|

اعترافات تلويزيوني در گفت‌وگو با عباس عبدي:

روزنامه‌نگاري با بوق‌بودن متفاوت است

گيسو فغفوري

به نظر مي‌رسد يكي از ابزارهايي كه عليه متهمان در زمينه‌هاي مختلف مورد استفاده قرار مي‌گيرد، انتشار برخي اعترافات از متهمان در رسانه ملي است. اما اين شيوه كه بارها و بارها و در مقاطع مختلف و حتی در بخش‌هاي مختلف خبري از آن استفاده مي‌شود، ربطي به روزنامه‌نگاري دارد؟ جواب آن طبق روزنامه‌نگاري حرفه‌اي «نه» است اما درباره خدشه‌اي كه اين‌گونه برنامه‌ها به روزنامه‌نگاري مستقل مي‌زند با عباس عبدي روزنامه‌نگار و تحليلگر مسائل سياسي و اجتماعي گفت‌وگوي كوتاهي كرده‌ايم.

به‌تازگي فيلمي از اعترافات دو فعال كارگري پخش شد. پخش فيلم‌هايي نظير اين را درباره فعالان محيط زيست، فعالان رسانه و... شاهد بوديم، به نظر شما اين‌گونه فيلم‌ها كه در بخش خبري منتشر مي‌شود، فعاليت روزنامه‌نگاري محسوب مي‌شود؟
هر خبري كه يك روزنامه‌نگار تصويري يا مكتوب توليد مي‌كند، بايد مسئوليتش را شخصا بپذيرد يا بايد نسبت به شيوه به‌دست‌آمدن آن خبر حساسيت داشته باشد. اگر مقامات امنيتي به كسي اتهامي مي‌زنند، خبرنگار بايد آن را اطلاع‌رساني كند ولي بايد مسئوليت خبر را بر عهده آن كسي كه گفته، بگذارد نه اينكه خودش هم تأييد كند. اين به معناي اين نيست كه اصل خبرش غلط است اما روزنامه‌نگار حق ندارد خودش اتهامات فردي را تأييد يا رد كند. اگر مي‌خواهد خودش بدون تحقیق و پذیرش مسئولیت کسي را متهم كند، بايد به منابع خبري خودش اعتماد کامل داشته باشد. شايد برخي رسانه‌ها به منبع خبرشان چنين اعتمادي داشته باشند اما وقتي موارد زيادي از نقض اين‌گونه اخبار پيش مي‌آيد خبرنگار نيز بايد در اعلام قطعي چنین خبري ترديد جدي داشته باشد. در واقع اين‌گونه فعاليت‌ها، كار روزنامه‌نگاري محسوب نمي‌شود؛ بيشتر خاص روابط‌عمومي‌هاست.
حتما نمونه خبرهايي را كه درباره دستگيري و زندان‌رفتن افراد متهم در برخي خبرگزاري‌ها نيز منتشر مي‌شود، ديده‌ايد، مثلا نوشته مي‌شود برانداز و... آيا اين شيوه در روزنامه‌نگاري جهاني يا در روزنامه‌نگاري عرف هست؟
برخي از همكاران ما در سايت‌ها و خبرگزاري‌ها توجه ندارند كه وقتي در خبرشان ارزش- داوري يا قضاوت مي‌كنند، اعتبار خبرشان را از بين مي‌برند. اينكه فردي برانداز هست يا نيست يا فلاني به خارج وابسته است يا نيست يا كمونيست هست يا نيست را يك‌ روزنامه‌نگار قبل از داوري قطعي در مجامع قضائي یا اقرار آزادانه خود فرد نبايد استفاده كند. وقتي این‌گونه خبرها با پيشوند و پسوند آمده و در مورد آنها داوری‌ مي‌شود، طبيعي است كه اعتبار خبر را مخدوش مي‌كند. روزنامه‌نگار فقط بايد خبرش را توضيح دهد و اين نوع استنتاج‌ها را بر عهده مردم، افكار عمومي يا مراجع قضائي بگذارد. اين نوع صفات و پسوندها سبب بي‌اعتباري خبر مي‌شود. من هم نمي‌دانم چرا اين فعالان رسانه‌ای اصرار مي‌كنند كه از اين برچسب‌ها استفاده كنند در حالي كه اين شيوه معرف آن است كه آن رسانه در نقل و انتشار خبر بي‌طرف نيست، انگار همه جا بايد مانند دادستان عمل كنند در حالي كه هركس بايد وظيفه خودش را انجام دهد؛ دادستان يك‌طور و روزنامه‌نگار يك‌طور ديگر.
ريشه اين‌گونه خبرنويسي‌ها در چيست؟
به نظر مي‌رسد که اصولا دركي از رسانه مستقل و کارکرد آن وجود ندارد. رسانه‌ها را بيشتر به عنوان بوق نگاه مي‌كنند و اينكه بايد منويات، اطلاعات و ارزش - داوري‌هاي ديگران را منتشر كنند. نتيجه‌اش مي‌شود همين وضعيتي كه مي‌بينيم و این‌گونه خبرها فقط در برخي از رسانه‌هاي خاص منتشر مي‌شوند. در مقاطع محدودی شايد اين رفتار آنان را به هدف خود برساند ولی موجب بی‌اعتباری نظام رسانه‌ای مي‌شود و كارايي خودش را از دست مي‌دهد و این برای جامعه بسیار خطرناک است. اگر رسانه‌ها مستقل باشند، كم‌كم مجبور می‌شوند به لحاظ انعكاس خبري و فعاليت حرفه‌اي نیز استقلال خودشان را حفظ كنند. ولی معمولا اين دسته از رسانه‌ها به جايي وابسته هستند و آنجا كه رسانه را تأمين مالي و تعیین مدیریت مي‌كند، دستور مي‌دهد كه چطور بنويسند و چه چیزی را منتشر كنند.
مدت‌هاست كه نسبت به صداوسيما اعتماد کم شده است، به نظر شما تأثير اين کاهش اعتماد به اين رسانه جمعي در امنيت كشور از منظر رسانه‌اي چه خواهد بود؟
اگر فكر كنيم صداوسيما خبرش را براي آگاهي و اطلاع مردم منتشر مي‌كند، طبيعي است كه اين نوع خبرها غيرمعقول تلقي شود. چون بسياري از مردم چنين اخباري را قبول نمي‌كنند. اما با دقت در انتشار این‌گونه مطالب و مستندها به نظر مي‌رسد مخاطبان اصلي این برنامه‌ها، در درجه اول احزاب سياسي، فعالان و كنشگران سياسي و اجتماعي هستند. خيلي دغدغه قانع‌كردن مردم را ندارند. اين کار نیز جزء وظايف حرفه رسانه‌اي نيست و به صداوسيما به عنوان ابزار نگاه مي‌شود.

به نظر مي‌رسد يكي از ابزارهايي كه عليه متهمان در زمينه‌هاي مختلف مورد استفاده قرار مي‌گيرد، انتشار برخي اعترافات از متهمان در رسانه ملي است. اما اين شيوه كه بارها و بارها و در مقاطع مختلف و حتی در بخش‌هاي مختلف خبري از آن استفاده مي‌شود، ربطي به روزنامه‌نگاري دارد؟ جواب آن طبق روزنامه‌نگاري حرفه‌اي «نه» است اما درباره خدشه‌اي كه اين‌گونه برنامه‌ها به روزنامه‌نگاري مستقل مي‌زند با عباس عبدي روزنامه‌نگار و تحليلگر مسائل سياسي و اجتماعي گفت‌وگوي كوتاهي كرده‌ايم.

به‌تازگي فيلمي از اعترافات دو فعال كارگري پخش شد. پخش فيلم‌هايي نظير اين را درباره فعالان محيط زيست، فعالان رسانه و... شاهد بوديم، به نظر شما اين‌گونه فيلم‌ها كه در بخش خبري منتشر مي‌شود، فعاليت روزنامه‌نگاري محسوب مي‌شود؟
هر خبري كه يك روزنامه‌نگار تصويري يا مكتوب توليد مي‌كند، بايد مسئوليتش را شخصا بپذيرد يا بايد نسبت به شيوه به‌دست‌آمدن آن خبر حساسيت داشته باشد. اگر مقامات امنيتي به كسي اتهامي مي‌زنند، خبرنگار بايد آن را اطلاع‌رساني كند ولي بايد مسئوليت خبر را بر عهده آن كسي كه گفته، بگذارد نه اينكه خودش هم تأييد كند. اين به معناي اين نيست كه اصل خبرش غلط است اما روزنامه‌نگار حق ندارد خودش اتهامات فردي را تأييد يا رد كند. اگر مي‌خواهد خودش بدون تحقیق و پذیرش مسئولیت کسي را متهم كند، بايد به منابع خبري خودش اعتماد کامل داشته باشد. شايد برخي رسانه‌ها به منبع خبرشان چنين اعتمادي داشته باشند اما وقتي موارد زيادي از نقض اين‌گونه اخبار پيش مي‌آيد خبرنگار نيز بايد در اعلام قطعي چنین خبري ترديد جدي داشته باشد. در واقع اين‌گونه فعاليت‌ها، كار روزنامه‌نگاري محسوب نمي‌شود؛ بيشتر خاص روابط‌عمومي‌هاست.
حتما نمونه خبرهايي را كه درباره دستگيري و زندان‌رفتن افراد متهم در برخي خبرگزاري‌ها نيز منتشر مي‌شود، ديده‌ايد، مثلا نوشته مي‌شود برانداز و... آيا اين شيوه در روزنامه‌نگاري جهاني يا در روزنامه‌نگاري عرف هست؟
برخي از همكاران ما در سايت‌ها و خبرگزاري‌ها توجه ندارند كه وقتي در خبرشان ارزش- داوري يا قضاوت مي‌كنند، اعتبار خبرشان را از بين مي‌برند. اينكه فردي برانداز هست يا نيست يا فلاني به خارج وابسته است يا نيست يا كمونيست هست يا نيست را يك‌ روزنامه‌نگار قبل از داوري قطعي در مجامع قضائي یا اقرار آزادانه خود فرد نبايد استفاده كند. وقتي این‌گونه خبرها با پيشوند و پسوند آمده و در مورد آنها داوری‌ مي‌شود، طبيعي است كه اعتبار خبر را مخدوش مي‌كند. روزنامه‌نگار فقط بايد خبرش را توضيح دهد و اين نوع استنتاج‌ها را بر عهده مردم، افكار عمومي يا مراجع قضائي بگذارد. اين نوع صفات و پسوندها سبب بي‌اعتباري خبر مي‌شود. من هم نمي‌دانم چرا اين فعالان رسانه‌ای اصرار مي‌كنند كه از اين برچسب‌ها استفاده كنند در حالي كه اين شيوه معرف آن است كه آن رسانه در نقل و انتشار خبر بي‌طرف نيست، انگار همه جا بايد مانند دادستان عمل كنند در حالي كه هركس بايد وظيفه خودش را انجام دهد؛ دادستان يك‌طور و روزنامه‌نگار يك‌طور ديگر.
ريشه اين‌گونه خبرنويسي‌ها در چيست؟
به نظر مي‌رسد که اصولا دركي از رسانه مستقل و کارکرد آن وجود ندارد. رسانه‌ها را بيشتر به عنوان بوق نگاه مي‌كنند و اينكه بايد منويات، اطلاعات و ارزش - داوري‌هاي ديگران را منتشر كنند. نتيجه‌اش مي‌شود همين وضعيتي كه مي‌بينيم و این‌گونه خبرها فقط در برخي از رسانه‌هاي خاص منتشر مي‌شوند. در مقاطع محدودی شايد اين رفتار آنان را به هدف خود برساند ولی موجب بی‌اعتباری نظام رسانه‌ای مي‌شود و كارايي خودش را از دست مي‌دهد و این برای جامعه بسیار خطرناک است. اگر رسانه‌ها مستقل باشند، كم‌كم مجبور می‌شوند به لحاظ انعكاس خبري و فعاليت حرفه‌اي نیز استقلال خودشان را حفظ كنند. ولی معمولا اين دسته از رسانه‌ها به جايي وابسته هستند و آنجا كه رسانه را تأمين مالي و تعیین مدیریت مي‌كند، دستور مي‌دهد كه چطور بنويسند و چه چیزی را منتشر كنند.
مدت‌هاست كه نسبت به صداوسيما اعتماد کم شده است، به نظر شما تأثير اين کاهش اعتماد به اين رسانه جمعي در امنيت كشور از منظر رسانه‌اي چه خواهد بود؟
اگر فكر كنيم صداوسيما خبرش را براي آگاهي و اطلاع مردم منتشر مي‌كند، طبيعي است كه اين نوع خبرها غيرمعقول تلقي شود. چون بسياري از مردم چنين اخباري را قبول نمي‌كنند. اما با دقت در انتشار این‌گونه مطالب و مستندها به نظر مي‌رسد مخاطبان اصلي این برنامه‌ها، در درجه اول احزاب سياسي، فعالان و كنشگران سياسي و اجتماعي هستند. خيلي دغدغه قانع‌كردن مردم را ندارند. اين کار نیز جزء وظايف حرفه رسانه‌اي نيست و به صداوسيما به عنوان ابزار نگاه مي‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.