|

بده-‌‌بستان برای تامین منافع ملی

سیدعلی خرم*

سیاست خارجی در زمان حاضر قسمت عمده و مهمی از سیاست کلان یک کشور را دربر می‌گیرد، در حالی‌که تا 50سال پیش حداکثر 20 تا 30‌درصد سیاست یک کشور به امور خارجی تعلق داشت. علتش این است که از یک‌سو جهان بسیار به هم نزدیک و کوچک شده و از سوی دیگر آنقدر جهان درهم‌تنیده‌شده که افکار و افعال یک کشور بر بقیه کشورها تاثیرگذار است و از سوی سوم به‌تدریج این سیاست مشترک جهانی است که الگوی کشورها قرار می‌گیرد و عموما از نقاط مثبت آن‌که دستاورد عقل و برنامه‌ریزی بشری است، استفاده می‌کنند. به این ‌ترتیب روشن می‌شود چرا سیاست خارجی در صحنه یک کشور غیرقابل اغماض است البته برای برخی کشورها، سیاست خارجی عین سیاست داخلی آنها، برای برخی دیگر هنوز سیاست داخلی غالب بر سیاست خارجی و برای اکثر کشورها تناسبی متوازن بین سیاست خارجی و سیاست داخلی آنها وجود دارد. اکنون این سوال مطرح می‌شود که برای طرح سیاست خارجی و پیشبرد آن چه ابزاری وجود دارد؟ قطعا ابزارهای سخت‌افزاری و نرم‌افزاری هر دو در خدمت سیاست خارجی می‌توانند قرار گیرند، ولی هرچه زمان پیش می‌رود، اهمیت و کاربرد ابزار نرم‌افزاری اولویت و کاربرد بیشتری پیدا می‌کند و مذاکرات مهم‌ترین و اصلی‌ترین ابزار نرم‌افزاری سیاست خارجی محسوب می‌شود. به این لحاظ برای نقش مذاکرات و مذاکره‌کننده‌ها در پیشبرد سیاست خارجی، باید جایگاه ویژه‌ای قایل شد. برای اینکه اهداف سیاست خارجی بتواند در منطقه و جهان تبیین شده، جایگاه پیدا کند و به عمل درآید، باید از مذاکرات دیپلماتیک با تمام خصوصیات فنی آن استفاده کرد. مذاکرات دیپلماتیک در سطوح اولیه به گفت‌وگوی دیپلماتیک تعبیر می‌شود. فن، هنر و علم گفت‌وگو است که طرفین در حین آن نبوغ و اراده خود را به کار برده و سازوکارهای حرفه‌ای و فرآیندهای پیچیده را درهم می‌آمیزند تا نتیجه‌ای کسب کنند که در آن توافقی برای دو طرف در بر داشته باشد. مذاکره دیپلماتیک فرآیندی است که طی آن طرف‌های ذی‌نفع اختلافات خود را حل می‌کنند، برای کسب منافع شخصی یا ملی چانه‌زنی می‌کنند و در راه حصول نتایجی که منافع متقابل را تامین کند، تلاش می‌کنند. در نگاه دیگر، مذاکره دیپلماتیک هنر و تکنیک بده، بستان برای تامین منافع و امنیت‌ملی در سیاست خارجی به‌شمار می‌رود یا گفت‌وگو و مذاکره در عصر حاضر به‌عنوان کم‌هزینه‌ترین، مطمئن‌ترین، امن‌ترین، پیشرفته‌ترین و... ابزار فهماندن مقاصد خود و فهمیدن مقاصد دیگران و کسب نتیجه برای منافع و امنیت ملی کشورها محسوب می‌شود. به‌خاطر اهمیت مذاکره دیپلماتیک در عصر حاضر، قدرت مذاکراتی یک کشور جزو فناوری‌های قدرت آن کشور محسوب می‌شود.
*نماينده سابق ايران در مقر اروپايي سازمان ملل در ژنو
سیاست خارجی در زمان حاضر قسمت عمده و مهمی از سیاست کلان یک کشور را دربر می‌گیرد، در حالی‌که تا 50سال پیش حداکثر 20 تا 30‌درصد سیاست یک کشور به امور خارجی تعلق داشت. علتش این است که از یک‌سو جهان بسیار به هم نزدیک و کوچک شده و از سوی دیگر آنقدر جهان درهم‌تنیده‌شده که افکار و افعال یک کشور بر بقیه کشورها تاثیرگذار است و از سوی سوم به‌تدریج این سیاست مشترک جهانی است که الگوی کشورها قرار می‌گیرد و عموما از نقاط مثبت آن‌که دستاورد عقل و برنامه‌ریزی بشری است، استفاده می‌کنند. به این ‌ترتیب روشن می‌شود چرا سیاست خارجی در صحنه یک کشور غیرقابل اغماض است البته برای برخی کشورها، سیاست خارجی عین سیاست داخلی آنها، برای برخی دیگر هنوز سیاست داخلی غالب بر سیاست خارجی و برای اکثر کشورها تناسبی متوازن بین سیاست خارجی و سیاست داخلی آنها وجود دارد. اکنون این سوال مطرح می‌شود که برای طرح سیاست خارجی و پیشبرد آن چه ابزاری وجود دارد؟ قطعا ابزارهای سخت‌افزاری و نرم‌افزاری هر دو در خدمت سیاست خارجی می‌توانند قرار گیرند، ولی هرچه زمان پیش می‌رود، اهمیت و کاربرد ابزار نرم‌افزاری اولویت و کاربرد بیشتری پیدا می‌کند و مذاکرات مهم‌ترین و اصلی‌ترین ابزار نرم‌افزاری سیاست خارجی محسوب می‌شود. به این لحاظ برای نقش مذاکرات و مذاکره‌کننده‌ها در پیشبرد سیاست خارجی، باید جایگاه ویژه‌ای قایل شد. برای اینکه اهداف سیاست خارجی بتواند در منطقه و جهان تبیین شده، جایگاه پیدا کند و به عمل درآید، باید از مذاکرات دیپلماتیک با تمام خصوصیات فنی آن استفاده کرد. مذاکرات دیپلماتیک در سطوح اولیه به گفت‌وگوی دیپلماتیک تعبیر می‌شود. فن، هنر و علم گفت‌وگو است که طرفین در حین آن نبوغ و اراده خود را به کار برده و سازوکارهای حرفه‌ای و فرآیندهای پیچیده را درهم می‌آمیزند تا نتیجه‌ای کسب کنند که در آن توافقی برای دو طرف در بر داشته باشد. مذاکره دیپلماتیک فرآیندی است که طی آن طرف‌های ذی‌نفع اختلافات خود را حل می‌کنند، برای کسب منافع شخصی یا ملی چانه‌زنی می‌کنند و در راه حصول نتایجی که منافع متقابل را تامین کند، تلاش می‌کنند. در نگاه دیگر، مذاکره دیپلماتیک هنر و تکنیک بده، بستان برای تامین منافع و امنیت‌ملی در سیاست خارجی به‌شمار می‌رود یا گفت‌وگو و مذاکره در عصر حاضر به‌عنوان کم‌هزینه‌ترین، مطمئن‌ترین، امن‌ترین، پیشرفته‌ترین و... ابزار فهماندن مقاصد خود و فهمیدن مقاصد دیگران و کسب نتیجه برای منافع و امنیت ملی کشورها محسوب می‌شود. به‌خاطر اهمیت مذاکره دیپلماتیک در عصر حاضر، قدرت مذاکراتی یک کشور جزو فناوری‌های قدرت آن کشور محسوب می‌شود.
*نماينده سابق ايران در مقر اروپايي سازمان ملل در ژنو

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.