|

6 سال از درگذشت آيت‌الله سید جلال‌الدين طاهري گذشت

خطیب مصلح

شرق: عالم مجاهد؛ اين توصيفي بود که اهل علم و سياست از او داشتند. امروز شش سال از درگذشتش مي‌گذرد. امام‌جمعه‌اي که همه عمر در مبارزه بود. از سال‌هاي بودن در حلقه ياران نزديک امام‌خميني(ره) و ممنوع‌المنبربودن در رژيم شاهنشاهي تا سال‌هايي که پشت تريبون نماز جمعه اصفهان مي‌ايستاد؛ همان سال‌هايي که هجمه‌هاي تندروها او را به سمت ترک عرصه مي‌برد. آيت‌الله جلال‌الدين طاهري اولين امام‌جمعه اصفهان بعد از پيروزي انقلاب اسلامي تا سال 81 بود. او سال 81 با نامه‌اي سرگشاده از اين سمت استعفا داد؛ نامه‌اي که خطاب به ملت ايران نوشته شده بود و وضعيت سياسي، اجتماعي و اقتصادي کشور را به باد انتقاد مي‌گرفت. آيت‌الله 11 سال بعد يعني در تب‌وتاب انتخابات رياست‌جمهوري درگذشت. زندگي يک مجاهد اما در همين چند جمله خلاصه شدني نيست.
اصفهان؛ آغاز راه
سال 1305 در اصفهان به دنيا آمد. در محله سيچان که جزء محله‌هاي جنوبي اصفهان است. پدرش سيدعبدالخالق طاهري حسين‌آبادي، مشهور به ميرزاآقا، از علماي شهر بود و همين سبب مي‌شد ناخواسته با تحصيل علم مأنوس باشد. محمد عطريانفر درباره خانواده آيت‌الله نوشته است: «آيت‌الله سيدجلال‌‌الدين طاهري، در خاندان عظيم‌القدري تربيت شد که تبار ارجمند او از متن علم و انديشه و فقه برخاسته و روشن‌ضميري و معرفت‌انديشي جزء شاکله وجودي‌شان بوده است. «آيت‌الله طاهري» در بستر چنين خاندان و در دامان پدري مؤمن و صاحب نظر تربيت شده بود. «فقيد سعيد» از چشمه پرفيض پدر و به سنت مألوف تبار خويش، عرصه علم و انديشه را زمينه مناسبي براي رشد و بالندگي خود ديد. او در حوزه درس و بحث به‌شايستگي ظاهر شد خاطرات خوش دوران تحصيل او در مدرسه با هم‌نشيني و هم‌فکري شهيد بزرگوار و بافضيلت، حضرت علامه آيت‌الله سيدمحمدحسين بهشتي، قرين بود همدلي و هم‌انديشي اين دو يار از عصر نوجواني تا آخرين رمق حيات شهيد مظلوم ادامه يافت». آيت‌الله طاهري از دبيرستان سعدي ديپلم گرفته بود و هم‌نشيني او با شهيد بهشتي هم از همان وقت آغاز مي‌شد. از طرفي پدر او به دليل مراوده با مرحوم داعي‌الاسلام بر زبان‌هاي انگليسي و فرانسه تسلط داشت. شايد به همين دليل او نيز در انجمن ايران و فرانسه زبان فرانسوي را آموخته بود.
همه چيز مهياي تحصيل حوزوي
پايان تحصيلات دبيرستان شروع تحصيلات حوزوي او بود. بستر و زمينه‌هاي حضور او در حوزه مهيا بود. دو سال بعد با دختر آيت‌الله روضاتي، از علما و فقهاي بزرگ اصفهان، ازدواج کرد. مي‌گويند آيت‌الله روضاتي به سيدجلال گفته بوده اگر براي ادامه تحصيلات حوزوي به قم برود، دخترش را به عقد او درخواهد آورد. به همين دليل هم هست که همان سال - يعني سال ٢٥- به همراه همسرش راهي حوزه علميه قم شد. ثمره ازدواج او و دختر آيت‌الله روضاتي هفت فرزند بود. عبدالحسين ساسان، ملک، اعظم، محمدحسن، مهدي، احمد و علي فرزندانش هستند. علي آخرين فرزند او در 16سالگي در جبهه‌هاي دفاع مقدس به شهادت رسيد. فرزند اول او عبدالحسين، استاد دانشگاه و متخصص در حوزه‌هاي اقتصادي از آمريکا، ملک، فرزند دومش همسر عباسعلي ماجد، بازنشسته کارخانه ذوب‌آهن اصفهان و فرزند سومش، اعظم، همسر رحيم هادي، بازنشسته بانک ملي ايران است. فرزند چهارم سيدجلال، محمدحسن، همسر نعيمه اشراقي، نوه دختري بنيان‌گذار جمهوري اسلامي و باجناق محمدرضا خاتمي است. فرزند پنجم، مهدی طاهري، کارشناس ارشد رشته اقتصاد و بازاريابي از فرانسه است و فرزند آخر سيدعلي طاهري بود که در ١٦سالگي در جنگ تحميلي، در منطقه چزابه، مفقودالاثر شد. ششمین فرزند او هم احمد از متخصصان پزشکي هسته‌اي است.
سال‌هاي مبارزه
آيت‌الله طاهري در دوران تحصيل خود محضر آيت‌الله‌العظمي بروجردي و حضرات آيات عظام داماد، حجت، سيدمحمدتقي خوانساري و امام‌خميني(ره) بود. او از همان آغاز راه مبارزه از نزديک‌ترين روحاني‌هاي نزديک به امام بود و در جلسات درس خصوصي او شرکت مي‌کرد. عطريانفر در اين زمينه نوشته است: «فقيه آگاه ما به‌همراه فقهاي نامدار، حضرات آقايان حسينعلي منتظري، سيدمحمدحسين بهشتي و مرتضي مطهري از جمله چهره‌هاي راست‌قامتي بودند که محفل عرفاني و مدرسه تهذيب نفس امام را مستمر و پايدار و به‌دور از چشم هياهو، رونق بخشيدند و سالياني دراز از محضر او بهره‌ها بردند و حکمت‌ها آموختند».آيت‌الله طاهري تا سال 43 در قم ماند. يعني سالي که امام تبعيد شد و او به اصفهان بازمي‌گشت. سيدحسن خميني يادگار امام در اين زمينه گفته: «برجسته‌ترين نکته کارنامه عملي- سياسي آيت‌الله طاهري، ازخودگذشتگي‌اش در رجعت از قم به اصفهان پس از تبعيد امام (ره) است».سال‌هاي مبارزه آيت‌الله طاهري در اصفهان ادامه پيدا کرد. او سال 56 ممنوع‌المنبر شد و نوروز 57 تقريبا به فاصله يک سال به کردستان تبعيد شد. بعد از سه ماه او دوباره به اصفهان بازگشت و در ميان استقبال پرشور مردم بر منبر رفت. او در بحبوبه روزهاي انقلاب نقش تأثيرگذاري داشت. نقشي که سال‌ها بعد در جمهوري اسلامي نيز در تريبون امام جمعه اصفهان حفظ کرد. او بعد از پيروزي انقلاب اسلامي از سوي امام خميني به امامت جمعه اصفهان منصوب شد و به طور هم‌زمان در سال 1358 با نزديک دو ميليون رأي از استان اصفهان به مجلس خبرگان راه پيدا کرد. در سال 68 و بعد از رحلت امام و شروع رهبري آيت‌الله‌ سيدعلي خامنه‌اي نيز او امامت جمعه اصفهان را بر عهده داشت.
امام جمعه‌اي که استعفا داد
آيت‌الله طاهري نزديک به جناح چپ حزب جمهوري اسلامي بود و اين موضوع در سال‌هاي حضور او در امامت جمعه اصفهان هم در آراي او مشهود بود. در انتخابات ٧٦ با وجود حمايت قريب به اتفاق ياران ديروزش از علي‌اکبر ناطق‌نوري، در برابر محمد خاتمي، شايد جزء معدود امامان جمعه‌اي بود که از سيدمحمد خاتمي حمايت کرد. در نمونه‌اي ديگر او در روزهايي که غلامحسين کرباسچي شهردار پايتخت در جايگاه متهم بود، به صراحت در قامت مدافع کرباسچي ظاهر شد و در حمايت از او به آيت‌الله محمد يزدي، رئيس دستگاه قضا گلايه کرد. به اين مواضع او بايد نقدهاي صريحش را هم اضافه کرد. او که از ياران نزديک آيت‌الله منتظري هم بود، از منتقدان فعال و صريح حصر خانگي او بود. همه اينها باعث مي‌شد که تريبون‌هاي تأثيرگذار نماز جمعه او هم با حاشيه و تشنج گروه‌هاي فشار همراه باشد. اما آيت‌الله طاهري در اوج اعتراضات به سبک و روش سياسي‌اش باز هم در انتخابات مجلس خبرگان سال ٧٨ کانديدا شد و با يک‌ميليون- ٨٣ درصد- رأي اصفهاني‌ها به خبرگان راه يافت. اما اين پايان کار نبود و کشمکش‌هاي آيت‌الله با تندروها که در اصفهان هم پايگا‌ه‌هاي زيادي داشتند، ادامه داشت. او در نهايت در ١٩ تير ٨١ از با انتشار نامه‌اي سرگشاده از امامت جمعه استان اصفهان رسما استعفا داد. نامه استعفاي او بازتاب گسترده‌اي در فضاي سياسي کشور داشت. مدتي بعد مقام معظم رهبري نامه‌اي در پاسخ به آيت‌الله طاهري نوشتند. البته استفعا از امامت جمعه پايان زندگي سياسي او نبود. او شش ماه بعد از استعفايش از تک و تا نيفتاد و در دي ماه ٨١ در نامه‌اي به ۱۰ مرجع تقليد (آيات اعظام شبيري‌زنجاني، وحيد خراساني، تبريزي، بهجت، فاضل لنکراني، مکارم‌شيرازي، صافي‌گلپايگاني، صانعي، موسوي‌اردبيلي و نوري‌همداني) خواستار رفع محدوديت آيت‌الله منتظري شد. ارسال اين نامه، به فاصله کوتاهي از تهيه نامه ديگري از سوي ۱۱۰ نماينده اصلاح‌طلب مجلس ششم همین مورد بود. نقد‌هاي آيت‌الله اما ادامه پيدا کرد. با اين همه او ديگر در صدر اخبار نبود. هرچند باز هم نامه‌ سرگشاده نوشت و از شرايط موجود انتقاد کرد. آيت‌الله طاهري در 87سالگي درگذشت.

شرق: عالم مجاهد؛ اين توصيفي بود که اهل علم و سياست از او داشتند. امروز شش سال از درگذشتش مي‌گذرد. امام‌جمعه‌اي که همه عمر در مبارزه بود. از سال‌هاي بودن در حلقه ياران نزديک امام‌خميني(ره) و ممنوع‌المنبربودن در رژيم شاهنشاهي تا سال‌هايي که پشت تريبون نماز جمعه اصفهان مي‌ايستاد؛ همان سال‌هايي که هجمه‌هاي تندروها او را به سمت ترک عرصه مي‌برد. آيت‌الله جلال‌الدين طاهري اولين امام‌جمعه اصفهان بعد از پيروزي انقلاب اسلامي تا سال 81 بود. او سال 81 با نامه‌اي سرگشاده از اين سمت استعفا داد؛ نامه‌اي که خطاب به ملت ايران نوشته شده بود و وضعيت سياسي، اجتماعي و اقتصادي کشور را به باد انتقاد مي‌گرفت. آيت‌الله 11 سال بعد يعني در تب‌وتاب انتخابات رياست‌جمهوري درگذشت. زندگي يک مجاهد اما در همين چند جمله خلاصه شدني نيست.
اصفهان؛ آغاز راه
سال 1305 در اصفهان به دنيا آمد. در محله سيچان که جزء محله‌هاي جنوبي اصفهان است. پدرش سيدعبدالخالق طاهري حسين‌آبادي، مشهور به ميرزاآقا، از علماي شهر بود و همين سبب مي‌شد ناخواسته با تحصيل علم مأنوس باشد. محمد عطريانفر درباره خانواده آيت‌الله نوشته است: «آيت‌الله سيدجلال‌‌الدين طاهري، در خاندان عظيم‌القدري تربيت شد که تبار ارجمند او از متن علم و انديشه و فقه برخاسته و روشن‌ضميري و معرفت‌انديشي جزء شاکله وجودي‌شان بوده است. «آيت‌الله طاهري» در بستر چنين خاندان و در دامان پدري مؤمن و صاحب نظر تربيت شده بود. «فقيد سعيد» از چشمه پرفيض پدر و به سنت مألوف تبار خويش، عرصه علم و انديشه را زمينه مناسبي براي رشد و بالندگي خود ديد. او در حوزه درس و بحث به‌شايستگي ظاهر شد خاطرات خوش دوران تحصيل او در مدرسه با هم‌نشيني و هم‌فکري شهيد بزرگوار و بافضيلت، حضرت علامه آيت‌الله سيدمحمدحسين بهشتي، قرين بود همدلي و هم‌انديشي اين دو يار از عصر نوجواني تا آخرين رمق حيات شهيد مظلوم ادامه يافت». آيت‌الله طاهري از دبيرستان سعدي ديپلم گرفته بود و هم‌نشيني او با شهيد بهشتي هم از همان وقت آغاز مي‌شد. از طرفي پدر او به دليل مراوده با مرحوم داعي‌الاسلام بر زبان‌هاي انگليسي و فرانسه تسلط داشت. شايد به همين دليل او نيز در انجمن ايران و فرانسه زبان فرانسوي را آموخته بود.
همه چيز مهياي تحصيل حوزوي
پايان تحصيلات دبيرستان شروع تحصيلات حوزوي او بود. بستر و زمينه‌هاي حضور او در حوزه مهيا بود. دو سال بعد با دختر آيت‌الله روضاتي، از علما و فقهاي بزرگ اصفهان، ازدواج کرد. مي‌گويند آيت‌الله روضاتي به سيدجلال گفته بوده اگر براي ادامه تحصيلات حوزوي به قم برود، دخترش را به عقد او درخواهد آورد. به همين دليل هم هست که همان سال - يعني سال ٢٥- به همراه همسرش راهي حوزه علميه قم شد. ثمره ازدواج او و دختر آيت‌الله روضاتي هفت فرزند بود. عبدالحسين ساسان، ملک، اعظم، محمدحسن، مهدي، احمد و علي فرزندانش هستند. علي آخرين فرزند او در 16سالگي در جبهه‌هاي دفاع مقدس به شهادت رسيد. فرزند اول او عبدالحسين، استاد دانشگاه و متخصص در حوزه‌هاي اقتصادي از آمريکا، ملک، فرزند دومش همسر عباسعلي ماجد، بازنشسته کارخانه ذوب‌آهن اصفهان و فرزند سومش، اعظم، همسر رحيم هادي، بازنشسته بانک ملي ايران است. فرزند چهارم سيدجلال، محمدحسن، همسر نعيمه اشراقي، نوه دختري بنيان‌گذار جمهوري اسلامي و باجناق محمدرضا خاتمي است. فرزند پنجم، مهدی طاهري، کارشناس ارشد رشته اقتصاد و بازاريابي از فرانسه است و فرزند آخر سيدعلي طاهري بود که در ١٦سالگي در جنگ تحميلي، در منطقه چزابه، مفقودالاثر شد. ششمین فرزند او هم احمد از متخصصان پزشکي هسته‌اي است.
سال‌هاي مبارزه
آيت‌الله طاهري در دوران تحصيل خود محضر آيت‌الله‌العظمي بروجردي و حضرات آيات عظام داماد، حجت، سيدمحمدتقي خوانساري و امام‌خميني(ره) بود. او از همان آغاز راه مبارزه از نزديک‌ترين روحاني‌هاي نزديک به امام بود و در جلسات درس خصوصي او شرکت مي‌کرد. عطريانفر در اين زمينه نوشته است: «فقيه آگاه ما به‌همراه فقهاي نامدار، حضرات آقايان حسينعلي منتظري، سيدمحمدحسين بهشتي و مرتضي مطهري از جمله چهره‌هاي راست‌قامتي بودند که محفل عرفاني و مدرسه تهذيب نفس امام را مستمر و پايدار و به‌دور از چشم هياهو، رونق بخشيدند و سالياني دراز از محضر او بهره‌ها بردند و حکمت‌ها آموختند».آيت‌الله طاهري تا سال 43 در قم ماند. يعني سالي که امام تبعيد شد و او به اصفهان بازمي‌گشت. سيدحسن خميني يادگار امام در اين زمينه گفته: «برجسته‌ترين نکته کارنامه عملي- سياسي آيت‌الله طاهري، ازخودگذشتگي‌اش در رجعت از قم به اصفهان پس از تبعيد امام (ره) است».سال‌هاي مبارزه آيت‌الله طاهري در اصفهان ادامه پيدا کرد. او سال 56 ممنوع‌المنبر شد و نوروز 57 تقريبا به فاصله يک سال به کردستان تبعيد شد. بعد از سه ماه او دوباره به اصفهان بازگشت و در ميان استقبال پرشور مردم بر منبر رفت. او در بحبوبه روزهاي انقلاب نقش تأثيرگذاري داشت. نقشي که سال‌ها بعد در جمهوري اسلامي نيز در تريبون امام جمعه اصفهان حفظ کرد. او بعد از پيروزي انقلاب اسلامي از سوي امام خميني به امامت جمعه اصفهان منصوب شد و به طور هم‌زمان در سال 1358 با نزديک دو ميليون رأي از استان اصفهان به مجلس خبرگان راه پيدا کرد. در سال 68 و بعد از رحلت امام و شروع رهبري آيت‌الله‌ سيدعلي خامنه‌اي نيز او امامت جمعه اصفهان را بر عهده داشت.
امام جمعه‌اي که استعفا داد
آيت‌الله طاهري نزديک به جناح چپ حزب جمهوري اسلامي بود و اين موضوع در سال‌هاي حضور او در امامت جمعه اصفهان هم در آراي او مشهود بود. در انتخابات ٧٦ با وجود حمايت قريب به اتفاق ياران ديروزش از علي‌اکبر ناطق‌نوري، در برابر محمد خاتمي، شايد جزء معدود امامان جمعه‌اي بود که از سيدمحمد خاتمي حمايت کرد. در نمونه‌اي ديگر او در روزهايي که غلامحسين کرباسچي شهردار پايتخت در جايگاه متهم بود، به صراحت در قامت مدافع کرباسچي ظاهر شد و در حمايت از او به آيت‌الله محمد يزدي، رئيس دستگاه قضا گلايه کرد. به اين مواضع او بايد نقدهاي صريحش را هم اضافه کرد. او که از ياران نزديک آيت‌الله منتظري هم بود، از منتقدان فعال و صريح حصر خانگي او بود. همه اينها باعث مي‌شد که تريبون‌هاي تأثيرگذار نماز جمعه او هم با حاشيه و تشنج گروه‌هاي فشار همراه باشد. اما آيت‌الله طاهري در اوج اعتراضات به سبک و روش سياسي‌اش باز هم در انتخابات مجلس خبرگان سال ٧٨ کانديدا شد و با يک‌ميليون- ٨٣ درصد- رأي اصفهاني‌ها به خبرگان راه يافت. اما اين پايان کار نبود و کشمکش‌هاي آيت‌الله با تندروها که در اصفهان هم پايگا‌ه‌هاي زيادي داشتند، ادامه داشت. او در نهايت در ١٩ تير ٨١ از با انتشار نامه‌اي سرگشاده از امامت جمعه استان اصفهان رسما استعفا داد. نامه استعفاي او بازتاب گسترده‌اي در فضاي سياسي کشور داشت. مدتي بعد مقام معظم رهبري نامه‌اي در پاسخ به آيت‌الله طاهري نوشتند. البته استفعا از امامت جمعه پايان زندگي سياسي او نبود. او شش ماه بعد از استعفايش از تک و تا نيفتاد و در دي ماه ٨١ در نامه‌اي به ۱۰ مرجع تقليد (آيات اعظام شبيري‌زنجاني، وحيد خراساني، تبريزي، بهجت، فاضل لنکراني، مکارم‌شيرازي، صافي‌گلپايگاني، صانعي، موسوي‌اردبيلي و نوري‌همداني) خواستار رفع محدوديت آيت‌الله منتظري شد. ارسال اين نامه، به فاصله کوتاهي از تهيه نامه ديگري از سوي ۱۱۰ نماينده اصلاح‌طلب مجلس ششم همین مورد بود. نقد‌هاي آيت‌الله اما ادامه پيدا کرد. با اين همه او ديگر در صدر اخبار نبود. هرچند باز هم نامه‌ سرگشاده نوشت و از شرايط موجود انتقاد کرد. آيت‌الله طاهري در 87سالگي درگذشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.