معضلي از جنس رابطه مالي پزشک و بيمار
مهسا خوشاخلاق . پژوهشگر حقوق پزشکي
نظام سلامت به مجموعهاي از تسهيلات، امکانات، سازمانها و پرسنل آموزشديدهاي اطلاق ميشود که هدف آنها ارائهكردن مراقبتهاي درماني به بيماران يک کشور است.امروزه ميتوان سرعت و قابليت دسترسي به درمان، مؤثر ، نهادينهكردن امنيت درمان براي بيماران را از مهمترين ويژگيهاي يک نظام موفق سلامت دانست. در سال ۲۰۱۷ سازمان ملي سلامت انگلستان معروف به NHS در ميان ۱۱ کشور ثروتمند دنيا که بهترين سيستمهاي سلامت را راهاندازي كردهاند، به عنوان بهترين نظام سلامت شناخته شد. اين سازمان با بيش از ۷۰ سال سابقه کار موفق، امروزه به چند دليل ذيل که به عنوان نقاط قوت آن شناخته ميشوند: 1- ايجاد نظام سلامت رايگان و همگاني از طريق تأمين بودجه عمومي.
2- استفاده از کارآمدترين و مؤثرترين شيوههاي درماني در بهبودي بيماران.3- مديريت صحيح مسائل حيطه بهداشت و درمان. به طور مثال ميتوان به فرايندهاي تعريفشده مراقبتي از بيماران کليوي و مبتلا به ديابت اشاره کرد که درصدد است تا از طريق آيندهنگري و برنامهريزي براي بيماراني که از وضعيت جسماني مشخص، قابل پيشبيني و درازمدتي رنج ميبرند، شيوههاي مراقبتي و دارويي به آنها توصيه شود که مراجعه آنها در طول سال به مراکز درماني به حداقل برسد.آنچه نظام سلامت انگلستان را منحصربهفرد كرده، حذف رابطه مالي بين پزشک و بيمار است؛ به عبارت ديگر تأمين هزينههاي درمان خواه از طريق بيمه يا از جيب بيمار به عنوان مانعي که براي درمان بيمار در بسياري از کشورها وجود دارد، در اين سيستم حذف شده و بيماران براي مراجعه به بيمارستان و پزشک، ديگر نگران هزينههاي درمان نيستند زيرا درمان در اين کشور غالبا براي بيماران رايگان است. مبناي فکري ايجاد نظام ملي سلامت انگلستان اين است که خدمات درماني و پزشکي بايد براي همگان فارغ از درآمد و دارايي افراد قابل دسترس باشد و اين نظام به دليل ايجاد امنيت درماني، مقرونبهصرفهبودن و انتخاب مؤثرترين شيوههاي درماني در بهبودي بيماران به عنوان بهترين نظام تأمين سلامت دنيا شناخته ميشود. NHS يکي از معدود سيستمهاي بهداشت و درمان است که مبتني بر تأمين بودجه عمومي است و از زمان راهاندازي در سال ۱۹۴۸ جان بسياري از افراد را نجات داده و تمامي بيماران را بر مبناي نيازشان به درمان و نه بر مبناي توان مالي براي پرداخت هزينههاي درمان، مورد معالجه قرار داده، بنابراين يکي از عادلانهترين سيستمهاي سلامت است که براي همه اقشار جامعه حتي اقشار کمدرآمد، بالاترين سطح خدمات پزشکي را فراهم ميكند.از آنجايي که بودجه اين نظام به شيوه عمومي و از طريق ماليات و بودجههاي دولتي تأمين ميشود، ديگر حتي بيماران دغدغه درگيري با بوروکراسي شرکتهاي بيمهاي را نيز ندارند و محدوديتهاي بيمه اعم از اينکه بيمار لزوما بايد به چه بيمارستان يا مرکز درماني مراجعه کند يا هزينههاي درمان وي تحت پوشش قرار ميگيرد يا نميگيرد يا چه سقفي از هزينههاي درمان وي تحت پوشش بيمه است، در اين نظام جايگاهي ندارد. در واقع به علت رايگانبودن درمان، بيماران کمترين دغدغه و ارتباط را با مسائل مالي حوزه درمان دارند و رابطه مالي بيمار و پزشک در اين نظام به حداقل رسيده است بدون آنکه نياز به بيمه خصوصي باشد.سيستم خصوصيبودن مراکز درماني به اين طريق در انگلستان تقريبا ريشهکن شده و برخلاف مراکز درماني خصوصي، NHS متعلق به آحاد جامعه انگلستان و بيمارمحور است بنابراين به دنبال کسب سود و منفعت از درمان بيمار نيست بلکه سود و منفعت آن تماما متعلق به بيماران و در ارائه بهترين سطح مراقبت بهداشتي و پزشکي به بيماران خلاصه ميشود. به علاوه شاغلان حرفههاي پزشکي در اين سيستم بسيار متعهد به سطوح عاليه آموزشي خود هستند و تمام توجهشان معطوف به اجراي بالاترين سطح استاندارد درمان است. اين سيستم به لحاظ قلمرو پوشش تمام کشور انگلستان را پوشش ميدهد و به طور مداوم ميکوشد تا خود را با چالشهايي مانند پيري جمعيت و هر قسم تحولات ديگر منطبق و بهروز نگه دارد و ميکوشد کيفيت و منافع حداکثري را در طول سالهاي آتي نيز به طور مداوم و پايدار براي تمامي افراد فراهم و حفظ كند. در نتيجه ميتوان بهترين نظام سلامت را نظامي دانست که همگاني است و بودجه آن نيز به صورتي عمومي تأمين ميشود به اين معنا که از طريق ماليات هزينههاي درمان بين همه اقشار جامعه هر کدام به قدر درآمدشان، تسهيم ميشود و با وجود اينکه اقشار پردرآمد سهم بيشتري در تأمين بودجه اين نظام خواهند داشت اما اقشار کمدرآمد هم ميتوانند به ميزان يکسان از امکاناتي که اقشار ثروتمند جامعه از آنها براي درمان و بهداشت برخوردارند، بهرهمند شوند و اين امر نيازمند درونيسازي اين فرهنگ در جامعه و بهخصوص جامعه پزشکي است که مقوله درمان نبايد منوط بر توان مالي افراد باشد و اين طرز تفکر و عملکرد در نهايت به نفع کشور خواهد بود زيرا سطح سلامت جامعه به طور کلي در سطح بالاتري قرار ميگيرد و شيوع بيماريها در آن کمتر خواهد شد و در اين راستا رسالت جامعه پزشکي نيز به درمان بيماران به طور برابر و فارغ از دغدغه مالي سود و زيان تعريف ميشود و کرامت انساني افراد و درمان آنها مشروط بر پرداخت هزينههاي درمان نخواهد بود.
نظام سلامت به مجموعهاي از تسهيلات، امکانات، سازمانها و پرسنل آموزشديدهاي اطلاق ميشود که هدف آنها ارائهكردن مراقبتهاي درماني به بيماران يک کشور است.امروزه ميتوان سرعت و قابليت دسترسي به درمان، مؤثر ، نهادينهكردن امنيت درمان براي بيماران را از مهمترين ويژگيهاي يک نظام موفق سلامت دانست. در سال ۲۰۱۷ سازمان ملي سلامت انگلستان معروف به NHS در ميان ۱۱ کشور ثروتمند دنيا که بهترين سيستمهاي سلامت را راهاندازي كردهاند، به عنوان بهترين نظام سلامت شناخته شد. اين سازمان با بيش از ۷۰ سال سابقه کار موفق، امروزه به چند دليل ذيل که به عنوان نقاط قوت آن شناخته ميشوند: 1- ايجاد نظام سلامت رايگان و همگاني از طريق تأمين بودجه عمومي.
2- استفاده از کارآمدترين و مؤثرترين شيوههاي درماني در بهبودي بيماران.3- مديريت صحيح مسائل حيطه بهداشت و درمان. به طور مثال ميتوان به فرايندهاي تعريفشده مراقبتي از بيماران کليوي و مبتلا به ديابت اشاره کرد که درصدد است تا از طريق آيندهنگري و برنامهريزي براي بيماراني که از وضعيت جسماني مشخص، قابل پيشبيني و درازمدتي رنج ميبرند، شيوههاي مراقبتي و دارويي به آنها توصيه شود که مراجعه آنها در طول سال به مراکز درماني به حداقل برسد.آنچه نظام سلامت انگلستان را منحصربهفرد كرده، حذف رابطه مالي بين پزشک و بيمار است؛ به عبارت ديگر تأمين هزينههاي درمان خواه از طريق بيمه يا از جيب بيمار به عنوان مانعي که براي درمان بيمار در بسياري از کشورها وجود دارد، در اين سيستم حذف شده و بيماران براي مراجعه به بيمارستان و پزشک، ديگر نگران هزينههاي درمان نيستند زيرا درمان در اين کشور غالبا براي بيماران رايگان است. مبناي فکري ايجاد نظام ملي سلامت انگلستان اين است که خدمات درماني و پزشکي بايد براي همگان فارغ از درآمد و دارايي افراد قابل دسترس باشد و اين نظام به دليل ايجاد امنيت درماني، مقرونبهصرفهبودن و انتخاب مؤثرترين شيوههاي درماني در بهبودي بيماران به عنوان بهترين نظام تأمين سلامت دنيا شناخته ميشود. NHS يکي از معدود سيستمهاي بهداشت و درمان است که مبتني بر تأمين بودجه عمومي است و از زمان راهاندازي در سال ۱۹۴۸ جان بسياري از افراد را نجات داده و تمامي بيماران را بر مبناي نيازشان به درمان و نه بر مبناي توان مالي براي پرداخت هزينههاي درمان، مورد معالجه قرار داده، بنابراين يکي از عادلانهترين سيستمهاي سلامت است که براي همه اقشار جامعه حتي اقشار کمدرآمد، بالاترين سطح خدمات پزشکي را فراهم ميكند.از آنجايي که بودجه اين نظام به شيوه عمومي و از طريق ماليات و بودجههاي دولتي تأمين ميشود، ديگر حتي بيماران دغدغه درگيري با بوروکراسي شرکتهاي بيمهاي را نيز ندارند و محدوديتهاي بيمه اعم از اينکه بيمار لزوما بايد به چه بيمارستان يا مرکز درماني مراجعه کند يا هزينههاي درمان وي تحت پوشش قرار ميگيرد يا نميگيرد يا چه سقفي از هزينههاي درمان وي تحت پوشش بيمه است، در اين نظام جايگاهي ندارد. در واقع به علت رايگانبودن درمان، بيماران کمترين دغدغه و ارتباط را با مسائل مالي حوزه درمان دارند و رابطه مالي بيمار و پزشک در اين نظام به حداقل رسيده است بدون آنکه نياز به بيمه خصوصي باشد.سيستم خصوصيبودن مراکز درماني به اين طريق در انگلستان تقريبا ريشهکن شده و برخلاف مراکز درماني خصوصي، NHS متعلق به آحاد جامعه انگلستان و بيمارمحور است بنابراين به دنبال کسب سود و منفعت از درمان بيمار نيست بلکه سود و منفعت آن تماما متعلق به بيماران و در ارائه بهترين سطح مراقبت بهداشتي و پزشکي به بيماران خلاصه ميشود. به علاوه شاغلان حرفههاي پزشکي در اين سيستم بسيار متعهد به سطوح عاليه آموزشي خود هستند و تمام توجهشان معطوف به اجراي بالاترين سطح استاندارد درمان است. اين سيستم به لحاظ قلمرو پوشش تمام کشور انگلستان را پوشش ميدهد و به طور مداوم ميکوشد تا خود را با چالشهايي مانند پيري جمعيت و هر قسم تحولات ديگر منطبق و بهروز نگه دارد و ميکوشد کيفيت و منافع حداکثري را در طول سالهاي آتي نيز به طور مداوم و پايدار براي تمامي افراد فراهم و حفظ كند. در نتيجه ميتوان بهترين نظام سلامت را نظامي دانست که همگاني است و بودجه آن نيز به صورتي عمومي تأمين ميشود به اين معنا که از طريق ماليات هزينههاي درمان بين همه اقشار جامعه هر کدام به قدر درآمدشان، تسهيم ميشود و با وجود اينکه اقشار پردرآمد سهم بيشتري در تأمين بودجه اين نظام خواهند داشت اما اقشار کمدرآمد هم ميتوانند به ميزان يکسان از امکاناتي که اقشار ثروتمند جامعه از آنها براي درمان و بهداشت برخوردارند، بهرهمند شوند و اين امر نيازمند درونيسازي اين فرهنگ در جامعه و بهخصوص جامعه پزشکي است که مقوله درمان نبايد منوط بر توان مالي افراد باشد و اين طرز تفکر و عملکرد در نهايت به نفع کشور خواهد بود زيرا سطح سلامت جامعه به طور کلي در سطح بالاتري قرار ميگيرد و شيوع بيماريها در آن کمتر خواهد شد و در اين راستا رسالت جامعه پزشکي نيز به درمان بيماران به طور برابر و فارغ از دغدغه مالي سود و زيان تعريف ميشود و کرامت انساني افراد و درمان آنها مشروط بر پرداخت هزينههاي درمان نخواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.