبیات غنایی زبان فارسی دارم. همواره رباعیات خیام و دوبیتیهای باباطاهر همدانی را زیر لب زمزمه میکنم. اشعار فریدون مشیری، مهدی اخوانثالث، نیما یوشیج، حمید مصدق، حسین منزوی و شمسلنگرودی در کنار غزلیات حافظ و صائبتبریزی روح من را به پرواز درمیآورند و من در کنار این ادبیات غنی و بیهمتا به سرمنزل مقصود میرسم؛ اما دلم نمیخواهد درخواست شما را بیجواب بگذارم. شعری از حمید مصدق تقدیمتان میکنم:
آه ای عشق تو در جان و تن من جاری
دلم آن سوی زمان با تو آیا دارد وعده دیداری؟
چه شنیدم؟ تو چه گفتی؟ آری؟
در جامعه هنری ما آیا فرصت برای همه هنرمندان فراهم است که هنر خود را بهدرستی عرضه کنند؟ نظرتان دراینباره چیست؟
متأسفانه در این روزگار، ماراتن هنری سالم در کشور وجود ندارد. بر فرض تصویب میشود که یک درصد از فلان بودجه کلان صرف خرید آثار از هنرمندان شود؛ اما آیا این حمایت عادلانه صورت میگیرد؟ یا کسب مقام در جشنوارههای متعدد هنری که آغشته به هزارویک مسئله ناگفتنی است. این اتفاقات باعث سرخوردگی و به انزوا کشیدهشدن بسیاری از هنرمندان جوان و مستعد ایران عزیزمان شده است. متأسفانه نهفقط در خوشنویسی؛ بلکه در دیگر هنرها هم شرایط اینگونه است. چاره چیست... . باید به هر قیمتی به افتخار نام ایران جنگید و ادامه داد. تا بوده چنین بوده و تا هست چنین است. مافیای هنر در این کشور صاحبتمدن روزبهروز قویتر میشود و جای پای خود را محکمتر میکند.
هدف اصلی شما از پرداختن به هنر خوشنویسی چیست؟ آرزوی انجام چه کار نکردهای را دارید؟
شاید در آیندهای نزدیک خوشنویسی را برای همیشه کنار بگذارم. میخواهم باقی عمرم را صرف نویسندگی و عالم تصویر کنم. رؤیای بزرگی در سر دارم. خیلی از دوستانم بر این باورند که تحققش محال است؛ ولی من میخواهم به نبود موانع مختلف خوشبین باشم و تمام توانم را برای بهسرانجامرساندنش دستکم در قالب ساخت یک فیلم مستند به کار بگیرم.
در سال 1927 در بروکسل بلژیک و در پنجمین کنفرانس علمی «سولوی»، دانشمندان بزرگی گرد هم جمع شدند. عکس دستهجمعی آنها به یادگار ثبت شد. امروزه آن عکس لقب باسوادترین عکس دنیا را به خود اختصاص داده است. تمام بزرگان، دانشمندان و مفاخر ایرانی را تصور کنید که از داخل ایران و سراسر جهان در مراسمی باشکوه و نمادین در جایی مانند تخت جمشید در کنار یکدیگر قرار میگیرند. عکاسان و خبرنگاران تمام دنیا در این مراسم حضور پیدا میکنند و عکسهایی مانند عکس «کنفرانس سولوی» ثبت میشود. رقمزدن یک اتفاق بزرگ تاریخی با یاری مردم و حمایت دولتمردان و ارگانهای ذیربط و مرتبط کشور. رقمخوردن چنین واقعهای مقابل دیدگان همه جهانیان میتواند از خیلی جهات اثربخش و راهگشا باشد.
و پایان کلام.
آرزوی توفیق و سربلندی برای تکتک هنرمندانی که روح مقدس هنر را به هیچگونه ناپاکی آلوده نمیکنند و هنرشان از هر ابتذالی به دور است.
غرض نقشی است کز ما باز ماند.
خیلیها نقش خوشنویسی در زندگی امیر جلیلوند را پررنگتر از دیگر فعالیتهای هنریاش میدانند؛ اما خود او نظری متفاوت دارد. به بهانه نمایشگاه خوشنویسی ایشان با عنوان «شعر شورانگیز» که از ششم تا پانزدهم تیر در گالری شماره دو فرهنگسرای نیاوران برپاست، پای صحبت با این هنرمند جوان نشستیم.
لطفا خودتان را معرفی کنید.
من امیر جلیلوند، متولد چهارم بهمن 1363 در تهران از پدر و مادری کُردزبان هستم.
از چه زمان و چطور به خوشنویسی روی آوردید؟ مشوقان اصلی شما در این زمینه چه کسانی بودند؟
درست از زمانی که خواندن و نوشتن را آموختم؛ یعنی کلاس اول ابتدایی، آن زمان در مدرسه شیخ بهایی منطقه 15 تهران درس میخواندم. از همان سال فراگیری خط تحریری را زیر نظر استادان انجمن خوشنویسان ایران آغاز کردم. بعد از یک سال هم به نوشتن با قلم در کنار خط تحریری روی آوردم. این نوشتن توأم با عشق و علاقه نزدیک به 30 سال و تا همین امروز ادامه پیدا کرده است. ابتدا مادر و بعد هم پدرم مشوق و حامی اصلی من در این زمینه بودند. نقش مثبت و پررنگ استادان و معلمهایم نیز در همه سالهای سپریشده انکارناپذیر است.
راجع به نمایشگاهتان در فرهنگسرای نیاوران برایمان بگویید.
بعد از آخرین نمایشگاه انفرادی عکسی که با عنوان «لومانا» در فرهنگسرای ملل تهران در شهریور 97 برگزار کردم، تمام تمرکز خود را در چند ماه گذشته بر خلق آثار این نمایشگاه خوشنویسی معطوف کردم. انتخاب اشعار و جملات، تمرین حروف و کلمات، اتود ترکیب و در نهایت اجرای قطعهها وقت و انرژی بسیار زیادی از من گرفت. امیدوارم جلب رضایت و نظر مثبت بازدیدکنندگان خستگی را از تنم به در کند.
در این نمایشگاه از چه تکنیکهای خوشنویسی استفاده شده است؟
خط تخصصی من نستعلیق است و گاهی در کنار آن به صورت تفننی مشق شکستهنستعلیق هم میکنم. 30 اثر این نمایشگاه همگی نستعلیق و در قالب سطر، چلیپا، سیاهمشق و نقاشیخط ارائه شده است.
به طور متوسط روزانه چند ساعت مشق خط میکنید و قالب مورد علاقه شما کدام است؟
بسیار پیش آمده است که ماهها دست به قلم نبرده باشم؛ اما در یک سال گذشته و برای برپایی نمایشگاه «شعر شورانگیز» روزانه به طور منظم ساعتها وقتم را صرف تمرین و اجرای قطعهها کردهام. قالب مورد علاقه من سیاهمشق است.
تفاوت کارهایتان را با کارهای دیگران در چه میدانید؟
خط نستعلیق به دلیل قواعد بیشماری که در اجرای حروف و کلمات دارد، از زمان ابداع آن از سوی میرعلی تبریزی در اوایل قرن نهم هجری، صدها سال است که دست خوشنویسان را تا حد زیادی در خلاقیت بسته است. برای مثال شما نمیتوانید در شرایط معمول الف را کمتر یا بیشتر از سه نقطه قلم بنویسید. همه ما خوشنویسان بهنوعی اسیر این قواعد شدهایم. در حقیقت خوشنویس ناگزیر به تقلید است. آنچه کارهای ما را از هم جدا میکند، روح حاکم بر خطهایمان است. شاید تفاوت کار من را با دیگر همکارانم در اشعاری که برای نوشتن انتخاب میکنم، بتوان یافت.
از چه خوشنویسانی در نوشتن تأثیر گرفتهاید؟
من در نوجوانی شیفته سبک و آثار استاد غلامحسین امیرخانی بودم؛ اما با گذشت زمان و پیشرفت در این رشته نگاهم کاملا تغییر یافت. دیگر فقط آثار بزرگانی مانند میرعماد حسنیقزوینی، میرحسین خوشنویسباشی، میرزاغلامرضا اصفهانی و میرزاکاظم تهرانی من را به وجد میآورد. به جز خوشنویسان دورههای پیشین، در برههای از زمان تحت تأثیر آثار رضا مافی هم بودهام.
رابطه هنر خوشنویسی با دیگر هنرها در چیست؟
خوشنویسی هنری است که بیشتر از تمام هنرها توانسته بین شکل و محتوای خود رابطه برقرار کند. خوشنویسی هنری ترکیبی است که هنر همجفتش، یعنی شعر را برجسته میکند. هنری است که علاوه بر شعر با موسیقی اصیل و ساز و آواز ایرانی ارتباطی تنگاتنگ دارد. اینها بهنوعی لازم و ملزوم یکدیگر هستند.
تا جایی که میدانیم، شما علاوه بر خوشنویسی در چند رشته هنری دیگر هم به طور حرفهای و جدی فعالیت میکنید. توضیحی دراینباره بفرمایید.
تحصیلات آکادمیک بنده در رشته عکاسی و رشته کارگردانی سینماست. من به خوشنویسی همواره بهعنوان یک کار تفننی در کنار فعالیتهای اصلیام که عکاسی و فیلمسازی است، نگاه کردهام. شعر و ادبیات حلقه اتصال روح ناآرامم با خوشنویسی است. به واقع شعر است که باعث میشود گاهی دوربینم را زمین بگذارم و قلم نی به دست بگیرم.
بهترین شعری را که خوشنویسی کردهاید، برایمان بخوانید.
اجابت این خواسته کار بسیار دشواری است. مگر میشود گلستانی از زیباترین گلها پیشرویتان باشد و تنها یک شاخه گل نظرتان را جلب کند. من ارادت و علاقه بیحد و اندازهای به ادبیات غنایی زبان فارسی دارم. همواره رباعیات خیام و دوبیتیهای باباطاهر همدانی را زیر لب زمزمه میکنم. اشعار فریدون مشیری، مهدی اخوانثالث، نیما یوشیج، حمید مصدق، حسین منزوی و شمسلنگرودی در کنار غزلیات حافظ و صائبتبریزی روح من را به پرواز درمیآورند و من در کنار این ادبیات غنی و بیهمتا به سرمنزل مقصود میرسم؛ اما دلم نمیخواهد درخواست شما را بیجواب بگذارم. شعری از حمید مصدق تقدیمتان میکنم:
آه ای عشق تو در جان و تن من جاری
دلم آن سوی زمان با تو آیا دارد وعده دیداری؟
چه شنیدم؟ تو چه گفتی؟ آری؟
در جامعه هنری ما آیا فرصت برای همه هنرمندان فراهم است که هنر خود را بهدرستی عرضه کنند؟ نظرتان دراینباره چیست؟
متأسفانه در این روزگار، ماراتن هنری سالم در کشور وجود ندارد. بر فرض تصویب میشود که یک درصد از فلان بودجه کلان صرف خرید آثار از هنرمندان شود؛ اما آیا این حمایت عادلانه صورت میگیرد؟ یا کسب مقام در جشنوارههای متعدد هنری که آغشته به هزارویک مسئله ناگفتنی است. این اتفاقات باعث سرخوردگی و به انزوا کشیدهشدن بسیاری از هنرمندان جوان و مستعد ایران عزیزمان شده است. متأسفانه نهفقط در خوشنویسی؛ بلکه در دیگر هنرها هم شرایط اینگونه است. چاره چیست... . باید به هر قیمتی به افتخار نام ایران جنگید و ادامه داد. تا بوده چنین بوده و تا هست چنین است. مافیای هنر در این کشور صاحبتمدن روزبهروز قویتر میشود و جای پای خود را محکمتر میکند.
هدف اصلی شما از پرداختن به هنر خوشنویسی چیست؟ آرزوی انجام چه کار نکردهای را دارید؟
شاید در آیندهای نزدیک خوشنویسی را برای همیشه کنار بگذارم. میخواهم باقی عمرم را صرف نویسندگی و عالم تصویر کنم. رؤیای بزرگی در سر دارم. خیلی از دوستانم بر این باورند که تحققش محال است؛ ولی من میخواهم به نبود موانع مختلف خوشبین باشم و تمام توانم را برای بهسرانجامرساندنش دستکم در قالب ساخت یک فیلم مستند به کار بگیرم.
در سال 1927 در بروکسل بلژیک و در پنجمین کنفرانس علمی «سولوی»، دانشمندان بزرگی گرد هم جمع شدند. عکس دستهجمعی آنها به یادگار ثبت شد. امروزه آن عکس لقب باسوادترین عکس دنیا را به خود اختصاص داده است. تمام بزرگان، دانشمندان و مفاخر ایرانی را تصور کنید که از داخل ایران و سراسر جهان در مراسمی باشکوه و نمادین در جایی مانند تخت جمشید در کنار یکدیگر قرار میگیرند. عکاسان و خبرنگاران تمام دنیا در این مراسم حضور پیدا میکنند و عکسهایی مانند عکس «کنفرانس سولوی» ثبت میشود. رقمزدن یک اتفاق بزرگ تاریخی با یاری مردم و حمایت دولتمردان و ارگانهای ذیربط و مرتبط کشور. رقمخوردن چنین واقعهای مقابل دیدگان همه جهانیان میتواند از خیلی جهات اثربخش و راهگشا باشد.
و پایان کلام.
آرزوی توفیق و سربلندی برای تکتک هنرمندانی که روح مقدس هنر را به هیچگونه ناپاکی آلوده نمیکنند و هنرشان از هر ابتذالی به دور است.
غرض نقشی است کز ما باز ماند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.