آخر قصه
مهدي حجواني
تعدادی از ما را در بیمارستان امام خمینی تبریز بستری کردند. فضا کمی امنیتی بود، چون میگفتند ممکن است آدمهای ستون پنجم دشمن در بیمارستان به رزمندهها آسیب برسانند. شب که شد، عراق با هواپیما تبریز را هم زد و اگر اشتباه نکنم بیمارستان هم مختصری لرزید. آمدن من به تبریز برایم معنایی نمادین هم داشت. مادرم تبریزی و نام خانوادگیاش هم تبریزی است. حالا بهجای مادرم، تبریز؛ یعنی سرزمین مادریام، مرا در آغوش گرفته بود. به خانه خودم زنگ زدم و کسی گوشی را برنداشت. حتما زهره خانه نبود. بعد به خانه مادرم زنگ زدم. از من قول گرفته بود که اگر به جبهه میروی یا سالم برگرد یا شهید برگرد، چون من حوصله ندارم از مجروح نگهداری کنم! حالا من به حرفش گوش نکرده بودم. همین که تلفن زدم و به مادرم گفتم که برای کاری به تبریز آمدهام (و دروغ هم نمیگفتم) ننه زبل ما فوری فهمید و جیغوویغ راه انداخت. انگار از اخبار یا از جایی فهمیده بود که بعضی از مجروحان را به تبریز بردهاند.
چند ساعت نگذشته بود که دیدم خالهافسر که البته خواهر زنداییاقدس من است و بچهها افسرخالهجون صدایش میزنند با پسرش مهرداد رد مرا گرفتند و به بالینم آمدند و محبت کردند. معلوم شد مادر راپورت مرا به آنها داده. از قضا افسرخالهجون خودش یک عمر توی بیمارستانها به طور حرفهای پرستاری کرده. فردای آن روز با بیحسی موضعی، ترکش را از پهلویم درآوردند و بعد با هواپیما راهی
تهران شدیم.
تنها چيزي كه برايم خاطره دارد، گيجي و تلخي خاصي بود كه تمام وجودم را گرفته بود؛ اعصاب خرد، يادآوري صحنههاي هولناك جبهه و تجسم عيني جنگِ تن با تانك و آدم با ماشين. آنچه خيلي برايم ناراحتكننده بود، برخورد عادي پشت جبههايها با عمليات بود. حق هم داشتند. تلويزيون آنقدر راحت و بيدغدغه از پيشروي رزمندگان ميگفت كه هركس نميدانست خیال ميكرد بچهها در یک پیادهروی تفریحی و در حال شكستن تخمه و خوردن بستني عملیات کردهاند تا یک وجب خاک را نگه دارند.
وقتی به خانه برگشتم، اتفاق غمانگیزی افتاد. صاحبخانه ما، خانواده عزیز زندوکیلی، دامادشان؛ یعنی آقامجید نعیمیپور (برادر مهندس محمد نعیمیپور) درست همزمان با من به جبهه رفته بود، اما او در کربلای چهار مفقود و شاید هم شهید شده باشد و هنوز خبر موثقی از ایشان در دست نیست. همسرم زهره که میدید داماد طبقه بالایی احتمالا شهید یا مفقود شده، اما همسر خودش؛ یعنی شخص بنده با مختصر جراحتی از جبهه برگشته، خجالت میکشید خبر برگشتن مرا به خانواده زندوکیلی بگوید!
این روزها پدر خانواده، آقای زندوکیلی که نوهاش او را باباتی صدا میزند، عصرها در انتظار خبری از دامادش توی حیاط، کنار باغچه مینشیند و اشک میریزد. همین احساس شرمندگی در برابر خانواده شهید محمود ساعتچی در من هست. دوست دارم نشانی منزلش را پیدا کنم و به دستبوسی خانوادهاش بروم، اما خجالت میکشم که بگویم نوجوان دلاور شما جلوی چشم من شهید شد و من نتوانستم کاری برایش انجام دهم. حالا او شهید و سربلند برگشته و من چه کسی هستم؟ شاهد و سرافکنده و سرگشته. از خودم میپرسم: نقش تو در این حماسه چه بود؟ و خداوکیلی به خودم پاسخ میدهم که اگر خیلی خودت را آدم حساب کنی، به راویان واقعه عاشورا شباهت داری که خود در آن حماسه شرکت نکردند و شاید فقط زبانی گرم داشتند. تو به بیان امروزی، خبرنگاری جنگی بودی و نه بیشتر. اول کار، نقش امدادگر عملیاتی را به تو سپردند تا شاید بر گوشهای از زخمهای بچههای بینامونشان و مظلوم این مرزوبوم مرهم بگذاری، اما سرانجام، آن نوجوانها و پیرمردها بودند که جان تو را نجات دادند و زخمت را مرهم شدند. قرار بود آنجا سرباز باشی، اما سربار شدی و این بدهکاری تا همیشه در دفتر اعمالت ثبت خواهد شد.
حالا که اینها را مینویسم، دوباره در تهرانم، دوباره همسر، فرزند، خانواده و دوستانی که به آنها عشق میورزم، دوباره روزمرگی، دوباره مردم، دوباره خیابانها، دوباره فروشگاهها و دوباره اندوه یارانی که در دود و شلوغی و اضطراب شهر گمشان کردهام.
نگرانم که جراحتم بهبود یابد و همهچیز فراموشم شود، اما خدایا، جان امام حسین، تو فراموششان نکن!
18 بهمن 1365
تهران/ تهرانویلا
تعدادی از ما را در بیمارستان امام خمینی تبریز بستری کردند. فضا کمی امنیتی بود، چون میگفتند ممکن است آدمهای ستون پنجم دشمن در بیمارستان به رزمندهها آسیب برسانند. شب که شد، عراق با هواپیما تبریز را هم زد و اگر اشتباه نکنم بیمارستان هم مختصری لرزید. آمدن من به تبریز برایم معنایی نمادین هم داشت. مادرم تبریزی و نام خانوادگیاش هم تبریزی است. حالا بهجای مادرم، تبریز؛ یعنی سرزمین مادریام، مرا در آغوش گرفته بود. به خانه خودم زنگ زدم و کسی گوشی را برنداشت. حتما زهره خانه نبود. بعد به خانه مادرم زنگ زدم. از من قول گرفته بود که اگر به جبهه میروی یا سالم برگرد یا شهید برگرد، چون من حوصله ندارم از مجروح نگهداری کنم! حالا من به حرفش گوش نکرده بودم. همین که تلفن زدم و به مادرم گفتم که برای کاری به تبریز آمدهام (و دروغ هم نمیگفتم) ننه زبل ما فوری فهمید و جیغوویغ راه انداخت. انگار از اخبار یا از جایی فهمیده بود که بعضی از مجروحان را به تبریز بردهاند.
چند ساعت نگذشته بود که دیدم خالهافسر که البته خواهر زنداییاقدس من است و بچهها افسرخالهجون صدایش میزنند با پسرش مهرداد رد مرا گرفتند و به بالینم آمدند و محبت کردند. معلوم شد مادر راپورت مرا به آنها داده. از قضا افسرخالهجون خودش یک عمر توی بیمارستانها به طور حرفهای پرستاری کرده. فردای آن روز با بیحسی موضعی، ترکش را از پهلویم درآوردند و بعد با هواپیما راهی
تهران شدیم.
تنها چيزي كه برايم خاطره دارد، گيجي و تلخي خاصي بود كه تمام وجودم را گرفته بود؛ اعصاب خرد، يادآوري صحنههاي هولناك جبهه و تجسم عيني جنگِ تن با تانك و آدم با ماشين. آنچه خيلي برايم ناراحتكننده بود، برخورد عادي پشت جبههايها با عمليات بود. حق هم داشتند. تلويزيون آنقدر راحت و بيدغدغه از پيشروي رزمندگان ميگفت كه هركس نميدانست خیال ميكرد بچهها در یک پیادهروی تفریحی و در حال شكستن تخمه و خوردن بستني عملیات کردهاند تا یک وجب خاک را نگه دارند.
وقتی به خانه برگشتم، اتفاق غمانگیزی افتاد. صاحبخانه ما، خانواده عزیز زندوکیلی، دامادشان؛ یعنی آقامجید نعیمیپور (برادر مهندس محمد نعیمیپور) درست همزمان با من به جبهه رفته بود، اما او در کربلای چهار مفقود و شاید هم شهید شده باشد و هنوز خبر موثقی از ایشان در دست نیست. همسرم زهره که میدید داماد طبقه بالایی احتمالا شهید یا مفقود شده، اما همسر خودش؛ یعنی شخص بنده با مختصر جراحتی از جبهه برگشته، خجالت میکشید خبر برگشتن مرا به خانواده زندوکیلی بگوید!
این روزها پدر خانواده، آقای زندوکیلی که نوهاش او را باباتی صدا میزند، عصرها در انتظار خبری از دامادش توی حیاط، کنار باغچه مینشیند و اشک میریزد. همین احساس شرمندگی در برابر خانواده شهید محمود ساعتچی در من هست. دوست دارم نشانی منزلش را پیدا کنم و به دستبوسی خانوادهاش بروم، اما خجالت میکشم که بگویم نوجوان دلاور شما جلوی چشم من شهید شد و من نتوانستم کاری برایش انجام دهم. حالا او شهید و سربلند برگشته و من چه کسی هستم؟ شاهد و سرافکنده و سرگشته. از خودم میپرسم: نقش تو در این حماسه چه بود؟ و خداوکیلی به خودم پاسخ میدهم که اگر خیلی خودت را آدم حساب کنی، به راویان واقعه عاشورا شباهت داری که خود در آن حماسه شرکت نکردند و شاید فقط زبانی گرم داشتند. تو به بیان امروزی، خبرنگاری جنگی بودی و نه بیشتر. اول کار، نقش امدادگر عملیاتی را به تو سپردند تا شاید بر گوشهای از زخمهای بچههای بینامونشان و مظلوم این مرزوبوم مرهم بگذاری، اما سرانجام، آن نوجوانها و پیرمردها بودند که جان تو را نجات دادند و زخمت را مرهم شدند. قرار بود آنجا سرباز باشی، اما سربار شدی و این بدهکاری تا همیشه در دفتر اعمالت ثبت خواهد شد.
حالا که اینها را مینویسم، دوباره در تهرانم، دوباره همسر، فرزند، خانواده و دوستانی که به آنها عشق میورزم، دوباره روزمرگی، دوباره مردم، دوباره خیابانها، دوباره فروشگاهها و دوباره اندوه یارانی که در دود و شلوغی و اضطراب شهر گمشان کردهام.
نگرانم که جراحتم بهبود یابد و همهچیز فراموشم شود، اما خدایا، جان امام حسین، تو فراموششان نکن!
18 بهمن 1365
تهران/ تهرانویلا
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.