|

چالش انتصاب مدیران از سوی نمایندگان مجلس

شرق: دخالت نمایندگان مجلس در انتصاب و تغییر مدیران و به‌طورکلی دخالت در فرایند مدیرگذاری مدت‌هاست که مطرح شده؛ مسئله‌ای که در جلسات استیضاح از سوی وزیران سابق موضوع مجادله وزرا با نمایندگان هم شده است. برخی نمایندگان نیز به این موضوع اذعان دارند. احمد امیرآبادی‌فراهانی، عضو هیئت‌رئیسه مجلس، پیش‌تر در یک برنامه تلویزیونی گفته بود که از مجلس اول تاکنون هشت هزار کارگر از سوی نمایندگان به کارخانه ایران‌خودرو معرفی شده‌اند. او گفته بود که حتی 300 کارگر از سوی یک نماینده بوده است. جلال میرزایی، رئیس کمیته سیاسی فراکسیون امید، دراین‌باره به «شرق» می‌گوید:‌ «موردي كه آقای امیرآبادی گفته را پیگیری کردم. این موضوع مربوط به یکی از نمایندگان سابق بوده که عضو کمیسیون صنایع بوده، اما نمی‌توان آن را به همه تعمیم داد. با این بحث دخالت در انتصاب یا تغییر مدیران در مجلس وجود دارد». علی ربیعی، وزیر سابق کار و رفاه اجتماعی هم در جلسه استیضاح خود بارها به دخالت نمایندگان در مدیرگذاری اشاره کرده بود. او خطاب به محمدرضا پورابراهیمی، رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس، گفته بود:‌ «آقای پورابراهیمی، آقای کهنوجی را شما می‌شناسید. رزومه ایشان دست من چه‌کار می‌کند؟ اگر ایشان مدیرعامل مس می‌شد، مشکل شما این‌چنین با من ادامه پیدا می‌کرد؟» یا در بخش دیگری گفت که رئیس بهزیستی سبزوار یک خانم برجسته است، اما به من فشار می‌آوردند که یا این فرد را بردار یا شما را استیضاح می‌کنیم. اما سؤال اینجاست که نمایندگان تحت چه شرایطی وارد این فرایند می‌شوند. میرزایی در پاسخ به این سؤال توسعه پیدانکردن تشکلات حزبی در کشور و در نتیجه حزبی‌نبودن نمایندگان را از مهم‌ترین دلایل می‌داند. البته دلایل دیگری مانند نظام انتخاباتی نیز از نظر میرزایی تأثیرگذار هستند. در ادامه گفت‌وگوی مختصر با این عضو امیدی مجلس را در این زمینه می‌خوانید.
‌موضوع دخالت نمایندگان در پروسه مدیرگذاری مدت‌هاست که مطرح شده؛ چه در جریان استیضاح‌ها که از سوی برخی وزرای سابق؛ مثل آقای ربیعی عنوان شد و چه از طرف نمایندگان مجلس. این فرایند چطور در مجلس شکل گرفته؟
دلایل مختلفی وجود دارد؛ یکی سیستم انتخابات و انتظاری است که به تدریج از یک نماینده در جامعه شکل گرفته. در این فضا نامزد‌های دیروز و نمایندگان امروز شعارهایی سر می‌دهند که گاها در شرح وظایف آنها نیست؛ مثلا به یک کارشناس آموزش‌وپرورش وعده انتقال به وزارت نفت می‌دهند یا به دیگری وعده بخشداری می‌دهند. وقتی به این صورت نماینده‌ای به مجلس راه پیدا می‌کند، خروجی کار او چنین می‌شود. وقت نماینده برای پیگیری این امور؛ مثل انتقال و جابه‌جایی مدیران از اداره‌ای به اداره دیگر صرف مي‌شود که نتیجه آن به‌هم‌ریختن سازمان اداری کشور است.
‌فکر می‌کنید چرا این اتفاق می‌افتد؟
ما تکلیف خود را با حزب و نظام انتخاباتی روشن نکرده‌ايم. در شعار می‌گوییم که حزب خوب است و سمینا‌رهای مختلفی برای حزب و جایگاه سیاسی احزاب در اسلام برگزار کردیم، اما همچنان درگیر تعریف مفاهیم هستیم؛ اینکه حزب چیست و جایگاه آن در اسلام چطور تعریف می‌شود. اجازه ندادیم که تشکیلات حزبی در کشور توسعه و دوام پیدا کند. هرگاه حزبی تقویت شده، سعی شده که تضعیف شود، چون به‌عنوان رقیب به او نگاه کردیم. بنابراین با این شیوه نماینده شرح وظایف خود را نمی‌داند و احزاب نیز تقریبا به حاشیه رفته‌اند. حتی ما در سطح کلان‌تر با این واقعیت روبه‌رو هستیم که جریانی از شخصی برای ریاست‌جمهوری حمایت می‌کند، اما او بعد از اینکه به ریاست‌جمهوری می‌رسد، به‌خاطر فشارهای سنگین می‌گوید که فراجناحی هستم. این در ادبیات سیاسی هیچ کشوری وجود ندارد. این موضوع باعث شده که دولت و مجلس ضعیف باشند، چراکه حزب و تشکیلات مشخصی که دارای برنامه باشد، پشتوانه نماینده‌ها و دولت نیست.
‌یعنی وقتی که چنین زمینه‌ای وجود ندارد، هر نماینده‌ای مستقل مطالبات شخصی خود را پیگیری می‌کند؟
وقتی انفرادی می‌شود، حتی حوزه انتخابیه هم بر اساس وعده‌های گذشته نماینده قضاوت می‌کند، نه‌اینکه در سطح کلان و کشور تا چه اندازه می‌تواند مؤثر واقع شود و به بهبود روند‌ها و فرایندها کمک کند.
‌در این ارتباط نمی‌توان قوانین نظارتی تعریف کرد؟
نظارت نیاز به شهامت و شجاعت تشکیلاتی دارد. باید تقسیم کاری وجود داشته باشد. در جوامع باز یکی از ابرازهای نظارتی رسانه‌ها هستند، اما رسانه‌های ما با مشکلات مختلفی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. در آن فضا رسانه آزاد و روزنامه‌نگار آزاد حتی می‌تواند در بخش‌های نظارتی به نمایندگان کمک کند و اطلاعات خود را در اختیار نماینده او قرار دهد تا نماینده از جایگاه قانونی بتواند پیگیری کند.
‌این نظارت بر فعالیت‌های نمایندگان نمی‌تواند محدودتر؛ به‌طورمثال در فراکسیون امید اتفاق بیفتد؟
بسیار مشکل است و این بار دیگر به این موضوع بازمی‌گردد که ما کار تشکیلاتی نکرده‌ایم. تعهد تشکیلاتی ضعیف است و افراد با این قواعد آشنا نیستند. گاهی به این جمله برمی‌خوریم که مگر شما از ما نماینده‌تر هستید؟ بنابراین مدیریت این موضوع کار دشواری است.
‌پس به نظر شما راهکاری به‌جز حزبی‌بودن نماینده‌ها وجود ندارد؟
فکر می‌کنم در سطح کلان و در حوزه کمیسیون‌ها باید نظارت بر انتصاب مدیران صورت بگیرد. بارها شاهد این هستیم که وزیری معاونانی را به کار می‌گیرد که هیچ توجیهی برای انتصاب آنها نیست. این انتصابات نادرست باعث ناکارآمدی وزارتخانه‌ها و اداره‌ها شده؛ به‌طورمثال کمیته‌های روابط خارجی و اطلاعاتی نظامی سنای آمریکا در انتصاب مدیران و سفرا نظارت دقیق دارند. در این زمینه باید سازوکاری طراحی شود و کمیسیون‌ها نظارت داشته باشند. تا به حال اتفاق نیفتاده که از وزیری برای انتصاب معاونان غیرمتخصص توضیح خواسته شود. برای اینکه دخالت‌های فردی و بی‌رویه نمایندگان را کم کنیم، باید به سمت تعریف چنین سازوکاری برویم؛ سازوکاری که در آن نمایندگان در قالب کمیسیون‌ها بر انتصاب‌ها نظارت کنند. البته باید چارچوب‌هایی هم برای آن تعریف کنیم.

شرق: دخالت نمایندگان مجلس در انتصاب و تغییر مدیران و به‌طورکلی دخالت در فرایند مدیرگذاری مدت‌هاست که مطرح شده؛ مسئله‌ای که در جلسات استیضاح از سوی وزیران سابق موضوع مجادله وزرا با نمایندگان هم شده است. برخی نمایندگان نیز به این موضوع اذعان دارند. احمد امیرآبادی‌فراهانی، عضو هیئت‌رئیسه مجلس، پیش‌تر در یک برنامه تلویزیونی گفته بود که از مجلس اول تاکنون هشت هزار کارگر از سوی نمایندگان به کارخانه ایران‌خودرو معرفی شده‌اند. او گفته بود که حتی 300 کارگر از سوی یک نماینده بوده است. جلال میرزایی، رئیس کمیته سیاسی فراکسیون امید، دراین‌باره به «شرق» می‌گوید:‌ «موردي كه آقای امیرآبادی گفته را پیگیری کردم. این موضوع مربوط به یکی از نمایندگان سابق بوده که عضو کمیسیون صنایع بوده، اما نمی‌توان آن را به همه تعمیم داد. با این بحث دخالت در انتصاب یا تغییر مدیران در مجلس وجود دارد». علی ربیعی، وزیر سابق کار و رفاه اجتماعی هم در جلسه استیضاح خود بارها به دخالت نمایندگان در مدیرگذاری اشاره کرده بود. او خطاب به محمدرضا پورابراهیمی، رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس، گفته بود:‌ «آقای پورابراهیمی، آقای کهنوجی را شما می‌شناسید. رزومه ایشان دست من چه‌کار می‌کند؟ اگر ایشان مدیرعامل مس می‌شد، مشکل شما این‌چنین با من ادامه پیدا می‌کرد؟» یا در بخش دیگری گفت که رئیس بهزیستی سبزوار یک خانم برجسته است، اما به من فشار می‌آوردند که یا این فرد را بردار یا شما را استیضاح می‌کنیم. اما سؤال اینجاست که نمایندگان تحت چه شرایطی وارد این فرایند می‌شوند. میرزایی در پاسخ به این سؤال توسعه پیدانکردن تشکلات حزبی در کشور و در نتیجه حزبی‌نبودن نمایندگان را از مهم‌ترین دلایل می‌داند. البته دلایل دیگری مانند نظام انتخاباتی نیز از نظر میرزایی تأثیرگذار هستند. در ادامه گفت‌وگوی مختصر با این عضو امیدی مجلس را در این زمینه می‌خوانید.
‌موضوع دخالت نمایندگان در پروسه مدیرگذاری مدت‌هاست که مطرح شده؛ چه در جریان استیضاح‌ها که از سوی برخی وزرای سابق؛ مثل آقای ربیعی عنوان شد و چه از طرف نمایندگان مجلس. این فرایند چطور در مجلس شکل گرفته؟
دلایل مختلفی وجود دارد؛ یکی سیستم انتخابات و انتظاری است که به تدریج از یک نماینده در جامعه شکل گرفته. در این فضا نامزد‌های دیروز و نمایندگان امروز شعارهایی سر می‌دهند که گاها در شرح وظایف آنها نیست؛ مثلا به یک کارشناس آموزش‌وپرورش وعده انتقال به وزارت نفت می‌دهند یا به دیگری وعده بخشداری می‌دهند. وقتی به این صورت نماینده‌ای به مجلس راه پیدا می‌کند، خروجی کار او چنین می‌شود. وقت نماینده برای پیگیری این امور؛ مثل انتقال و جابه‌جایی مدیران از اداره‌ای به اداره دیگر صرف مي‌شود که نتیجه آن به‌هم‌ریختن سازمان اداری کشور است.
‌فکر می‌کنید چرا این اتفاق می‌افتد؟
ما تکلیف خود را با حزب و نظام انتخاباتی روشن نکرده‌ايم. در شعار می‌گوییم که حزب خوب است و سمینا‌رهای مختلفی برای حزب و جایگاه سیاسی احزاب در اسلام برگزار کردیم، اما همچنان درگیر تعریف مفاهیم هستیم؛ اینکه حزب چیست و جایگاه آن در اسلام چطور تعریف می‌شود. اجازه ندادیم که تشکیلات حزبی در کشور توسعه و دوام پیدا کند. هرگاه حزبی تقویت شده، سعی شده که تضعیف شود، چون به‌عنوان رقیب به او نگاه کردیم. بنابراین با این شیوه نماینده شرح وظایف خود را نمی‌داند و احزاب نیز تقریبا به حاشیه رفته‌اند. حتی ما در سطح کلان‌تر با این واقعیت روبه‌رو هستیم که جریانی از شخصی برای ریاست‌جمهوری حمایت می‌کند، اما او بعد از اینکه به ریاست‌جمهوری می‌رسد، به‌خاطر فشارهای سنگین می‌گوید که فراجناحی هستم. این در ادبیات سیاسی هیچ کشوری وجود ندارد. این موضوع باعث شده که دولت و مجلس ضعیف باشند، چراکه حزب و تشکیلات مشخصی که دارای برنامه باشد، پشتوانه نماینده‌ها و دولت نیست.
‌یعنی وقتی که چنین زمینه‌ای وجود ندارد، هر نماینده‌ای مستقل مطالبات شخصی خود را پیگیری می‌کند؟
وقتی انفرادی می‌شود، حتی حوزه انتخابیه هم بر اساس وعده‌های گذشته نماینده قضاوت می‌کند، نه‌اینکه در سطح کلان و کشور تا چه اندازه می‌تواند مؤثر واقع شود و به بهبود روند‌ها و فرایندها کمک کند.
‌در این ارتباط نمی‌توان قوانین نظارتی تعریف کرد؟
نظارت نیاز به شهامت و شجاعت تشکیلاتی دارد. باید تقسیم کاری وجود داشته باشد. در جوامع باز یکی از ابرازهای نظارتی رسانه‌ها هستند، اما رسانه‌های ما با مشکلات مختلفی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. در آن فضا رسانه آزاد و روزنامه‌نگار آزاد حتی می‌تواند در بخش‌های نظارتی به نمایندگان کمک کند و اطلاعات خود را در اختیار نماینده او قرار دهد تا نماینده از جایگاه قانونی بتواند پیگیری کند.
‌این نظارت بر فعالیت‌های نمایندگان نمی‌تواند محدودتر؛ به‌طورمثال در فراکسیون امید اتفاق بیفتد؟
بسیار مشکل است و این بار دیگر به این موضوع بازمی‌گردد که ما کار تشکیلاتی نکرده‌ایم. تعهد تشکیلاتی ضعیف است و افراد با این قواعد آشنا نیستند. گاهی به این جمله برمی‌خوریم که مگر شما از ما نماینده‌تر هستید؟ بنابراین مدیریت این موضوع کار دشواری است.
‌پس به نظر شما راهکاری به‌جز حزبی‌بودن نماینده‌ها وجود ندارد؟
فکر می‌کنم در سطح کلان و در حوزه کمیسیون‌ها باید نظارت بر انتصاب مدیران صورت بگیرد. بارها شاهد این هستیم که وزیری معاونانی را به کار می‌گیرد که هیچ توجیهی برای انتصاب آنها نیست. این انتصابات نادرست باعث ناکارآمدی وزارتخانه‌ها و اداره‌ها شده؛ به‌طورمثال کمیته‌های روابط خارجی و اطلاعاتی نظامی سنای آمریکا در انتصاب مدیران و سفرا نظارت دقیق دارند. در این زمینه باید سازوکاری طراحی شود و کمیسیون‌ها نظارت داشته باشند. تا به حال اتفاق نیفتاده که از وزیری برای انتصاب معاونان غیرمتخصص توضیح خواسته شود. برای اینکه دخالت‌های فردی و بی‌رویه نمایندگان را کم کنیم، باید به سمت تعریف چنین سازوکاری برویم؛ سازوکاری که در آن نمایندگان در قالب کمیسیون‌ها بر انتصاب‌ها نظارت کنند. البته باید چارچوب‌هایی هم برای آن تعریف کنیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.