خاطرات شفاهی وزارت امور خارجه
شرکت در مراسم تدفین بابی ساندز
حسن علیبخشی*
سال 1981 بابی ساندز، مبارز و عضو ارتش آزادیخواه ایرلند، در مجلس انگلیس رأی آورده؛ ولی دولت انگلیس مانع ورود او به پارلمان شده بود. این اقدام انگلستان برای نمایندگان مجلس شورای اسلامی بحثانگیز و نپذیرفتنی بود و همین موضوع در ایران منجر به تظاهرات شد. بابی ساندز و تعداد دیگری از نمایندهها در واکنش به این موضوع با اعتصاب غذا تا حد مرگ پیش رفتند. در نشستی در مجلس تصمیم بر آن شد که من و آقای هادی غفاری به دلیل همبستگی، همفکری و همدلی با آنها در تعطیلات یکهفتهای خود به انگلیس و از آنجا به ایرلند سفر کنیم.
هنوز سه یا چهار نفر از نمایندههای منتخب در اعتصاب غذا به سر میبردند و یکی از آنها در شرف مرگ بود. قبل از سفر به آقای غفاری گفتم اجازه دهید استخاره بگیرم. در جواب آیه 120 سوره توبه آمد. آیه خیلی عجیبی است: «در هيچ مكانى كه كافران را به خشم میآورد قدم نمىگذارند و از دشمنى غنيمتى به دست نمىآورند؛ مگر اينكه به سبب آن عمل صالحى براى آنان [در كارنامهشان] نوشته مىشود؛ زيرا خدا پاداش نيكوكاران را ضايع نمىكند».
به آقا هادی گفتم، ما برای رفتن تردید داشتیم؛ ولی این آیه فصلالخطاب شد؛ بنابراین ویزا گرفته و از طریق فرانسه به لندن رفتیم. آن روزها روابط ایران و فرانسه به دلیل فرار مفتضحانه بنیصدر بههمریخته بود. در فرودگاه فرانسه هم با حساسیت نیروهای نظامی مواجه شدیم؛ چون بیم داشتند که عدهای به خاطر پذیرش بنیصدر و رجوی در پی انتقام از فرانسه باشند؛ بههمیندلیل با توقف کمی به سمت لندن رفتیم. با تعدادی از خبرنگاران آشنا با ایرلند هماهنگ کردیم و به سمت ایرلند شمالی رفتیم. آن روز هوا ابری و توفانی بود. هواپیما مانند یک اسباببازی در دست بچهای تُخس بالا و پایین میشد و گاهی سر آقای غفاری به دیوارهای هواپیما برخورد میکرد. به او گفتم: «هیچ نگران نباش، اجر دارید».
حوالی صبح به آنجا رسیدیم. سه نفر از اعضای ارتش جمهوریخواه ایرلند برای حفاظت از ما در مقابل انگلیس به استقبال آمدند. اینکه چطوری فهمیده بودند، بماند. بعد از صبحانه درباره جزئیات برنامه صحبت کردیم. آنها گفتند تشییعجنازه نفر دوم بعد از تدفین بابی ساندز است. با اصرار ما به دیدار خانواده ایشان رفتیم. به آنها تسلیت گفتیم و بعد در تشییعجنازه شرکت کردیم.
در یک کشور مدعی تمدن و دموکراسی آن هم در قرن بیستم، حضور این اندازه جمعیت برای تظاهرات واقعا اعجابانگیز بود. گویی همه مردم ایرلند آمده بودند. ما از نزدیک دیدیم که ارتش جمهوریخواه چگونه یکدفعه لباس خود را عوض کرده، مسلح شده و از مردم حفاظت میکردند.آنها به احترام متوفی جنازه را زمین گذاشته و شروع به تیراندازی کردند. دوباره جنازه را برداشتند و با مارش نظامی حرکت کردند. اوضاع عجیبی بود. وقتی که جنازه را به قبرستان رساندند. من و آقای غفاری تصمیم گرفتیم برگردیم. کمکم از جمعیت خارج شدیم. بالای جمعیت چندین هلیکوپتر نظامی در حال پرواز بود، مردم را شناسایی میکردند و شاید آماده شلیک یا پیادهکردن نیرو هم بودند. مردم به شکل اعجابآوری از ارتش جمهوریخواه حفاظت میکردند. هرجا که نگاه میکردیم، مردم طرفدار ارتش جمهوریخواه بودند. سوار هواپیما شدیم و برگشتیم.وقتی که وارد لندن شدیم، افسر گذرنامه پرسید که چرا به ایرلند رفته بودید؟ گفتم یکی از نمایندگان پارلمان در آنجا فوت کرده، برای تسلیت به خانواده او رفتیم. گفت: شما مجاز نبودید به ایرلند بروید. بنا بود فقط در لندن بمانید. گفتم: این بنا را چه کسی گذاشته؟ ما از
شما ویزا گرفتیم، این ویزا را بخوان. «ایرلند شمالی» داخل ویزای شما هست، ما کار خاصی انجام نداده و طبق ویزا عمل کردیم. عصبانی و ناراحت شد و باز هم گفت: «چرا این کار را میکنید». گفتم: «شما ویزا دادهاید، ما هم براساس ویزا عمل کردهایم، بلیت گرفته، با همان بلیت هم برگشتیم. آنجا در مراسم تشییعجنازه شرکت کرده و اقدام انسان دوستانهای انجام دادیم؛ نه کار دیگری».
آن سفر باعث شد که هفت یا هشت سال انگلستان ویزا ندهد. بعد از چند سال هم که داد، دیگر خودم نرفتم. مسئلهای که ذهن ما را درگیر کرده، این بود که چرا باید انگلیس یا آمریکا به خودش اجازه دخالت در امور داخلی کشور ما را بدهد و همچنین در مسائل مربوط به اقلیت و اکثریت کشورهای دیگر دخالت کند. ما فقط میخواستیم به آنها بگوییم که وقتی نماینده مجلسی به خاطر تسلیتگفتن به خانواده نماینده مجلسی دیگر در کشوری دیگر شرکت میکند، چرا آنها تا این حد برافروخته میشوند.
منبع: برگرفته از خاطرات منتشرنشده صباح زنگنه
*رئيس بخش تاريخ شفاهي وزارت امور خارجه
سال 1981 بابی ساندز، مبارز و عضو ارتش آزادیخواه ایرلند، در مجلس انگلیس رأی آورده؛ ولی دولت انگلیس مانع ورود او به پارلمان شده بود. این اقدام انگلستان برای نمایندگان مجلس شورای اسلامی بحثانگیز و نپذیرفتنی بود و همین موضوع در ایران منجر به تظاهرات شد. بابی ساندز و تعداد دیگری از نمایندهها در واکنش به این موضوع با اعتصاب غذا تا حد مرگ پیش رفتند. در نشستی در مجلس تصمیم بر آن شد که من و آقای هادی غفاری به دلیل همبستگی، همفکری و همدلی با آنها در تعطیلات یکهفتهای خود به انگلیس و از آنجا به ایرلند سفر کنیم.
هنوز سه یا چهار نفر از نمایندههای منتخب در اعتصاب غذا به سر میبردند و یکی از آنها در شرف مرگ بود. قبل از سفر به آقای غفاری گفتم اجازه دهید استخاره بگیرم. در جواب آیه 120 سوره توبه آمد. آیه خیلی عجیبی است: «در هيچ مكانى كه كافران را به خشم میآورد قدم نمىگذارند و از دشمنى غنيمتى به دست نمىآورند؛ مگر اينكه به سبب آن عمل صالحى براى آنان [در كارنامهشان] نوشته مىشود؛ زيرا خدا پاداش نيكوكاران را ضايع نمىكند».
به آقا هادی گفتم، ما برای رفتن تردید داشتیم؛ ولی این آیه فصلالخطاب شد؛ بنابراین ویزا گرفته و از طریق فرانسه به لندن رفتیم. آن روزها روابط ایران و فرانسه به دلیل فرار مفتضحانه بنیصدر بههمریخته بود. در فرودگاه فرانسه هم با حساسیت نیروهای نظامی مواجه شدیم؛ چون بیم داشتند که عدهای به خاطر پذیرش بنیصدر و رجوی در پی انتقام از فرانسه باشند؛ بههمیندلیل با توقف کمی به سمت لندن رفتیم. با تعدادی از خبرنگاران آشنا با ایرلند هماهنگ کردیم و به سمت ایرلند شمالی رفتیم. آن روز هوا ابری و توفانی بود. هواپیما مانند یک اسباببازی در دست بچهای تُخس بالا و پایین میشد و گاهی سر آقای غفاری به دیوارهای هواپیما برخورد میکرد. به او گفتم: «هیچ نگران نباش، اجر دارید».
حوالی صبح به آنجا رسیدیم. سه نفر از اعضای ارتش جمهوریخواه ایرلند برای حفاظت از ما در مقابل انگلیس به استقبال آمدند. اینکه چطوری فهمیده بودند، بماند. بعد از صبحانه درباره جزئیات برنامه صحبت کردیم. آنها گفتند تشییعجنازه نفر دوم بعد از تدفین بابی ساندز است. با اصرار ما به دیدار خانواده ایشان رفتیم. به آنها تسلیت گفتیم و بعد در تشییعجنازه شرکت کردیم.
در یک کشور مدعی تمدن و دموکراسی آن هم در قرن بیستم، حضور این اندازه جمعیت برای تظاهرات واقعا اعجابانگیز بود. گویی همه مردم ایرلند آمده بودند. ما از نزدیک دیدیم که ارتش جمهوریخواه چگونه یکدفعه لباس خود را عوض کرده، مسلح شده و از مردم حفاظت میکردند.آنها به احترام متوفی جنازه را زمین گذاشته و شروع به تیراندازی کردند. دوباره جنازه را برداشتند و با مارش نظامی حرکت کردند. اوضاع عجیبی بود. وقتی که جنازه را به قبرستان رساندند. من و آقای غفاری تصمیم گرفتیم برگردیم. کمکم از جمعیت خارج شدیم. بالای جمعیت چندین هلیکوپتر نظامی در حال پرواز بود، مردم را شناسایی میکردند و شاید آماده شلیک یا پیادهکردن نیرو هم بودند. مردم به شکل اعجابآوری از ارتش جمهوریخواه حفاظت میکردند. هرجا که نگاه میکردیم، مردم طرفدار ارتش جمهوریخواه بودند. سوار هواپیما شدیم و برگشتیم.وقتی که وارد لندن شدیم، افسر گذرنامه پرسید که چرا به ایرلند رفته بودید؟ گفتم یکی از نمایندگان پارلمان در آنجا فوت کرده، برای تسلیت به خانواده او رفتیم. گفت: شما مجاز نبودید به ایرلند بروید. بنا بود فقط در لندن بمانید. گفتم: این بنا را چه کسی گذاشته؟ ما از
شما ویزا گرفتیم، این ویزا را بخوان. «ایرلند شمالی» داخل ویزای شما هست، ما کار خاصی انجام نداده و طبق ویزا عمل کردیم. عصبانی و ناراحت شد و باز هم گفت: «چرا این کار را میکنید». گفتم: «شما ویزا دادهاید، ما هم براساس ویزا عمل کردهایم، بلیت گرفته، با همان بلیت هم برگشتیم. آنجا در مراسم تشییعجنازه شرکت کرده و اقدام انسان دوستانهای انجام دادیم؛ نه کار دیگری».
آن سفر باعث شد که هفت یا هشت سال انگلستان ویزا ندهد. بعد از چند سال هم که داد، دیگر خودم نرفتم. مسئلهای که ذهن ما را درگیر کرده، این بود که چرا باید انگلیس یا آمریکا به خودش اجازه دخالت در امور داخلی کشور ما را بدهد و همچنین در مسائل مربوط به اقلیت و اکثریت کشورهای دیگر دخالت کند. ما فقط میخواستیم به آنها بگوییم که وقتی نماینده مجلسی به خاطر تسلیتگفتن به خانواده نماینده مجلسی دیگر در کشوری دیگر شرکت میکند، چرا آنها تا این حد برافروخته میشوند.
منبع: برگرفته از خاطرات منتشرنشده صباح زنگنه
*رئيس بخش تاريخ شفاهي وزارت امور خارجه
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.