دانشبنیانها، شاخص نابرابری منطقهای یا عامل آن؟
سیدسپهر قاضینوری. استاد تمام سياستگذاري علم و فناوري
آخرین آمارهای در دسترس نشان میدهد از چهارهزارو 397 شرکت دانشبنیان مصوب، تعداد دوهزارو 252 شرکت، یعنی بیش از 50 درصد از آنها در تهران هستند. این نسبت از ابتدای راهاندازی فرایند ارزیابی شرکتهای دانشبنیان تقریبا ثابت بوده و بنابراین معلوم میشود قرار هم نیست بهزودی تغییر کند. پس از آن، اصفهان با 397، خراسان رضوی با 238، البرز با 163، فارس با 153 و آذربایجان شرقی با 137 شرکت قرار دارند که رتبه و سهم این استانها به نظر کاملا منطقی میرسد. به همین ترتیب، پایینترین مقام متعلق به استان کهگیلویه و بویراحمد با چهار شرکت دانشبنيان (یکهزارم کل شرکتها) است. آنچه مسلم است، حداقل تا الان نمیشود کارگروه تشخیص شرکتهای دانشبنیان را مسئول چنین وضعی دانست. به عبارت دیگر، سهم 50درصدی تهران، ناشی از اشتباه این کارگروه نیست، بلکه نتیجه طبیعی تمرکز همه نظامهای اقتصادی، سیاسی، علمی، مواصلاتی و... در تهران است. بگذریم قطعا کمکاری برخی استانها هم در این وضع دخیل است وگرنه با هیچ شاخصی نباید سهم استان کهگیلویه و بویراحمد فقط با وجود چهار استارتاپ ثبتی، یکهزارم کشور میشد. اما نکته نگرانکننده این است که تداوم چنین وضعی، قطعا به تشدید نابرابریهای موجود منجر خواهد شد و به عبارت دیگر، اگر امروز توزیع نامتوازن شرکتهای دانشبنیان، صرفا شاخصی از نابرابری منطقهای است، در چند سال، خود به یکی از عوامل آن تبدیل خواهد شد. البته بسیاری از صاحبنظران معتقدند اصولا فرایند ایجاد و ارزیابی و پولپاشی در شرکتهای دانشبنیان، حرکتی نمایشی است و هیچ تأثیری در اشتغال و تولید و ثروت واقعی ندارد و نخواهد داشت. ولی حتی اگر این هم باشد، همین پولپاشی نابرابر باعث تشدید بیعدالتی منطقهای خواهد شد. ظاهرا یک بار دیگر، چرخه فقر، خودش را نشان میدهد؛ یعنی استانهای محروم، ظرفیت جذب و توسعه نوآوری را ندارند بنابراین باز هم محروم و محرومتر خواهند شد. شخصا باید اعتراف کنم راهحل خاصی برای برونرفت از این چرخه به ذهنم نمیرسد. الان کل دانشبنیانها از مالیات معاف هستند، پس نمیشود از ابزارهای تشویق مالیاتی برای شرکتهای دانشبنیان مستقر در مناطق محروم استفاده کرد. تنها نکته امیدوارکننده این است که مثلا استان چهارمحال و بختیاری، با جمعیت و مساحت و قابلیتهای مشابه استان کهگیلویه و بویراحمد، چهار برابر آن، شرکت دانشبنیان دارد. پس شاید مدیریت و تلاش بیشتر خود استانها باشد که تا حدی به تخفیف این معضل کمک کند.
آخرین آمارهای در دسترس نشان میدهد از چهارهزارو 397 شرکت دانشبنیان مصوب، تعداد دوهزارو 252 شرکت، یعنی بیش از 50 درصد از آنها در تهران هستند. این نسبت از ابتدای راهاندازی فرایند ارزیابی شرکتهای دانشبنیان تقریبا ثابت بوده و بنابراین معلوم میشود قرار هم نیست بهزودی تغییر کند. پس از آن، اصفهان با 397، خراسان رضوی با 238، البرز با 163، فارس با 153 و آذربایجان شرقی با 137 شرکت قرار دارند که رتبه و سهم این استانها به نظر کاملا منطقی میرسد. به همین ترتیب، پایینترین مقام متعلق به استان کهگیلویه و بویراحمد با چهار شرکت دانشبنيان (یکهزارم کل شرکتها) است. آنچه مسلم است، حداقل تا الان نمیشود کارگروه تشخیص شرکتهای دانشبنیان را مسئول چنین وضعی دانست. به عبارت دیگر، سهم 50درصدی تهران، ناشی از اشتباه این کارگروه نیست، بلکه نتیجه طبیعی تمرکز همه نظامهای اقتصادی، سیاسی، علمی، مواصلاتی و... در تهران است. بگذریم قطعا کمکاری برخی استانها هم در این وضع دخیل است وگرنه با هیچ شاخصی نباید سهم استان کهگیلویه و بویراحمد فقط با وجود چهار استارتاپ ثبتی، یکهزارم کشور میشد. اما نکته نگرانکننده این است که تداوم چنین وضعی، قطعا به تشدید نابرابریهای موجود منجر خواهد شد و به عبارت دیگر، اگر امروز توزیع نامتوازن شرکتهای دانشبنیان، صرفا شاخصی از نابرابری منطقهای است، در چند سال، خود به یکی از عوامل آن تبدیل خواهد شد. البته بسیاری از صاحبنظران معتقدند اصولا فرایند ایجاد و ارزیابی و پولپاشی در شرکتهای دانشبنیان، حرکتی نمایشی است و هیچ تأثیری در اشتغال و تولید و ثروت واقعی ندارد و نخواهد داشت. ولی حتی اگر این هم باشد، همین پولپاشی نابرابر باعث تشدید بیعدالتی منطقهای خواهد شد. ظاهرا یک بار دیگر، چرخه فقر، خودش را نشان میدهد؛ یعنی استانهای محروم، ظرفیت جذب و توسعه نوآوری را ندارند بنابراین باز هم محروم و محرومتر خواهند شد. شخصا باید اعتراف کنم راهحل خاصی برای برونرفت از این چرخه به ذهنم نمیرسد. الان کل دانشبنیانها از مالیات معاف هستند، پس نمیشود از ابزارهای تشویق مالیاتی برای شرکتهای دانشبنیان مستقر در مناطق محروم استفاده کرد. تنها نکته امیدوارکننده این است که مثلا استان چهارمحال و بختیاری، با جمعیت و مساحت و قابلیتهای مشابه استان کهگیلویه و بویراحمد، چهار برابر آن، شرکت دانشبنیان دارد. پس شاید مدیریت و تلاش بیشتر خود استانها باشد که تا حدی به تخفیف این معضل کمک کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.