|

اولين نشست اتحاديه اروپا- اتحاديه عرب در شرم‌الشيخ

اروپاي نامتحد روبه‌روي اعراب بحران‌زده

رهبران جهان عرب و اتحاديه اروپا روز گذشته براي شرکت در اولين نشست مشترک اتحاديه عرب- اتحاديه اروپا در بندر شرم‌الشيخ مصر گرد هم آمدند. رهبران يا مقام‌هاي ارشد ۲۴ کشور عضو اتحاديه اروپا و ۱۶ کشور عربي از جمله آنگلا مرکل صدراعظم آلمان، تِرزا مي ‌نخست‌وزير بريتانيا، ملک سلمان پادشاه عربستان، برهم صالح رئيس‌جمهوري عراق، محمود عباس رئيس تشکيلات خودگردان فلسطين و حمد بن عيسي آل‌خليفه پادشاه بحرين به ميزباني عبدالفتاح السيسي رئيس‌جمهور مصر در اين نشست شرکت مي‌کنند. اولين نشست اتحاديه اروپا و اتحاديه عرب به مدت دو روز و با شعار «سرمايه‌گذاري باثبات» به دنبال اهدافي از جمله تحقق امنيت و ثبات در منطقه، کاهش خطرات تروريسم، بهبود و تسريع در روند صلح در يمن، ليبي و سوريه، مقابله با مهاجرت غيرقانوني به اروپا و کاهش سطح تغييرات آب‌وهوايي خواهد بود. اهدافي که تحقق هر کدام در حال حاضر و با توجه به وضعيت اروپا و جهان عرب مي‌تواند به رؤيا شبيه باشد.‌کشورهاي عضو اتحاديه عرب و اتحاديه اروپا همچنين در اين نشست زمينه‌هاي توسعه همکاري‌هاي نظامي، گسترش روابط اقتصادي و سرمايه‌گذاري مشترک دوجانبه را هم بررسي مي‌کنند.‌نشست رهبران اتحاديه اروپا و اتحاديه عرب در حالي برگزار مي‌شود که کمتر از يک ماه قبل در نشست مقدماتي وزيران خارجه کشورهاي عربي و اتحاديه اروپا در بروکسل گرد هم آمدند. اين نشست مقدماتي بدون صدور بيانيه پاياني به کار خود پايان داد.‌وزراي خارجه دو طرف قرار بود در بروکسل بر سر تدوين دستور کار نشست رهبران در شرم‌الشيخ توافق کنند.‌«فدريکا موگريني» مسئول سياست خارجي اتحاديه اروپا پس از نشست وزراي خارجه در بروکسل گفته بود که «بر سر ۹۰ تا ۹۵ درصد مسائل اشتراک نظر وجود داشته است». با اين حال «احمد ابوالغيط» دبير کل اتحاديه عرب با اشاره به اين نشست و در موضع‌گيري کاملا متفاوت با موگريني اعلام کرد که «پيچيدگي‌ها و چالش‌ها در طرف اروپايي بيشتر از طرف عربي بوده است».
در حال حاضر مهم‌ترين مسئله براي رهبران اروپايي، بحران مهاجرت است اما اين موضوع در ميان رهبران اتحاديه اروپا اختلاف‌هاي زيادي برانگيخته است. برای مثال کشورهاي ايتاليا و مجارستان که دولت‌هايي پوپوليست و راست‌گرا در آنها بر سر کار هستند، از سياست‌هاي مهاجرستيز حمايت مي‌کنند و حاضر به امضاي بيانيه مشترک نشست بروکسل نشدند.
محمد بن‌سلمان، غايب خبرساز
نه‌تنها در داخل اتحاديه اروپا بلکه ميان اتحاديه اروپا و رهبران عرب نيز چالش‌هاي بسياري وجود دارد که مهم‌ترين آن «محمد بن‌سلمان» وليعهد عربستان است. پس از قتل جمال خاشقجي روزنامه‌نگار منتقد سعودي، سازمان‌هاي امنيتي و اطلاعاتي غرب انگشت اتهام را به سوي وليعهد عربستان به عنوان مغز متفکر و طراح اين عمليات در کنسولگري عربستان در استانبول گرفتند و بر همين اساس، کشورهاي اتحاديه اروپا رابطه خود با عربستان را با احتياط و وسواس بيشتري پيش مي‌برند.‌حکومت عربستان در ابتدا دست‌داشتن در قتل خاشقجي را تکذيب کرد اما بعد از گسترش فشارها، روايت‌هاي متناقض و ناهمخواني درباره آن ارائه داد.
رابطه جهان غرب با عربستان سعودي که بزرگ‌ترين صادرکننده نفت و دومين واردکننده بزرگ تسليحات نظامي در جهان به شمار مي‌آيد، همواره به عنوان اساس و معيار رابطه غرب با جهان عرب به شمار مي‌آيد که اين رابطه نيز در ماه‌هاي اخير در پي ماجراي خاشقجي تا حدي به سردي گراييده است.
محمد بن‌سلمان تنها چهره جنجالي جهان عرب نيست که به دليل مخالفت‌هاي ايجادشده در اروپا، در نشست شرم‌الشيخ شرکت نخواهد کرد. عمر البشير رئيس‌جمهور سودان هم که به تازگي و در پي گسترش اعتراضات در اين کشور، دولت سودان را منحل کرده، از ديگر غايبان نشست شرم‌الشيخ است چراکه به دليل ارتکاب جنايت جنگي از سوي دادگاه جنايي بين‌المللي تحت تعقيب است.
قطر هم که رابطه سردي با عربستان، مصر و امارات متحده عربي دارد، در پايين‌ترين سطح ديپلماتيک در نشست شرم‌الشيخ حضور يافته است. عربستان با همراهي تعدادي از متحدانش از جمله امارات و مصر، قطر را به حمايت از گروه‌هاي تروريستي از جمله داعش و اخوان‌المسلمين متهم کرده و رابطه خود را با اين کشور قطع کردند. در آن سو هم رهبران فرانسه و اسپانيا از جمله غايبان سرشناس در شرم‌الشيخ به شمار مي‌آيند.
چالش مهاجران
با اينکه موضوع مهاجرت مهم‌ترين دليل عدم توافق در نشست وزراي خارجه اتحاديه اروپا و اتحاديه عرب بود، انتظار مي‌رود در نشست رهبران نيز اين بحران از سوي رهبران اروپايي مورد اشاره قرار گيرد. اروپايي‌ها قصد دارند مناطقي را در شمال آفريقا در نظر بگيرند تا مهاجران بدون ورود به درياي مديترانه در اين مناطق اسکان يابند. در سال‌هاي اخير غرق‌شدن هزاران مهاجر و پناه‌جويي که از آفريقا به سمت ايتاليا و اسپانيا مي‌رفتند، با اعتراض‌هاي گسترده‌اي از سوي نهاد‌هاي حقوق‌بشري روبه‌رو شده است. در ماه‌هاي اخير هم با روي‌کارآمدن دولت راست‌گراي افراطي در ايتاليا، موضع اين کشور به عنوان اولين مقصد پناه‌جوياني که از درياي مديترانه به سمت اروپا مي‌روند، سخت‌گيرانه‌تر شده است. همچنين رهبران اتحاديه اروپا در پي ايجاد سازوکاري هستند تا مراکزي براي ثبت درخواست پناهندگي کشورهاي عضو اتحاديه اروپا در شمال آفريقا ايجاد کنند. در صورتي که کشورهاي شمال آفريقا با اين خواسته اتحاديه اروپا موافقت کنند، بروکسل نيز در مقابل، تعداد کمتري از مهاجراني را که در اروپا در انتظار مشخص‌شدن وضعيت پناهندگي خود هستند، اخراج خواهد کرد.
در ارتباط با موضوع مهاجران، همچنان بزرگ‌ترين مشکل در درون اتحاديه اروپاست؛ چراکه تعدادي از کشورهاي عضو حاضر به نرمش و انعطاف در قبال سياست‌هاي مهاجرتي اتحاديه اروپا نيستند و به همين دليل صداي واحدي از بروکسل شنيده نمي‌شود.‌علاوه بر مهاجرت که رهبران اروپايي تلاش مي‌کنند آن را در صدر مذاکرات قرار دهند، بن‌بست در مذاکرات صلح اسرائيل و فلسطين نيز از موضوعات مهمي است که در شرم‌الشيخ به آن پرداخته خواهد شد. بر اساس اظهارات موگريني، اتحاديه عرب و اتحاديه اروپا بر اين نکته اتفاق نظر دارند که کشور مستقل فلسطيني بايد در کنار اسرائيل تشکيل شود و قدس نيز مي‌تواند پايتخت هر دو باشد. اتحاديه اروپا از اين نظر تلاش مي‌کند تا فاصله خود را با رويکرد دولت دونالد ترامپ حفظ کند. ترامپ سفارت آمريكا را به بيت‌المقدس منتقل کرده و براي عادي‌سازي مناسبات اعراب و اسرائيل به اعراب فشار مي‌آورد. در چنين رويکردي فلسطيني‌ها بيشترين آسيب را متحمل خواهند شد.
در حاشيه نشست شرم‌الشيخ هم مذاکرات مهمي جريان خواهد داشت که اعراب در آن نقشي ندارند. ترزا مي ‌نخست‌وزير بريتانيا که بايد تا حدود يک ماه ديگر کشورش را از اتحاديه اروپا خارج کند، به تلاش‌هاي خود براي متقاعدکردن رهبران اتحاديه اروپا براي تمديد مهلت يا مذاکرات مجدد ادامه خواهد داد. خانم مي ‌در اين راستا قرار است در حاشيه نشست شرم‌الشيخ، مذاکراتي با دونالد تاسک رئيس شوراي اروپا و آنگلا مرکل صدراعظم آلمان انجام دهد.

رهبران جهان عرب و اتحاديه اروپا روز گذشته براي شرکت در اولين نشست مشترک اتحاديه عرب- اتحاديه اروپا در بندر شرم‌الشيخ مصر گرد هم آمدند. رهبران يا مقام‌هاي ارشد ۲۴ کشور عضو اتحاديه اروپا و ۱۶ کشور عربي از جمله آنگلا مرکل صدراعظم آلمان، تِرزا مي ‌نخست‌وزير بريتانيا، ملک سلمان پادشاه عربستان، برهم صالح رئيس‌جمهوري عراق، محمود عباس رئيس تشکيلات خودگردان فلسطين و حمد بن عيسي آل‌خليفه پادشاه بحرين به ميزباني عبدالفتاح السيسي رئيس‌جمهور مصر در اين نشست شرکت مي‌کنند. اولين نشست اتحاديه اروپا و اتحاديه عرب به مدت دو روز و با شعار «سرمايه‌گذاري باثبات» به دنبال اهدافي از جمله تحقق امنيت و ثبات در منطقه، کاهش خطرات تروريسم، بهبود و تسريع در روند صلح در يمن، ليبي و سوريه، مقابله با مهاجرت غيرقانوني به اروپا و کاهش سطح تغييرات آب‌وهوايي خواهد بود. اهدافي که تحقق هر کدام در حال حاضر و با توجه به وضعيت اروپا و جهان عرب مي‌تواند به رؤيا شبيه باشد.‌کشورهاي عضو اتحاديه عرب و اتحاديه اروپا همچنين در اين نشست زمينه‌هاي توسعه همکاري‌هاي نظامي، گسترش روابط اقتصادي و سرمايه‌گذاري مشترک دوجانبه را هم بررسي مي‌کنند.‌نشست رهبران اتحاديه اروپا و اتحاديه عرب در حالي برگزار مي‌شود که کمتر از يک ماه قبل در نشست مقدماتي وزيران خارجه کشورهاي عربي و اتحاديه اروپا در بروکسل گرد هم آمدند. اين نشست مقدماتي بدون صدور بيانيه پاياني به کار خود پايان داد.‌وزراي خارجه دو طرف قرار بود در بروکسل بر سر تدوين دستور کار نشست رهبران در شرم‌الشيخ توافق کنند.‌«فدريکا موگريني» مسئول سياست خارجي اتحاديه اروپا پس از نشست وزراي خارجه در بروکسل گفته بود که «بر سر ۹۰ تا ۹۵ درصد مسائل اشتراک نظر وجود داشته است». با اين حال «احمد ابوالغيط» دبير کل اتحاديه عرب با اشاره به اين نشست و در موضع‌گيري کاملا متفاوت با موگريني اعلام کرد که «پيچيدگي‌ها و چالش‌ها در طرف اروپايي بيشتر از طرف عربي بوده است».
در حال حاضر مهم‌ترين مسئله براي رهبران اروپايي، بحران مهاجرت است اما اين موضوع در ميان رهبران اتحاديه اروپا اختلاف‌هاي زيادي برانگيخته است. برای مثال کشورهاي ايتاليا و مجارستان که دولت‌هايي پوپوليست و راست‌گرا در آنها بر سر کار هستند، از سياست‌هاي مهاجرستيز حمايت مي‌کنند و حاضر به امضاي بيانيه مشترک نشست بروکسل نشدند.
محمد بن‌سلمان، غايب خبرساز
نه‌تنها در داخل اتحاديه اروپا بلکه ميان اتحاديه اروپا و رهبران عرب نيز چالش‌هاي بسياري وجود دارد که مهم‌ترين آن «محمد بن‌سلمان» وليعهد عربستان است. پس از قتل جمال خاشقجي روزنامه‌نگار منتقد سعودي، سازمان‌هاي امنيتي و اطلاعاتي غرب انگشت اتهام را به سوي وليعهد عربستان به عنوان مغز متفکر و طراح اين عمليات در کنسولگري عربستان در استانبول گرفتند و بر همين اساس، کشورهاي اتحاديه اروپا رابطه خود با عربستان را با احتياط و وسواس بيشتري پيش مي‌برند.‌حکومت عربستان در ابتدا دست‌داشتن در قتل خاشقجي را تکذيب کرد اما بعد از گسترش فشارها، روايت‌هاي متناقض و ناهمخواني درباره آن ارائه داد.
رابطه جهان غرب با عربستان سعودي که بزرگ‌ترين صادرکننده نفت و دومين واردکننده بزرگ تسليحات نظامي در جهان به شمار مي‌آيد، همواره به عنوان اساس و معيار رابطه غرب با جهان عرب به شمار مي‌آيد که اين رابطه نيز در ماه‌هاي اخير در پي ماجراي خاشقجي تا حدي به سردي گراييده است.
محمد بن‌سلمان تنها چهره جنجالي جهان عرب نيست که به دليل مخالفت‌هاي ايجادشده در اروپا، در نشست شرم‌الشيخ شرکت نخواهد کرد. عمر البشير رئيس‌جمهور سودان هم که به تازگي و در پي گسترش اعتراضات در اين کشور، دولت سودان را منحل کرده، از ديگر غايبان نشست شرم‌الشيخ است چراکه به دليل ارتکاب جنايت جنگي از سوي دادگاه جنايي بين‌المللي تحت تعقيب است.
قطر هم که رابطه سردي با عربستان، مصر و امارات متحده عربي دارد، در پايين‌ترين سطح ديپلماتيک در نشست شرم‌الشيخ حضور يافته است. عربستان با همراهي تعدادي از متحدانش از جمله امارات و مصر، قطر را به حمايت از گروه‌هاي تروريستي از جمله داعش و اخوان‌المسلمين متهم کرده و رابطه خود را با اين کشور قطع کردند. در آن سو هم رهبران فرانسه و اسپانيا از جمله غايبان سرشناس در شرم‌الشيخ به شمار مي‌آيند.
چالش مهاجران
با اينکه موضوع مهاجرت مهم‌ترين دليل عدم توافق در نشست وزراي خارجه اتحاديه اروپا و اتحاديه عرب بود، انتظار مي‌رود در نشست رهبران نيز اين بحران از سوي رهبران اروپايي مورد اشاره قرار گيرد. اروپايي‌ها قصد دارند مناطقي را در شمال آفريقا در نظر بگيرند تا مهاجران بدون ورود به درياي مديترانه در اين مناطق اسکان يابند. در سال‌هاي اخير غرق‌شدن هزاران مهاجر و پناه‌جويي که از آفريقا به سمت ايتاليا و اسپانيا مي‌رفتند، با اعتراض‌هاي گسترده‌اي از سوي نهاد‌هاي حقوق‌بشري روبه‌رو شده است. در ماه‌هاي اخير هم با روي‌کارآمدن دولت راست‌گراي افراطي در ايتاليا، موضع اين کشور به عنوان اولين مقصد پناه‌جوياني که از درياي مديترانه به سمت اروپا مي‌روند، سخت‌گيرانه‌تر شده است. همچنين رهبران اتحاديه اروپا در پي ايجاد سازوکاري هستند تا مراکزي براي ثبت درخواست پناهندگي کشورهاي عضو اتحاديه اروپا در شمال آفريقا ايجاد کنند. در صورتي که کشورهاي شمال آفريقا با اين خواسته اتحاديه اروپا موافقت کنند، بروکسل نيز در مقابل، تعداد کمتري از مهاجراني را که در اروپا در انتظار مشخص‌شدن وضعيت پناهندگي خود هستند، اخراج خواهد کرد.
در ارتباط با موضوع مهاجران، همچنان بزرگ‌ترين مشکل در درون اتحاديه اروپاست؛ چراکه تعدادي از کشورهاي عضو حاضر به نرمش و انعطاف در قبال سياست‌هاي مهاجرتي اتحاديه اروپا نيستند و به همين دليل صداي واحدي از بروکسل شنيده نمي‌شود.‌علاوه بر مهاجرت که رهبران اروپايي تلاش مي‌کنند آن را در صدر مذاکرات قرار دهند، بن‌بست در مذاکرات صلح اسرائيل و فلسطين نيز از موضوعات مهمي است که در شرم‌الشيخ به آن پرداخته خواهد شد. بر اساس اظهارات موگريني، اتحاديه عرب و اتحاديه اروپا بر اين نکته اتفاق نظر دارند که کشور مستقل فلسطيني بايد در کنار اسرائيل تشکيل شود و قدس نيز مي‌تواند پايتخت هر دو باشد. اتحاديه اروپا از اين نظر تلاش مي‌کند تا فاصله خود را با رويکرد دولت دونالد ترامپ حفظ کند. ترامپ سفارت آمريكا را به بيت‌المقدس منتقل کرده و براي عادي‌سازي مناسبات اعراب و اسرائيل به اعراب فشار مي‌آورد. در چنين رويکردي فلسطيني‌ها بيشترين آسيب را متحمل خواهند شد.
در حاشيه نشست شرم‌الشيخ هم مذاکرات مهمي جريان خواهد داشت که اعراب در آن نقشي ندارند. ترزا مي ‌نخست‌وزير بريتانيا که بايد تا حدود يک ماه ديگر کشورش را از اتحاديه اروپا خارج کند، به تلاش‌هاي خود براي متقاعدکردن رهبران اتحاديه اروپا براي تمديد مهلت يا مذاکرات مجدد ادامه خواهد داد. خانم مي ‌در اين راستا قرار است در حاشيه نشست شرم‌الشيخ، مذاکراتي با دونالد تاسک رئيس شوراي اروپا و آنگلا مرکل صدراعظم آلمان انجام دهد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.