|

راهکارخروج از بحران‌های کنونی؛ بازگشت به «راه مصدق»

محمد توسلی- دبیر کل نهضت آزادی

امروز با شرایط بحرانی و سختی مواجه هستیم و شاهدیم که حذف معافیت‌ها به تحریم‌های قبلی نیز افزوده شده است. طرح شعار یا برنامه‌هایی در شرایط کنونی برای ایجاد امید خوب است، اما آیا بدون امنیت سرمایه‌گذاری اعم از داخلی و خارجی چرخ اقتصاد و تولید کشور به گردش درمی‌آید؟ باید واقع‌بین باشیم تا از این بحران‌ها عبور کنیم. برای بهره‌گیری از تجربه تاریخی، در دوران دکتر مصدق نیز با همین تحریم‌ها رو‌به‌رو بودیم. آن زمان نیز تمام منابع درآمد نفت قطع شده بود و دکتر مصدق بودجه منهای نفت را تهیه و در مقابل بیگانگان ایستادگی کرد. کارشناسان اقتصادی به دفعات ضمن بررسی آن بودجه اظهار کرده‌اند که آن بودجه یکی از شاهکارهای اقتصادی در آن دوران است. باید دید در آن شرایط دکتر مصدق چه هنری را به کار برد تا بتواند از بحران عبور کند. دکتر مصدق بر اعتماد عمومی و حاکمیت ملی تأکید داشت و از پشتیبانی و اعتماد مردم نیز بهره‌مند بود. همین وفاق ملی و نبودن شکاف میان دولت و ملت عامل اصلی موفقیت مصدق بود. آن زمان نوجوان بودم و به یاد دارم که وقتی دکتر مصدق درخواست کمک از مردم را مطرح کرد، بازاریان به عنوان یک طبقه و جریان ملی به او پاسخ مثبت داده و به دولت وام دادند البته بدون آنکه به دنبال سود باشند. آیا امروز جامعه ما چنین ظرفیتی دارد که مردم به دولت وام بدون سود بدهند و کمک کنند که در برنامه‌های خود موفق شود؟ مصدق از اعتماد عمومی برخوردار بود و با اتکا به همین امر توانست بودجه منهای نفت را تهیه و با همراهی مردم آن دوران را سپری کند. امروز هم راهی غیر از «راه مصدق» و اتکا به مردم نیست، قبل از ارائه راهکارهای اقتصادی باید به ترمیم روابط دولت و مردم فکر کرد. شکاف بین ملت و دولت فقط با ایجاد احساس آزادی و حاکم‌شدن مردم بر سرنوشت خود طبق اصول فصل‌های سوم و پنجم، به‌ویژه اصل 56 قانون اساسی ممکن است. باید با استفاده از تجربیات تاریخی به آرمان‌های انقلاب و قانون اساسی و تأمین حقوق اساسی ملت اندیشید.

آن زمان دکتر مصدق دنبال ملی‌کردن نفت بود. برخی این ملی‌کردن را صرفا در بعد اقتصادی می‌بینند، اما مصدق فراتر از بخش اقتصادی وابستگی نفتی، به نفوذ دو قرن سلطه انگلستان در حوزه فرهنگی و اجتماعی توجه داشت و می‌خواست که آن را قطع کند تا حاکمیت ملی و محور دوم برنامه‌هایش یعنی تأمین آزادی انتخابات و حاکمیت واقعی مردم در اداره شهرها و کشور محقق شود. دولت آمریکا و به‌ویژه ترامپ، با هماهنگی کشورهای عربی منطقه و اسرائیل به‌دنبال سلطه خود در منطقه هستند و این شاید با سیاست‌های انگلستان در آن دوره تا حدودی هماهنگ باشد. تفاوت اما این بود که انگلستان آن زمان دنبال براندازی نظام شاهنشاهی ایران نبود اما امروز اینها دنبال براندازی هستند و خروجی این رویداد فروپاشی و بحران‌های منطقه‌ای است؛ به عبارتی وضعیت کنونی، پیامدهای سنگین‌تری درپی دارد. آن زمان حداکثر کودتا کردند و مصدق رفت و دولت دیگری آمد. فروپاشی جغرافیایی اما اتفاق نیفتاد. این مقایسه شرایط، مسئولیت مسئولان نظام را بسیار سنگین‌تر می‌کند. باید ارزیابی درستی از شرایط داشته باشند و برای حفظ حاکمیت ملی و سرزمین ایران، زمینه وفاق ملی و تکیه به مردم را فراهم کنند تا با اجرای قانون و پایبندی به تعهدات قانون اساسی و تأمین حقوق اساسی ملت -که شاخص آن برگزاری انتخابات آزاد و سالم است- بتوان از این بحران‌ها عبور کرد.

امروز با شرایط بحرانی و سختی مواجه هستیم و شاهدیم که حذف معافیت‌ها به تحریم‌های قبلی نیز افزوده شده است. طرح شعار یا برنامه‌هایی در شرایط کنونی برای ایجاد امید خوب است، اما آیا بدون امنیت سرمایه‌گذاری اعم از داخلی و خارجی چرخ اقتصاد و تولید کشور به گردش درمی‌آید؟ باید واقع‌بین باشیم تا از این بحران‌ها عبور کنیم. برای بهره‌گیری از تجربه تاریخی، در دوران دکتر مصدق نیز با همین تحریم‌ها رو‌به‌رو بودیم. آن زمان نیز تمام منابع درآمد نفت قطع شده بود و دکتر مصدق بودجه منهای نفت را تهیه و در مقابل بیگانگان ایستادگی کرد. کارشناسان اقتصادی به دفعات ضمن بررسی آن بودجه اظهار کرده‌اند که آن بودجه یکی از شاهکارهای اقتصادی در آن دوران است. باید دید در آن شرایط دکتر مصدق چه هنری را به کار برد تا بتواند از بحران عبور کند. دکتر مصدق بر اعتماد عمومی و حاکمیت ملی تأکید داشت و از پشتیبانی و اعتماد مردم نیز بهره‌مند بود. همین وفاق ملی و نبودن شکاف میان دولت و ملت عامل اصلی موفقیت مصدق بود. آن زمان نوجوان بودم و به یاد دارم که وقتی دکتر مصدق درخواست کمک از مردم را مطرح کرد، بازاریان به عنوان یک طبقه و جریان ملی به او پاسخ مثبت داده و به دولت وام دادند البته بدون آنکه به دنبال سود باشند. آیا امروز جامعه ما چنین ظرفیتی دارد که مردم به دولت وام بدون سود بدهند و کمک کنند که در برنامه‌های خود موفق شود؟ مصدق از اعتماد عمومی برخوردار بود و با اتکا به همین امر توانست بودجه منهای نفت را تهیه و با همراهی مردم آن دوران را سپری کند. امروز هم راهی غیر از «راه مصدق» و اتکا به مردم نیست، قبل از ارائه راهکارهای اقتصادی باید به ترمیم روابط دولت و مردم فکر کرد. شکاف بین ملت و دولت فقط با ایجاد احساس آزادی و حاکم‌شدن مردم بر سرنوشت خود طبق اصول فصل‌های سوم و پنجم، به‌ویژه اصل 56 قانون اساسی ممکن است. باید با استفاده از تجربیات تاریخی به آرمان‌های انقلاب و قانون اساسی و تأمین حقوق اساسی ملت اندیشید.

آن زمان دکتر مصدق دنبال ملی‌کردن نفت بود. برخی این ملی‌کردن را صرفا در بعد اقتصادی می‌بینند، اما مصدق فراتر از بخش اقتصادی وابستگی نفتی، به نفوذ دو قرن سلطه انگلستان در حوزه فرهنگی و اجتماعی توجه داشت و می‌خواست که آن را قطع کند تا حاکمیت ملی و محور دوم برنامه‌هایش یعنی تأمین آزادی انتخابات و حاکمیت واقعی مردم در اداره شهرها و کشور محقق شود. دولت آمریکا و به‌ویژه ترامپ، با هماهنگی کشورهای عربی منطقه و اسرائیل به‌دنبال سلطه خود در منطقه هستند و این شاید با سیاست‌های انگلستان در آن دوره تا حدودی هماهنگ باشد. تفاوت اما این بود که انگلستان آن زمان دنبال براندازی نظام شاهنشاهی ایران نبود اما امروز اینها دنبال براندازی هستند و خروجی این رویداد فروپاشی و بحران‌های منطقه‌ای است؛ به عبارتی وضعیت کنونی، پیامدهای سنگین‌تری درپی دارد. آن زمان حداکثر کودتا کردند و مصدق رفت و دولت دیگری آمد. فروپاشی جغرافیایی اما اتفاق نیفتاد. این مقایسه شرایط، مسئولیت مسئولان نظام را بسیار سنگین‌تر می‌کند. باید ارزیابی درستی از شرایط داشته باشند و برای حفظ حاکمیت ملی و سرزمین ایران، زمینه وفاق ملی و تکیه به مردم را فراهم کنند تا با اجرای قانون و پایبندی به تعهدات قانون اساسی و تأمین حقوق اساسی ملت -که شاخص آن برگزاری انتخابات آزاد و سالم است- بتوان از این بحران‌ها عبور کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.