|

نکاتي براي پيشگيري از وقوع انواع جرائم در نوجواني

چاه و راه

دکتر محمدباقر قربانزاده.رئيس دادگاه کيفري يک استان تهران

چاه است و راه و ديده بينا و آفتاب/ تا آدمي نگاه کند پيش پاي خويش
پسر جواني در دوران دبيرستان از دوستانش مي‌شنود يکي از هم‌دوره‌اي‌هايشان چون عضو يکي از نهادهاي مدرسه است، کليد بسياري از اتاق‌هاي مدرسه را دارد. حتي به سؤالات امتحاني دسترسي دارد و آن را در اختيار بعضي از دوستان خود قرار داده است. او نيز وسوسه مي‌شود براي رهايي از دشواري‌هاي خواندن کتاب و آماده‌شدن براي امتحان با اين فرد طرح دوستي بريزد تا شايد بتواند سؤالات را به چنگ آورد. طرحش به ثمر مي‌نشيند. دوستي‌ها صميمي‌تر مي‌شود. پس از اتمام دوره دبيرستان، هر دو در يکي از فروشگاه‌هاي زنجيره‌اي لباس مشغول به کار مي‌شوند. رفاقت‌ها به رفت‌وآمد به خانه يکديگر مي‌انجامد. دوست اين جوان در اوقاتي که پدرومادرش در منزل نبوده‌اند، از جوان مي‌خواسته به منزلشان بيايد تا او تنها نباشد. از همان‌جا هم به‌اتفاق سر کار مي‌رفتند. در اوقاتي که کنار هم بودند، دوست اين جوان رفتاري مي‌کرد که جوان اين کار را شوخي مي‌پنداشته است. در يکي از اين رفت‌وآمدها زماني که جوان در منزل دوستش سرگرم دوش‌گرفتن بوده، دوستش فرصت را مغتنم شمرده، از بدن عريان وي با گوشي خود عکسي مي‌گيرد و آن را مبناي تهديدات و سوء‌استفاده‌هاي بعدي قرار مي‌دهد. به جوان مي‌گويد اگر تسليم خواسته او نشود، عکس را در فضاي مجازي منتشر مي‌کند و آبرويش را مي‌برد. تهديدها روزبه‌روز بيشتر و جوان ناگزير تسليم مي‌شود. اما اين اول ماجراست و دوستش هر از چند گاهي جوان را وادار مي‌کرده به خواسته نامشروع او تن دهد. هر زمان هم که با امتناع و مقاومت جوان روبه‌رو مي‌شد، با پيش‌کشيدن تهديد خانواده‌اش او را مطيع اميال شيطاني خود مي‌کرد. جوان که ديگر تحمل اين وضعيت برايش دشوار شده بود، تصميم مي‌گيرد براي هميشه اين مشکل را حل کند. او ابتدا تلاش مي‌کند مشکل را با زبان حل کند اما صحبت‌ها نه تنها تأثيري نمی‌گذارد، بلکه دوستش تهديدات خود را نسبت به او و خانواده‌اش بيشتر مي‌کند. کار به درگيري مي‌انجامد. دوستش از اسپري اشک‌آوري که همراه داشته است، استفاده مي‌کند و جوان نيز چاقوي خود را درمي‌آورد و درحالي که چشمانش را از شدت سوزش به ‌سختي مي‌توانسته باز کند، ضربه محکمي به سمت دوستش پرتاب مي‌کند که به سينه وي برخورد مي‌کند.
در جلسه دادرسي از جوان سؤال کردم به فرض اینکه دوستت تهديد خود را عملي مي‌کرد و عکس شما را منتشر مي‌کرد، آيا ضرر چنين کاري بيشتر بود يا اينکه خودت را تسليم خواسته‌هاي شيطاني او کني؟ گفت: «پيش خود فکر کردم چيزي که مخفيانه باشد بهتر از آن است که آبروي آدم پيش همه برود». پرسيدم چرا موضوع را با خانواده در ميان نگذاشتي تا مشکل را با کمک آنها حل کني؟ گفت: «رويم نمي‌شد به پدر و مادرم چيزي بگويم!» گفتم لااقل با ديگراني که به آنها اعتماد داشتي در ميان مي‌گذاشتي. گفت: «نمي‌توانستم» پرسيدم چرا سراغ پليس نرفتي؟ گفت: «غرورم اجازه نمي‌داد. چون اگر به‌فرض به پليس هم مراجعه مي‌کردم، بالاخره موضوع فاش مي‌شد. تازه اگر نزد پليس مي‌رفتم تا پرونده تشکیل دهند و به نتيجه برسد، کلي طول مي‌کشيد. در اين مدت دوستم دست‌بردارنبود و از من سوء‌استفاده مي‌کرد. معلوم هم نبود بعد از اينکه موضوع فاش شد به نتيجه برسد يا کي به نتيجه برسد؟! اين بود که تصميم گرفتم مشکلم را خودم حل کنم!».
براي پيشگيري از چنين فجايعي چه بايد کرد؟ شايد راهکارهاي ذيل بتواند از بروز چنين جناياتي پيشگيري کند:
1-آموزش مواجهه با مشکلات: به فرزندان از کودکي و نوجواني نحوه مواجهه با مشکلات آموزش داده شود. بايد ياد بگيرند برخي مشکلات را خودشان به‌تنهايي مي‌توانند حل کنند اما بسيار ديگري از مشکلات بايد با هم‌فکري و تشريک ‌مساعي بزرگ‌ترها و پدرومادر حل شود.
2- روابط دوستانه والدين با فرزندان: رابطه پدرومادر با فرزندان بايد به‌قدري صميمي باشد که فرزندان احساس کنند هيچ‌کس ديگري نزديک‌تر از پدرومادرشان به آنان نيست و مي‌توانند هر مشکلي که برايشان پيش مي‌آيد را به‌راحتي و بدون رودربايستي با آنان در ميان بگذارند.
3- اختصاص‌دادن وقتي به فرزندان و خانواده: گرفتاري‌هاي روزمره و معضلات اقتصادي متأسفانه امروزه وقت و حوصله‌اي براي والدين باقي نمي‌گذارد تا وقتي را به خانواده و فرزندان خود اختصاص دهند اما با همه اين احوال، در طول 24 ساعت شبانه‌روز مي‌شود باید وقتي را هرچند اندک فارغ از همه مسائل روزانه با صميميت در کنار خانواده و فرزندان نشست و به گفت‌وگو با آنها پرداخت.
4-آگاهي‌بخشي نسبت به خطرات پيراموني: والدين بايد متناسب با هر دوره سني و با زبان قابل فهم براي هر دوره‌اي، فرزندان را از خطرات و تهديدات پيراموني‌شان آگاه کنند و به آنان راه‌هاي گريز و پيشگيري از چنين خطرات و تهديداتي را بياموزند.
5-اعمال محدوديت و نظارت براي ارتباطات در فضاي مجازي: متأسفانه امروزه فضاي مجازي جايگزين فضاي واقعي زندگي در بسياري از خانواده‌ها شده است. هيچ منعي ندارد فرزندان اوقاتي را نيز از طريق فضاي مجازي با دوستان خود در ارتباط باشند. زيرا اگر منع شوند، به‌دور از چشم پدر و مادر و مخفيانه، در اوقاتي که والدين سرگرم کار خودشان هستند، يا در بيرون از منزل و در راه مدرسه دست به اين کار خواهند زد. اما بايد حواسمان باشد که در دنياي بي‌پرده و عريان امروز در ثانيه‌اي مي‌شود به هزار نوع مطالب ضداخلاقي يا عکس‌ها و صحنه‌هاي مبتذل دسترسي پيدا کرد! پس تنها راه، استفاده محدود و کنترل‌شده است.
6- نظارت بر دوست‌گزيني‌ها: خانواده‌ها بايد نسبت به دوستاني که فرزندانشان در مدرسه، پارک و رفت‌وآمدها پيدا مي‌کنند، نظارت و سعي کنند شناخت کافي نسبت به آنها کسب و تلاش کنند در زماني که فرزندشان با دوست خود قرار ملاقاتي مي‌گذارد، در وهله اول دورادور مراقبت کنند و بعد اين دوست را به‌نحوي از نزديک ببينند و بشناسند.
7-تحقيق در مورد خانواده دوست: تأثير مثبت و منفي دوستان در آينده شغلي و اجتماعي، روش زندگي و ساير جنبه‌ها بر فرزندان قابل‌انکار نيست، چرا درمورد خانواده دوست فرزندان‌مان تحقيق نکنيم تا بدانيم چه جور خانواده‌اي است؟ آيا صلاح هست دوستي با فرزند چنين خانواده‌اي ادامه يابد يا آنکه بهتر است قطع شود؟
8-به هر کسي به‌راحتي اعتماد نکنيم: به فرزندان آموزش داده شود به هرکسي به راحتي اعتماد نکنند. هم در انتخاب دوست و هم در اعتماد به او دقت کنند.
9-بلافاصله پس از رفاقت باب رفت‌وآمد باز نشود: کسب شناخت کافي نسبت به افراد نيازمند زمان است. پس چه بهتر که به‌محض رفاقت باب رفت‌وآمدها باز نشود.
10-رفت‌وآمدها زماني باشد که ساير اعضاي خانواده حضور دارند: رفت‌وآمد در غياب خانواده‌ها زمينه را براي انواع انحرافات و لغزش‌ها و گاهي سوءاستفاده‌ها فراهم مي‌کند.
11-دقت در تغيير رفتارهاي فرزندان: اگر مشکلي پيش آمده باشد، ممکن است فرزندان روي آن را نداشته باشند که بلافاصله با والدين در ميان بگذارند، اما ممکن است در خانه گوشه‌گير شوند. پرخاشگري کنند، کم‌حوصلگي کنند. اين موارد و علائم ديگري از اين دست نشان از بروز مشکلي دارد. در چنين حالاتي سعي شود هرچه بيشتر به فرزندان نزديک و با ابراز محبت، اعتماد فرزند جلب شود. پدر يا مادر، هر کدام‌شان که با فرزند صميمي‌تر و خودماني‌ترند پيشنهاد کنند وقتي را در بيرون از منزل دونفره با هم باشند و چند لحظه‌اي به‌صورت خصوصي با هم اختلاط کنند. اين اقدام فرصت مناسبي را پيش مي‌آورد تا فرزند جرئت پيدا کند و مشکل پيش‌آمده را بازگو کند.
12-اطلاع‌دادن به خانواده: بهتر است در خانواده اين قاعده حاکم شود که اگر قرار است کسي از عضو خانواده جايي برود، حتما ساير اعضا را در جريان قرار دهد و در صورت امکان هدف و مقصد را هم مشخص کند تا فرزندان نيز بياموزند والدين را در جريان رفت‌وآمدهاي خود قرار دهند.

چاه است و راه و ديده بينا و آفتاب/ تا آدمي نگاه کند پيش پاي خويش
پسر جواني در دوران دبيرستان از دوستانش مي‌شنود يکي از هم‌دوره‌اي‌هايشان چون عضو يکي از نهادهاي مدرسه است، کليد بسياري از اتاق‌هاي مدرسه را دارد. حتي به سؤالات امتحاني دسترسي دارد و آن را در اختيار بعضي از دوستان خود قرار داده است. او نيز وسوسه مي‌شود براي رهايي از دشواري‌هاي خواندن کتاب و آماده‌شدن براي امتحان با اين فرد طرح دوستي بريزد تا شايد بتواند سؤالات را به چنگ آورد. طرحش به ثمر مي‌نشيند. دوستي‌ها صميمي‌تر مي‌شود. پس از اتمام دوره دبيرستان، هر دو در يکي از فروشگاه‌هاي زنجيره‌اي لباس مشغول به کار مي‌شوند. رفاقت‌ها به رفت‌وآمد به خانه يکديگر مي‌انجامد. دوست اين جوان در اوقاتي که پدرومادرش در منزل نبوده‌اند، از جوان مي‌خواسته به منزلشان بيايد تا او تنها نباشد. از همان‌جا هم به‌اتفاق سر کار مي‌رفتند. در اوقاتي که کنار هم بودند، دوست اين جوان رفتاري مي‌کرد که جوان اين کار را شوخي مي‌پنداشته است. در يکي از اين رفت‌وآمدها زماني که جوان در منزل دوستش سرگرم دوش‌گرفتن بوده، دوستش فرصت را مغتنم شمرده، از بدن عريان وي با گوشي خود عکسي مي‌گيرد و آن را مبناي تهديدات و سوء‌استفاده‌هاي بعدي قرار مي‌دهد. به جوان مي‌گويد اگر تسليم خواسته او نشود، عکس را در فضاي مجازي منتشر مي‌کند و آبرويش را مي‌برد. تهديدها روزبه‌روز بيشتر و جوان ناگزير تسليم مي‌شود. اما اين اول ماجراست و دوستش هر از چند گاهي جوان را وادار مي‌کرده به خواسته نامشروع او تن دهد. هر زمان هم که با امتناع و مقاومت جوان روبه‌رو مي‌شد، با پيش‌کشيدن تهديد خانواده‌اش او را مطيع اميال شيطاني خود مي‌کرد. جوان که ديگر تحمل اين وضعيت برايش دشوار شده بود، تصميم مي‌گيرد براي هميشه اين مشکل را حل کند. او ابتدا تلاش مي‌کند مشکل را با زبان حل کند اما صحبت‌ها نه تنها تأثيري نمی‌گذارد، بلکه دوستش تهديدات خود را نسبت به او و خانواده‌اش بيشتر مي‌کند. کار به درگيري مي‌انجامد. دوستش از اسپري اشک‌آوري که همراه داشته است، استفاده مي‌کند و جوان نيز چاقوي خود را درمي‌آورد و درحالي که چشمانش را از شدت سوزش به ‌سختي مي‌توانسته باز کند، ضربه محکمي به سمت دوستش پرتاب مي‌کند که به سينه وي برخورد مي‌کند.
در جلسه دادرسي از جوان سؤال کردم به فرض اینکه دوستت تهديد خود را عملي مي‌کرد و عکس شما را منتشر مي‌کرد، آيا ضرر چنين کاري بيشتر بود يا اينکه خودت را تسليم خواسته‌هاي شيطاني او کني؟ گفت: «پيش خود فکر کردم چيزي که مخفيانه باشد بهتر از آن است که آبروي آدم پيش همه برود». پرسيدم چرا موضوع را با خانواده در ميان نگذاشتي تا مشکل را با کمک آنها حل کني؟ گفت: «رويم نمي‌شد به پدر و مادرم چيزي بگويم!» گفتم لااقل با ديگراني که به آنها اعتماد داشتي در ميان مي‌گذاشتي. گفت: «نمي‌توانستم» پرسيدم چرا سراغ پليس نرفتي؟ گفت: «غرورم اجازه نمي‌داد. چون اگر به‌فرض به پليس هم مراجعه مي‌کردم، بالاخره موضوع فاش مي‌شد. تازه اگر نزد پليس مي‌رفتم تا پرونده تشکیل دهند و به نتيجه برسد، کلي طول مي‌کشيد. در اين مدت دوستم دست‌بردارنبود و از من سوء‌استفاده مي‌کرد. معلوم هم نبود بعد از اينکه موضوع فاش شد به نتيجه برسد يا کي به نتيجه برسد؟! اين بود که تصميم گرفتم مشکلم را خودم حل کنم!».
براي پيشگيري از چنين فجايعي چه بايد کرد؟ شايد راهکارهاي ذيل بتواند از بروز چنين جناياتي پيشگيري کند:
1-آموزش مواجهه با مشکلات: به فرزندان از کودکي و نوجواني نحوه مواجهه با مشکلات آموزش داده شود. بايد ياد بگيرند برخي مشکلات را خودشان به‌تنهايي مي‌توانند حل کنند اما بسيار ديگري از مشکلات بايد با هم‌فکري و تشريک ‌مساعي بزرگ‌ترها و پدرومادر حل شود.
2- روابط دوستانه والدين با فرزندان: رابطه پدرومادر با فرزندان بايد به‌قدري صميمي باشد که فرزندان احساس کنند هيچ‌کس ديگري نزديک‌تر از پدرومادرشان به آنان نيست و مي‌توانند هر مشکلي که برايشان پيش مي‌آيد را به‌راحتي و بدون رودربايستي با آنان در ميان بگذارند.
3- اختصاص‌دادن وقتي به فرزندان و خانواده: گرفتاري‌هاي روزمره و معضلات اقتصادي متأسفانه امروزه وقت و حوصله‌اي براي والدين باقي نمي‌گذارد تا وقتي را به خانواده و فرزندان خود اختصاص دهند اما با همه اين احوال، در طول 24 ساعت شبانه‌روز مي‌شود باید وقتي را هرچند اندک فارغ از همه مسائل روزانه با صميميت در کنار خانواده و فرزندان نشست و به گفت‌وگو با آنها پرداخت.
4-آگاهي‌بخشي نسبت به خطرات پيراموني: والدين بايد متناسب با هر دوره سني و با زبان قابل فهم براي هر دوره‌اي، فرزندان را از خطرات و تهديدات پيراموني‌شان آگاه کنند و به آنان راه‌هاي گريز و پيشگيري از چنين خطرات و تهديداتي را بياموزند.
5-اعمال محدوديت و نظارت براي ارتباطات در فضاي مجازي: متأسفانه امروزه فضاي مجازي جايگزين فضاي واقعي زندگي در بسياري از خانواده‌ها شده است. هيچ منعي ندارد فرزندان اوقاتي را نيز از طريق فضاي مجازي با دوستان خود در ارتباط باشند. زيرا اگر منع شوند، به‌دور از چشم پدر و مادر و مخفيانه، در اوقاتي که والدين سرگرم کار خودشان هستند، يا در بيرون از منزل و در راه مدرسه دست به اين کار خواهند زد. اما بايد حواسمان باشد که در دنياي بي‌پرده و عريان امروز در ثانيه‌اي مي‌شود به هزار نوع مطالب ضداخلاقي يا عکس‌ها و صحنه‌هاي مبتذل دسترسي پيدا کرد! پس تنها راه، استفاده محدود و کنترل‌شده است.
6- نظارت بر دوست‌گزيني‌ها: خانواده‌ها بايد نسبت به دوستاني که فرزندانشان در مدرسه، پارک و رفت‌وآمدها پيدا مي‌کنند، نظارت و سعي کنند شناخت کافي نسبت به آنها کسب و تلاش کنند در زماني که فرزندشان با دوست خود قرار ملاقاتي مي‌گذارد، در وهله اول دورادور مراقبت کنند و بعد اين دوست را به‌نحوي از نزديک ببينند و بشناسند.
7-تحقيق در مورد خانواده دوست: تأثير مثبت و منفي دوستان در آينده شغلي و اجتماعي، روش زندگي و ساير جنبه‌ها بر فرزندان قابل‌انکار نيست، چرا درمورد خانواده دوست فرزندان‌مان تحقيق نکنيم تا بدانيم چه جور خانواده‌اي است؟ آيا صلاح هست دوستي با فرزند چنين خانواده‌اي ادامه يابد يا آنکه بهتر است قطع شود؟
8-به هر کسي به‌راحتي اعتماد نکنيم: به فرزندان آموزش داده شود به هرکسي به راحتي اعتماد نکنند. هم در انتخاب دوست و هم در اعتماد به او دقت کنند.
9-بلافاصله پس از رفاقت باب رفت‌وآمد باز نشود: کسب شناخت کافي نسبت به افراد نيازمند زمان است. پس چه بهتر که به‌محض رفاقت باب رفت‌وآمدها باز نشود.
10-رفت‌وآمدها زماني باشد که ساير اعضاي خانواده حضور دارند: رفت‌وآمد در غياب خانواده‌ها زمينه را براي انواع انحرافات و لغزش‌ها و گاهي سوءاستفاده‌ها فراهم مي‌کند.
11-دقت در تغيير رفتارهاي فرزندان: اگر مشکلي پيش آمده باشد، ممکن است فرزندان روي آن را نداشته باشند که بلافاصله با والدين در ميان بگذارند، اما ممکن است در خانه گوشه‌گير شوند. پرخاشگري کنند، کم‌حوصلگي کنند. اين موارد و علائم ديگري از اين دست نشان از بروز مشکلي دارد. در چنين حالاتي سعي شود هرچه بيشتر به فرزندان نزديک و با ابراز محبت، اعتماد فرزند جلب شود. پدر يا مادر، هر کدام‌شان که با فرزند صميمي‌تر و خودماني‌ترند پيشنهاد کنند وقتي را در بيرون از منزل دونفره با هم باشند و چند لحظه‌اي به‌صورت خصوصي با هم اختلاط کنند. اين اقدام فرصت مناسبي را پيش مي‌آورد تا فرزند جرئت پيدا کند و مشکل پيش‌آمده را بازگو کند.
12-اطلاع‌دادن به خانواده: بهتر است در خانواده اين قاعده حاکم شود که اگر قرار است کسي از عضو خانواده جايي برود، حتما ساير اعضا را در جريان قرار دهد و در صورت امکان هدف و مقصد را هم مشخص کند تا فرزندان نيز بياموزند والدين را در جريان رفت‌وآمدهاي خود قرار دهند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.