اسامی 98 حزب مجوزدار براي شركت در انتخابات اعلام شد
تحزب در دام كميتگرايی
شرق: روز گذشته سیدسلمان سامانی، سخنگو و قائممقام وزیر کشور در امور مجلس و هماهنگی استانها، در صفحه شخصی خود در توییتر نام احزاب مجوزدار را كه براساس قانون فعاليت احزاب و گروههاي سياسي شناسايي شدهاند، منتشر كرد. از ديد وزارت كشور 98 حزب درحالحاضر ميتوانند در انتخابات شركت كنند و اين در حالي است كه شمار درخورتوجهي از آنها ناشناس يا كمتر شناخته شدهاند. احزاب در ايران بهمثابه ماشينهاي برگزاري انتخابات ايفاي نقش ميكنند؛ بهنحويكه معمولا چندي قبل از هر انتخابات نمايندگان خود را معرفي و از مردم تقاضاي رأي ميكنند كه اگر چنين نبود، قاعدتا بايد تعداد بيشتري از اسامي احزاب مجوزدار شناخته ميشدند. در واقع رشد قارچگونه احزاب در ايران نشئتگرفته از تعريف نادرست از فعاليت حزبي است. مردم و حتي شخصيتهاي سياسي تا به امروز متوجه اين موضوع نبودهاند كه حزب علاوه بر شركت در انتخابات بايد در سالهاي حدفاصل دو انتخابات نيز به تبيين نظريهها، تعريف مفاهيم، نقد رويكرد موجود و ارائه راهكار علمي و عملي منسجم بپردازند. جالب اين است كه هرچه به انتخابات نزديكتر ميشويم، شاهد ائتلافها و همگراييهاي همين احزاب با
يكديگر هستيم؛ درصورتيكه اصلا معلوم نيست نوع نگاه آنها چيست كه با يكديگر به همگرايي رسيدهاند؟ نكته ديگري كه با ديدن تعداد احزاب موجود در ايران ميتوان دريافت، اين است كه اساسا چه احتياجي به اين ميزان حزب است؟ اگر بناي ايجاد حزب نوع تفكر مستقل از ديگر احزاب موجود است، آيا ما 98 روش مستقل و منسجم سياسي در كشور داريم؟ بيترديد پاسخ منفي خواهد بود. تعدد احزاب در ايران تنها به دليل شركت در انتخابات است و اگر چنين نبود، در تمام اين سالها بايد شاهد ارائه يك مانيفست روشن از احزاب موجود ميبوديم. وقتي به عرصه بينالمللي نگاه ميكنيم، درمييابيم كه تعدد احزاب لزوما به معناي توسعه سياسي نيست؛ بلكه كيفيت احزاب مهم است. براي مثال در كشور آمريكا دو حزب قدرتمند فعاليت ميكنند كه در قالب طرحهاي مختلف برنامههاي دقيقشان را ارائه ميدهند. گرچه در ايران نيز دو جناح و نه حزب نسبتا فراگير به نامهاي اصولگرايان و اصلاحطلبان وجود دارد؛ اما اين دو تنها جناح محسوب ميشوند و مؤلفههاي حزبي را ندارند. بهتازگی اصلاحطلبان بر آن شدهاند كه با تشكيل پارلمان اصلاحات تمام احزاب كوچك و بزرگ را زير يك سازمان يا به تسامح حزب گرد
آوردند و اصولگرايان نيز تمايل دارند تمام احزاب خود را به يك همگرايي برسانند. گرچه چنين تصميمي به ذات خود مثبت ارزيابي ميشود؛ اما به دليل آنكه راهبرد و مرامنامهاي مشخص ارائه نشده است، ممكن است در وهله نخست به اختلافات احزاب موجود منجر شود و در وهله بعد مردم را سرگردان كند كه بايد مطالبات خود را از چه گروه يا گروههايي داشته باشند.
البته ناكارآمدي حزبي تنها محدود به دوره كنوني نيست و هنگامي كه به تاريخ معاصر نگاه ميكنيم، متوجه ميشويم كه تاریخ تحزب در ايران چندان درخشان نيست. درحقيقت تحزب در ايران به معناي واقعي تجربه نشده است كه امروز بتوانيم براساس تجربه زيسته خود اصول حزبي را رعايت كنيم؛ اما نبود تجربه زيسته تنها يكي از معيارهاي فقدان تحزب در ايران است. قطعا يكي ديگر از دلايل ضعف احزاب در ايران نوع نظارت بر آنهاست؛ بهنحويكه معمولا نامزدهاي حزبي با سد نظارت انتخابات مواجه ميشوند و از كانديداتوري بازميمانند. هنگامي كه عرصه براي ورود نيروهاي حزبي به عالم سياست بسته ميشود، رسالتهاي اوليه مانند خودانتقادي و بازسازي انديشههاي حزبي در دستور كار قرار نميگيرد؛ زيرا چنين ادعا ميشود كه در شرايط محدوديت خودانتقادي و در پي آن بازسازي انديشهاي به مصلحت نيست. ديگر آنكه در چنين شرايطي قدرت مانور بر بازسازي نيروهاي انساني نيز از دست ميرود؛ زيرا احزاب موجود تمايل دارند با يك محافظهكاري مفرط با نيروهايي به ادامه مسير بپردازند كه از نظر قواعد سياسي حاكم ريسك كمتري را داشته باشند.
همه اين عوامل دست به دست يكديگر ميدهند تا اگر حزبي تشكيل ميشود، نتواند به مؤلفههاي راستين تحزب بينديشد. قطعا اگر احزاب با اصول، مانيفست و برنامههاي دقيق شكل ميگرفتند، با جدولي از اسامي روبهرو نبوديم و چند حزب قوي و بابرنامه تعيينكننده عرصه سياسي بودند. آنچه در پايان ميتوان در نقد جدول پيشرو گفت، اين است كه كاركرد احزاب در انتخابات بيش از آنكه مبتني بر حزب باشد، با شخصيتها پيش ميرود و حتي اگر مردم به يك فهرست مشترك رأي بدهند، معمولا به درخواست يك شخصيت مورد پذيرش اعتنا كردهاند. تا اينجاي كار انتخابات در ايران شخصيتمحور و نه حزبمحور پيش ميرود و اين ميتواند در بلندمدت سلايق فردي را جايگزين انديشه سياسي كند كه بيترديد به صلاح فضاي سياسي نيست؛ ازاينرو لازم است كه به جاي افتخار به تعداد احزاب، قدري در كيفيت آنها تأمل کنيم.
شرق: روز گذشته سیدسلمان سامانی، سخنگو و قائممقام وزیر کشور در امور مجلس و هماهنگی استانها، در صفحه شخصی خود در توییتر نام احزاب مجوزدار را كه براساس قانون فعاليت احزاب و گروههاي سياسي شناسايي شدهاند، منتشر كرد. از ديد وزارت كشور 98 حزب درحالحاضر ميتوانند در انتخابات شركت كنند و اين در حالي است كه شمار درخورتوجهي از آنها ناشناس يا كمتر شناخته شدهاند. احزاب در ايران بهمثابه ماشينهاي برگزاري انتخابات ايفاي نقش ميكنند؛ بهنحويكه معمولا چندي قبل از هر انتخابات نمايندگان خود را معرفي و از مردم تقاضاي رأي ميكنند كه اگر چنين نبود، قاعدتا بايد تعداد بيشتري از اسامي احزاب مجوزدار شناخته ميشدند. در واقع رشد قارچگونه احزاب در ايران نشئتگرفته از تعريف نادرست از فعاليت حزبي است. مردم و حتي شخصيتهاي سياسي تا به امروز متوجه اين موضوع نبودهاند كه حزب علاوه بر شركت در انتخابات بايد در سالهاي حدفاصل دو انتخابات نيز به تبيين نظريهها، تعريف مفاهيم، نقد رويكرد موجود و ارائه راهكار علمي و عملي منسجم بپردازند. جالب اين است كه هرچه به انتخابات نزديكتر ميشويم، شاهد ائتلافها و همگراييهاي همين احزاب با
يكديگر هستيم؛ درصورتيكه اصلا معلوم نيست نوع نگاه آنها چيست كه با يكديگر به همگرايي رسيدهاند؟ نكته ديگري كه با ديدن تعداد احزاب موجود در ايران ميتوان دريافت، اين است كه اساسا چه احتياجي به اين ميزان حزب است؟ اگر بناي ايجاد حزب نوع تفكر مستقل از ديگر احزاب موجود است، آيا ما 98 روش مستقل و منسجم سياسي در كشور داريم؟ بيترديد پاسخ منفي خواهد بود. تعدد احزاب در ايران تنها به دليل شركت در انتخابات است و اگر چنين نبود، در تمام اين سالها بايد شاهد ارائه يك مانيفست روشن از احزاب موجود ميبوديم. وقتي به عرصه بينالمللي نگاه ميكنيم، درمييابيم كه تعدد احزاب لزوما به معناي توسعه سياسي نيست؛ بلكه كيفيت احزاب مهم است. براي مثال در كشور آمريكا دو حزب قدرتمند فعاليت ميكنند كه در قالب طرحهاي مختلف برنامههاي دقيقشان را ارائه ميدهند. گرچه در ايران نيز دو جناح و نه حزب نسبتا فراگير به نامهاي اصولگرايان و اصلاحطلبان وجود دارد؛ اما اين دو تنها جناح محسوب ميشوند و مؤلفههاي حزبي را ندارند. بهتازگی اصلاحطلبان بر آن شدهاند كه با تشكيل پارلمان اصلاحات تمام احزاب كوچك و بزرگ را زير يك سازمان يا به تسامح حزب گرد
آوردند و اصولگرايان نيز تمايل دارند تمام احزاب خود را به يك همگرايي برسانند. گرچه چنين تصميمي به ذات خود مثبت ارزيابي ميشود؛ اما به دليل آنكه راهبرد و مرامنامهاي مشخص ارائه نشده است، ممكن است در وهله نخست به اختلافات احزاب موجود منجر شود و در وهله بعد مردم را سرگردان كند كه بايد مطالبات خود را از چه گروه يا گروههايي داشته باشند.
البته ناكارآمدي حزبي تنها محدود به دوره كنوني نيست و هنگامي كه به تاريخ معاصر نگاه ميكنيم، متوجه ميشويم كه تاریخ تحزب در ايران چندان درخشان نيست. درحقيقت تحزب در ايران به معناي واقعي تجربه نشده است كه امروز بتوانيم براساس تجربه زيسته خود اصول حزبي را رعايت كنيم؛ اما نبود تجربه زيسته تنها يكي از معيارهاي فقدان تحزب در ايران است. قطعا يكي ديگر از دلايل ضعف احزاب در ايران نوع نظارت بر آنهاست؛ بهنحويكه معمولا نامزدهاي حزبي با سد نظارت انتخابات مواجه ميشوند و از كانديداتوري بازميمانند. هنگامي كه عرصه براي ورود نيروهاي حزبي به عالم سياست بسته ميشود، رسالتهاي اوليه مانند خودانتقادي و بازسازي انديشههاي حزبي در دستور كار قرار نميگيرد؛ زيرا چنين ادعا ميشود كه در شرايط محدوديت خودانتقادي و در پي آن بازسازي انديشهاي به مصلحت نيست. ديگر آنكه در چنين شرايطي قدرت مانور بر بازسازي نيروهاي انساني نيز از دست ميرود؛ زيرا احزاب موجود تمايل دارند با يك محافظهكاري مفرط با نيروهايي به ادامه مسير بپردازند كه از نظر قواعد سياسي حاكم ريسك كمتري را داشته باشند.
همه اين عوامل دست به دست يكديگر ميدهند تا اگر حزبي تشكيل ميشود، نتواند به مؤلفههاي راستين تحزب بينديشد. قطعا اگر احزاب با اصول، مانيفست و برنامههاي دقيق شكل ميگرفتند، با جدولي از اسامي روبهرو نبوديم و چند حزب قوي و بابرنامه تعيينكننده عرصه سياسي بودند. آنچه در پايان ميتوان در نقد جدول پيشرو گفت، اين است كه كاركرد احزاب در انتخابات بيش از آنكه مبتني بر حزب باشد، با شخصيتها پيش ميرود و حتي اگر مردم به يك فهرست مشترك رأي بدهند، معمولا به درخواست يك شخصيت مورد پذيرش اعتنا كردهاند. تا اينجاي كار انتخابات در ايران شخصيتمحور و نه حزبمحور پيش ميرود و اين ميتواند در بلندمدت سلايق فردي را جايگزين انديشه سياسي كند كه بيترديد به صلاح فضاي سياسي نيست؛ ازاينرو لازم است كه به جاي افتخار به تعداد احزاب، قدري در كيفيت آنها تأمل کنيم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.