|

کارشناس روابط بین‌الملل در گفت‌و‌گو با «شرق»:

برخی کشورهای منطقه از خصومت ایران و آمریکا سود می‌برند

طیبه میرحسینی

روابط ایران و آمریکا وارد فاز تازه‌ای شده و این را می‌توان در میان تحلیل‌های اکثر ناظران و کارشناسان بین‌المللی به‌وضوح مشاهده کرد. «علی بیگدلی» از جمله کارشناسان روابط بین‌الملل است که با دیدگاهی تاریخی به واکاوی این حوزه می‌پردازد. گفت‌وگوی وی با «شرق» در ادامه می‌آید.

با توجه به سفر اخیر دکتر روحانی به نیویورک برای شرکت در شصت‌وهشتمین اجلاس سالانه مجمع عمومی سازمان‌ملل متحد، دیدارهای مختلف هیات اعزامی ایرانی با مقامات کشورهای دیگر، دیدار وزیر امور خارجه ایران و آمریکا در چارچوب نشست گروه 1+5 و به‌خصوص تماس تلفنی روسای‌جمهور ایران و آمریکا در آخرین دقایق، آینده روابط ایران و آمریکا را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
آمریکا برای ورود ایران به دایره مذاکرات، دو موضوع مطرح کرده است. اول اینکه ایران باید آمادگی کامل خود را برای حل اختلاف، اعتمادسازی و پاسخگویی به ابهامات پرونده هسته‌ای اعلام کند، ثانیا موضوعات مختلفی که در نشست‌های مختلف مطرح شده است، مورد توافق قرار گیرد. کاهش سطح غنی‌سازی، اجازه به بازرسان برای بازدید از سایت‌های فردو، نطنز و آب‌سنگین اراک و ارایه گزارش به آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و تعیین تکلیف 240کیلو کیک‌زرد ایران، از جمله این مسایل است. دکتر علی‌اکبر صالحی در مقام وزیر امور خارجه دولت دهم عنوان کرده بودند که 140کیلو از کیک‌زرد ایران به میله سوخت تبدیل شده و اخیرا نیز در جایگاه رییس سازمان انرژی اتمی ایران از تبدیل صدکیلو باقیمانده به میله‌سوخت سخن گفته است، یعنی کیک‌زرد ایران از ارزش تسلیحاتی خارج می‌شود. با اشاره به پذیرش این مسایل از سوی دکتر ظریف می‌توان گفت ایران و آمریکا در آستانه ورود به دایره مذاکراتی هستند که از 19اکتبر آغاز خواهد شد، اما وسعت این ملاقات‌ها و مذاکرات، قضاوت قطعی درباره آینده روابط ایران و آمریکا را سخت کرده است. در حالی که شواهد نشانگر این است که هر دو طرف دارای اراده محکمی در راستای حل اختلافات هستند. دورنمای مذاکرات حکایت از آن دارد که به کاهش مشکلات و اختلافات ایران با آمریکا و غرب امیدوار باشیم، از طرف دیگر دیدار دکتر روحانی با فرانسوا اولاند رییس‌جمهوری فرانسه به‌عنوان نماینده اتحادیه اروپا نیز نشان از تمایل بالای اتحادیه اروپا برای حل اختلافات با ایران دارد.
با توجه به مخالفت‌ها و واکنش‌های نتانیاهو به تحولات اخیر، برقراری روابط بین دو کشور ایران و آمریکا چه تاثیری بر وضعیت اسراییل خواهد داشت؟
سفر نتانیاهو نخست‌وزیر اسراییل به نیویورک و ملاقات با اوباما حاوی پیام‌هایی از مخالفت وی با روند روبه‌جلو حل اختلافات بین ایران و آمریکاست.
مخالفت اسراییل با این مساله تاکتیکی است نه استراتژیک، چرا که نتانیاهو پیش از این اعلام کرده بود موافق حل مساله هسته‌ای ایران از طریق مذاکره است اما اکنون رفتاری می‌کند که کاملا بی‌اساس و بی‌پایه است. وجود اسراییل و چگونگی نگاه ایران به اسراییل نقطه ابهام و آخرین لولای روابط ایران و آمریکاست. استقرار و استمرار روابط ایران و آمریکا بعد از برقراری روابط، بستگی به سه موضوع، نوع رابطه ایران با حماس و حزب‌الله، حل اختلافات پرونده هسته‌ای و مساله اسراییل دارد.
چه گروه‌هایی در داخل این دو کشور در تلاشند مانع از برقراری و ایجاد رابطه شوند؟
مسایلی که در هنگام بازگشت روحانی به تهران در فرودگاه مهرآباد برای وی اتفاق افتاد، نشان از نارضایتی‌هایی داشت که معمولا سازماندهی‌شده نیستند اما انجام‌دهندگان آن، تحت‌تاثیر کانون‌هایی قرار دارند. این موارد تاثیری بر روابط ایران و ایالات متحده نخواهد داشت اما در آمریکا، رفتار لابی اسراییلی که 76‌درصد آرا را در انتخابات دور دوم برای باراک اوباما فراهم کرده است، نشان از حساسیت این لابی برای رییس‌جمهور آمریکا دارد و این لابی در تمامی عرصه‌ها در آمریکا دارای قدرت است. نخست‌وزیر اسراییل نیز با در پیش‌گرفتن رفتارهای مخالفت‌آمیز‌ درصدد است ایران را در خطر نشان دهد و با اشاره به عجله ایالات متحده به پای میز مذاکره‌کشاندن ایران، امتیازاتی از آن کشور بگیرد.
وضعیت کشورهای منطقه در صورت ارتباط بین ایران و آمریکا چگونه خواهد بود؟ آیا کشورهای منطقه از این مساله استقبال می‌کنند؟
برخی از کشورهای منطقه که از رابطه خصومت‌آمیز بین ایران و آمریکا سود می‌برند، علاقه‌مند به حل اختلافات بین این دو کشور نیستند و موقعیت و منافع خود را در تزلزل می‌بینند، مثلا کشور ترکیه بیشترین سوءاستفاده را از روابط خصمانه ایران و آمریکا کرده است، عربستان‌سعودی و شیخ نشین‌های خلیج‌فارس نیز تمایل چندانی به برقراری روابط بین ایران و آمریکا ندارند. چین و روسیه چندان علاقه‌مند به برقراری رابطه و حل اختلافات بین ایران و آمریکا نیستند چرا که روسیه در معادلات بین‌المللی می‌توانست از برگ ایران علیه آمریکا استفاده کند. اگر ایران در آینده به آمریکا نزدیک شود، همان مقدار از روسیه و چین فاصله خواهد گرفت.چرا که روسیه توانایی تامین نیازهای ما را نخواهد داشت.
اصلی‌ترین علت فقدان رابطه بین این دو کشور چیست و برقراری روابط چه منافعی برای دو طرف تامین خواهد کرد؟
ایران پس از انقلاب آرمان‌هایی داشت که به‌طور طبیعی، تنش‌هایی ذاتی را میان دو کشور سبب شد. البته آمریکا نیز از این مساله استفاده کرده و ایران را به‌عنوان محور شرارت معرفی و ادعای حمایت ایران از تروریسم و مسایل دیگری از این دست را مطرح کرده است و بیشترین سود را از فروختن میلیاردهادلار اسلحه به شیوخ منطقه خلیج‌فارس به‌دست آورده است. تیرگی روابط ایران و آمریکا، ایران را در حوزه سیاست خارجی با محدودیت‌هایی مواجه کرده است چرا که باب مراودات تجاری ما با دنیا کاسته شده و تحریم‌های علیه ایران باعث ایجاد مشکلاتی جدی برای اقتصاد کشور و مشکلات اجتماعی شده است. دو کشور برای مدت زیادی نمی‌توانند به این شرایط ادامه دهند پس باید از این شرایط خود را رها کنند. حدود 86‌درصد از مواد غذایی ما از خارج وارد می‌شود بنابراین با احتساب این‌ درصد و میزان تولیدات داخلی، ارتباط با دنیا دارای اهمیت مضاعفی می‌شود پس باید خود را از این شرایط سیاسی و مشکلات اقتصادی برهانیم.
و اثر این رابطه بر وضعیت آمریکا در منطقه؟
رابطه با ایران برای آمریکا دارای اهمیت است چه اینکه تامین صدور نفت در منطقه برای آمریکا دارای حساسیت بالایی است و برخی از اقمار آمریکا بیشتر انرژی خود را از این منطقه تامین می‌کنند. تامین امنیت اسراییل نیز برای آمریکا به اندازه‌ای اهمیت دارد که این کشور در تهدید حمله به سوریه که برخی آن را ناکامی اوباما خواندند، با تمام درایت عمل کرد چراکه‌ درصدد است سوریه را از هر نوع سلاح شیمیایی پاکسازی کند تا روزی این سلاح‌ها امنیت اسراییل در منطقه را با خطر روبه‌رو نکنند. با توجه به جمیع این پارامترها، اراده دو کشور بر برقراری روابط قرار گرفته که موضوعی مهم تلقی می‌شود.
روابط ایران و آمریکا وارد فاز تازه‌ای شده و این را می‌توان در میان تحلیل‌های اکثر ناظران و کارشناسان بین‌المللی به‌وضوح مشاهده کرد. «علی بیگدلی» از جمله کارشناسان روابط بین‌الملل است که با دیدگاهی تاریخی به واکاوی این حوزه می‌پردازد. گفت‌وگوی وی با «شرق» در ادامه می‌آید.

با توجه به سفر اخیر دکتر روحانی به نیویورک برای شرکت در شصت‌وهشتمین اجلاس سالانه مجمع عمومی سازمان‌ملل متحد، دیدارهای مختلف هیات اعزامی ایرانی با مقامات کشورهای دیگر، دیدار وزیر امور خارجه ایران و آمریکا در چارچوب نشست گروه 1+5 و به‌خصوص تماس تلفنی روسای‌جمهور ایران و آمریکا در آخرین دقایق، آینده روابط ایران و آمریکا را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
آمریکا برای ورود ایران به دایره مذاکرات، دو موضوع مطرح کرده است. اول اینکه ایران باید آمادگی کامل خود را برای حل اختلاف، اعتمادسازی و پاسخگویی به ابهامات پرونده هسته‌ای اعلام کند، ثانیا موضوعات مختلفی که در نشست‌های مختلف مطرح شده است، مورد توافق قرار گیرد. کاهش سطح غنی‌سازی، اجازه به بازرسان برای بازدید از سایت‌های فردو، نطنز و آب‌سنگین اراک و ارایه گزارش به آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و تعیین تکلیف 240کیلو کیک‌زرد ایران، از جمله این مسایل است. دکتر علی‌اکبر صالحی در مقام وزیر امور خارجه دولت دهم عنوان کرده بودند که 140کیلو از کیک‌زرد ایران به میله سوخت تبدیل شده و اخیرا نیز در جایگاه رییس سازمان انرژی اتمی ایران از تبدیل صدکیلو باقیمانده به میله‌سوخت سخن گفته است، یعنی کیک‌زرد ایران از ارزش تسلیحاتی خارج می‌شود. با اشاره به پذیرش این مسایل از سوی دکتر ظریف می‌توان گفت ایران و آمریکا در آستانه ورود به دایره مذاکراتی هستند که از 19اکتبر آغاز خواهد شد، اما وسعت این ملاقات‌ها و مذاکرات، قضاوت قطعی درباره آینده روابط ایران و آمریکا را سخت کرده است. در حالی که شواهد نشانگر این است که هر دو طرف دارای اراده محکمی در راستای حل اختلافات هستند. دورنمای مذاکرات حکایت از آن دارد که به کاهش مشکلات و اختلافات ایران با آمریکا و غرب امیدوار باشیم، از طرف دیگر دیدار دکتر روحانی با فرانسوا اولاند رییس‌جمهوری فرانسه به‌عنوان نماینده اتحادیه اروپا نیز نشان از تمایل بالای اتحادیه اروپا برای حل اختلافات با ایران دارد.
با توجه به مخالفت‌ها و واکنش‌های نتانیاهو به تحولات اخیر، برقراری روابط بین دو کشور ایران و آمریکا چه تاثیری بر وضعیت اسراییل خواهد داشت؟
سفر نتانیاهو نخست‌وزیر اسراییل به نیویورک و ملاقات با اوباما حاوی پیام‌هایی از مخالفت وی با روند روبه‌جلو حل اختلافات بین ایران و آمریکاست.
مخالفت اسراییل با این مساله تاکتیکی است نه استراتژیک، چرا که نتانیاهو پیش از این اعلام کرده بود موافق حل مساله هسته‌ای ایران از طریق مذاکره است اما اکنون رفتاری می‌کند که کاملا بی‌اساس و بی‌پایه است. وجود اسراییل و چگونگی نگاه ایران به اسراییل نقطه ابهام و آخرین لولای روابط ایران و آمریکاست. استقرار و استمرار روابط ایران و آمریکا بعد از برقراری روابط، بستگی به سه موضوع، نوع رابطه ایران با حماس و حزب‌الله، حل اختلافات پرونده هسته‌ای و مساله اسراییل دارد.
چه گروه‌هایی در داخل این دو کشور در تلاشند مانع از برقراری و ایجاد رابطه شوند؟
مسایلی که در هنگام بازگشت روحانی به تهران در فرودگاه مهرآباد برای وی اتفاق افتاد، نشان از نارضایتی‌هایی داشت که معمولا سازماندهی‌شده نیستند اما انجام‌دهندگان آن، تحت‌تاثیر کانون‌هایی قرار دارند. این موارد تاثیری بر روابط ایران و ایالات متحده نخواهد داشت اما در آمریکا، رفتار لابی اسراییلی که 76‌درصد آرا را در انتخابات دور دوم برای باراک اوباما فراهم کرده است، نشان از حساسیت این لابی برای رییس‌جمهور آمریکا دارد و این لابی در تمامی عرصه‌ها در آمریکا دارای قدرت است. نخست‌وزیر اسراییل نیز با در پیش‌گرفتن رفتارهای مخالفت‌آمیز‌ درصدد است ایران را در خطر نشان دهد و با اشاره به عجله ایالات متحده به پای میز مذاکره‌کشاندن ایران، امتیازاتی از آن کشور بگیرد.
وضعیت کشورهای منطقه در صورت ارتباط بین ایران و آمریکا چگونه خواهد بود؟ آیا کشورهای منطقه از این مساله استقبال می‌کنند؟
برخی از کشورهای منطقه که از رابطه خصومت‌آمیز بین ایران و آمریکا سود می‌برند، علاقه‌مند به حل اختلافات بین این دو کشور نیستند و موقعیت و منافع خود را در تزلزل می‌بینند، مثلا کشور ترکیه بیشترین سوءاستفاده را از روابط خصمانه ایران و آمریکا کرده است، عربستان‌سعودی و شیخ نشین‌های خلیج‌فارس نیز تمایل چندانی به برقراری روابط بین ایران و آمریکا ندارند. چین و روسیه چندان علاقه‌مند به برقراری رابطه و حل اختلافات بین ایران و آمریکا نیستند چرا که روسیه در معادلات بین‌المللی می‌توانست از برگ ایران علیه آمریکا استفاده کند. اگر ایران در آینده به آمریکا نزدیک شود، همان مقدار از روسیه و چین فاصله خواهد گرفت.چرا که روسیه توانایی تامین نیازهای ما را نخواهد داشت.
اصلی‌ترین علت فقدان رابطه بین این دو کشور چیست و برقراری روابط چه منافعی برای دو طرف تامین خواهد کرد؟
ایران پس از انقلاب آرمان‌هایی داشت که به‌طور طبیعی، تنش‌هایی ذاتی را میان دو کشور سبب شد. البته آمریکا نیز از این مساله استفاده کرده و ایران را به‌عنوان محور شرارت معرفی و ادعای حمایت ایران از تروریسم و مسایل دیگری از این دست را مطرح کرده است و بیشترین سود را از فروختن میلیاردهادلار اسلحه به شیوخ منطقه خلیج‌فارس به‌دست آورده است. تیرگی روابط ایران و آمریکا، ایران را در حوزه سیاست خارجی با محدودیت‌هایی مواجه کرده است چرا که باب مراودات تجاری ما با دنیا کاسته شده و تحریم‌های علیه ایران باعث ایجاد مشکلاتی جدی برای اقتصاد کشور و مشکلات اجتماعی شده است. دو کشور برای مدت زیادی نمی‌توانند به این شرایط ادامه دهند پس باید از این شرایط خود را رها کنند. حدود 86‌درصد از مواد غذایی ما از خارج وارد می‌شود بنابراین با احتساب این‌ درصد و میزان تولیدات داخلی، ارتباط با دنیا دارای اهمیت مضاعفی می‌شود پس باید خود را از این شرایط سیاسی و مشکلات اقتصادی برهانیم.
و اثر این رابطه بر وضعیت آمریکا در منطقه؟
رابطه با ایران برای آمریکا دارای اهمیت است چه اینکه تامین صدور نفت در منطقه برای آمریکا دارای حساسیت بالایی است و برخی از اقمار آمریکا بیشتر انرژی خود را از این منطقه تامین می‌کنند. تامین امنیت اسراییل نیز برای آمریکا به اندازه‌ای اهمیت دارد که این کشور در تهدید حمله به سوریه که برخی آن را ناکامی اوباما خواندند، با تمام درایت عمل کرد چراکه‌ درصدد است سوریه را از هر نوع سلاح شیمیایی پاکسازی کند تا روزی این سلاح‌ها امنیت اسراییل در منطقه را با خطر روبه‌رو نکنند. با توجه به جمیع این پارامترها، اراده دو کشور بر برقراری روابط قرار گرفته که موضوعی مهم تلقی می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.