سوگ همسایه
بابك زماني رئيس انجمن سكته مغزي
در صفحه آخر «شرق» آنجایی كه او همواره به یادداشتی بالاترش میبرد، گهگاه من هم یادداشتی مینویسم. بیهوده نیست جسارت كرده خود را به نوعی در عالم خیال همسایه او میپندارم؛ اگرچه همسایگی كوخی در كنار كاخی! در آن محله هم این حقیر بیش از آنكه نویسنده باشد، خواننده است. یكی از یادداشتهای آن جوان پویا كه با سوفیایش عالمی به رشته تحریر درمیآورد و انشاءالله باشد، بپاید و بپوید. یكی هم یادداشتهای آن پیر، آن بزرگ آن استاد حقوق كه كلمه كلمهاش را مزه میكردم و همواره میپرسیدم چگونه میتوان به این زیبایی و دقت، حقوق را بر هر جزئی از وجود جاری كرد؟ چگونه میتوان با نگاهی حقوقی به جزئیات زندگی نگریست و حتی یك كلمه به خطا نرفت. چگونه میتوان دانش حقوق، این دانش سخت و پیچیده را بر سر بازار برد و همچون متاعی شیرین به هر عابر عامی نظیر حقیر فروخت؛ آنسان كه یاد بگیرد و با همان نگاه به خود و پیرامونش بنگرد. گاه بهنظر میرسید به برخی مطالب حتی نزدیك هم نمیتوان شد؛ هالهای از تابو و خطر برخی مسائل روز را چنان تیرهوتار كرده بود كه هیچ كس توان پیشرفتن و نوشتن در خود نمیدید، ناگهان همان روز صبح یادداشت دكتر كشاورز را در صفحه آخر «شرق» میدیدی، با همان عكسی كه گویی چشمانش تا عمق موضوع را میكاوند. از مظلوم، اگر بود دفاع كرده بود، موضوع را در قالبی حقوقی چنان باز كرده بود كه هیچ خللی درباره راوی هم كه خود او بود، بر ذهن هیچكس وارد نمیشد.
در روزگاری كه عقل سكه تقلبی سر بازار شده و خریداری ندارد، دكتر كشاورز خود عقل بود و شیوه او عقلگرایی؛ عقلگرایی با همان كلمات دقیق حقوقی كه وقتی بیان شدند، جای پایی دقیق در میان گلولای واقعیت برای خود باز میكنند. آنچه ما خوانندگان را مسحور میكرد، همین عقل و عقلگرایی بود. استدلال بود كه حكمی حقوقی ادامهاش میداد. همه ظاهر و رفتار او از سبیل و طرز لباسپوشیدن و منش و نشست و برخاست او هم همه آكنده از الگوهایی از همین عقلگرایی نمادین بود.
آرزوی دیدار و گفتوگوی با او كه همواره در سر من خود را به اینسو و آنسو میزد، به قیامت موکول نشد؛ دو هفته پیش او را در فرودگاه در تلاطم بلیت و كارت پرواز برای 30 ثانیه ملاقات كردم، اما فرصت فقط برای این كفاف داد كه داغترین سؤال ذهنم را بپرسم كه فرزند و برادرزاده كدام كشاورز بوده است؟ او با همان شیوایی همیشگی جواب داد: «من فرزند كریم و برادرزاده فریدون هستم». آنقدر سلیس كه معلوم بود به هر دوی ایشان بهیكسان مفتخر است؛ دو برادری كه بخشی از تاریخ و فرهنگ معاصر این كشورند. آری او فرزند مترجم «اسلام در ایران» و برادرزاده نویسنده «من متهم میكنم...» بود؛ فرزند نویسنده و اندیشمند بزرگ كریم كشاورز و برادرزاده رجل سیاسی آرمانخواه دكتر فریدون كشاورز؛ از اولین متخصصان اطفال ایران و وزیر فرهنگ 75روزه ایران كه با حكم اعدام به سمت تبعید فراری شد و البته نواده وكیلالتجار یزدی از كوشندگان نهضت مشروطه. حالا معلوم میشود كه این عقلگرایی راستین و پیگیر دكتر بهمن كشاورز بر چه پایههای محكمی استوار بود. فقدان ناگهانی این وکیل عادل، این روزنامهنگار شجاع و این معلم باحوصله ضایعه بزرگی است كه به این سادگی قابل جبران نیست.
در صفحه آخر «شرق» آنجایی كه او همواره به یادداشتی بالاترش میبرد، گهگاه من هم یادداشتی مینویسم. بیهوده نیست جسارت كرده خود را به نوعی در عالم خیال همسایه او میپندارم؛ اگرچه همسایگی كوخی در كنار كاخی! در آن محله هم این حقیر بیش از آنكه نویسنده باشد، خواننده است. یكی از یادداشتهای آن جوان پویا كه با سوفیایش عالمی به رشته تحریر درمیآورد و انشاءالله باشد، بپاید و بپوید. یكی هم یادداشتهای آن پیر، آن بزرگ آن استاد حقوق كه كلمه كلمهاش را مزه میكردم و همواره میپرسیدم چگونه میتوان به این زیبایی و دقت، حقوق را بر هر جزئی از وجود جاری كرد؟ چگونه میتوان با نگاهی حقوقی به جزئیات زندگی نگریست و حتی یك كلمه به خطا نرفت. چگونه میتوان دانش حقوق، این دانش سخت و پیچیده را بر سر بازار برد و همچون متاعی شیرین به هر عابر عامی نظیر حقیر فروخت؛ آنسان كه یاد بگیرد و با همان نگاه به خود و پیرامونش بنگرد. گاه بهنظر میرسید به برخی مطالب حتی نزدیك هم نمیتوان شد؛ هالهای از تابو و خطر برخی مسائل روز را چنان تیرهوتار كرده بود كه هیچ كس توان پیشرفتن و نوشتن در خود نمیدید، ناگهان همان روز صبح یادداشت دكتر كشاورز را در صفحه آخر «شرق» میدیدی، با همان عكسی كه گویی چشمانش تا عمق موضوع را میكاوند. از مظلوم، اگر بود دفاع كرده بود، موضوع را در قالبی حقوقی چنان باز كرده بود كه هیچ خللی درباره راوی هم كه خود او بود، بر ذهن هیچكس وارد نمیشد.
در روزگاری كه عقل سكه تقلبی سر بازار شده و خریداری ندارد، دكتر كشاورز خود عقل بود و شیوه او عقلگرایی؛ عقلگرایی با همان كلمات دقیق حقوقی كه وقتی بیان شدند، جای پایی دقیق در میان گلولای واقعیت برای خود باز میكنند. آنچه ما خوانندگان را مسحور میكرد، همین عقل و عقلگرایی بود. استدلال بود كه حكمی حقوقی ادامهاش میداد. همه ظاهر و رفتار او از سبیل و طرز لباسپوشیدن و منش و نشست و برخاست او هم همه آكنده از الگوهایی از همین عقلگرایی نمادین بود.
آرزوی دیدار و گفتوگوی با او كه همواره در سر من خود را به اینسو و آنسو میزد، به قیامت موکول نشد؛ دو هفته پیش او را در فرودگاه در تلاطم بلیت و كارت پرواز برای 30 ثانیه ملاقات كردم، اما فرصت فقط برای این كفاف داد كه داغترین سؤال ذهنم را بپرسم كه فرزند و برادرزاده كدام كشاورز بوده است؟ او با همان شیوایی همیشگی جواب داد: «من فرزند كریم و برادرزاده فریدون هستم». آنقدر سلیس كه معلوم بود به هر دوی ایشان بهیكسان مفتخر است؛ دو برادری كه بخشی از تاریخ و فرهنگ معاصر این كشورند. آری او فرزند مترجم «اسلام در ایران» و برادرزاده نویسنده «من متهم میكنم...» بود؛ فرزند نویسنده و اندیشمند بزرگ كریم كشاورز و برادرزاده رجل سیاسی آرمانخواه دكتر فریدون كشاورز؛ از اولین متخصصان اطفال ایران و وزیر فرهنگ 75روزه ایران كه با حكم اعدام به سمت تبعید فراری شد و البته نواده وكیلالتجار یزدی از كوشندگان نهضت مشروطه. حالا معلوم میشود كه این عقلگرایی راستین و پیگیر دكتر بهمن كشاورز بر چه پایههای محكمی استوار بود. فقدان ناگهانی این وکیل عادل، این روزنامهنگار شجاع و این معلم باحوصله ضایعه بزرگی است كه به این سادگی قابل جبران نیست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.