دستهای نامرئی آموزشوپرورش
کامل حسینی . معلم
شاید ایده بسیار جنجالی آدام اسمیت یعنی «دست نامرئی بازار» را شنیده باشیم که چگونه این دست میتواند ماهرانه سکان مدیریت اقتصادی یک جامعه را به دست بگیرد و در بزنگاه اختلال جامعه، تعادل را دوباره به سیستم اقتصادی برگرداند. البته غرض نگارنده در اینجا دفاع از این نظریه اقتصادی نیست بلکه این واژه «دست نامرئی» بیشتر جهت تمثیل و بیان غرض به کار میرود. بار دیگر نیازمند متفکران علوم اجتماعی هستیم که با بیدارکردن ما از این خواب غفلت توجه ما را دوباره به نفوذ همین دستهای نامرئی معطوف كنند. نگارنده در این نوشته واژه «غفلت» را به کار بردهام به این معنا که برخی از اجزای نظام اجتماعی کل با حقیقت و نفوذ این دستهای نامرئی آشنا بودهاند اما فراموش کردهاند و باید دوباره نیروی بیدارگر بتواند وجدان آنها را از خواب غفلت بیدار كند تا خودشان بتوانند این دستهای نامرئی را به جای اختلال و شکست جامعه به سمت غایتی بس معنوی و انسانی هدایت کنند.
ساختار پرورشی و آموزشی دانشآموزان از دوره ابتدایی تا پایان دوره دبیرستان از عوامل بینهایت پیچیده و ناشناختهای تشکیل شدهاند که غفلت از شناخت تمامی این عوامل و عملکردهایشان یکی از آسیبهای جدی است که هدف غایی آموزشوپرورش یک جامعه را با ناکامی روبهرو میكند و همچنین تا زمانی که در این میان از نقش همین دستهای نامرئی غافل شویم، همچنان تعادل بازگشته به جامعه از رهرو آموزشوپرورش خوابی شیرین محض باقی خواهد ماند.
برخی از این دستهای نامرئی در بیرون این سیستم آموزشوپرورش جا خوش کردهاند و برخی دیگر نیز درون خود سیستم همچنان به هدایت سکان میپردازند. مانند هر سیستم دیگری، آموزشوپرورش پیشبرد اهداف خود را بر هماهنگی این بخشهای بیرونی و درونی بنیاد نهاده است و در صورت بروز هر گونه سستی، ناسازگاری شدید بین بخشهای آن، آسیبهای فراوانی را در آیندهای نهچندان دور بر پیکر بخشهای جامعه وارد میکند و بدیهی است که اجزای مهمی مانند آموزگاران و معلمان، مدیران، مشاوران و کتابهای درسی و... نمونههای بارز بخشهای اساسی یک ساختار در فرایند آموزشوپرورش هستند اما اینها تنها یک روی سکه هستند و روی دیگرش دخالت دست پنهانی دیگر است؛ مانند اخلاق اجتماعی مردم در فضای خانه، مکانهای عمومی، اخلاق سیاسی سیاستمداران با مردم، همچنین رفتار بازیگران و بازیکنان در عرصه عمومی. با مثال زیر بحث خود را پایان داده و قضاوت را به مخاطبان گرامی میسپارم: دقت كنيم به زبالههای تلنبارشده در پارکها، سواحل و جنگلها، رفتار خشن یک بازیکن فوتبال در روزشگاه یا درشتگویی هنگام درگیری خیابانی و عدم تحمل رانندگان، چگونه میتواند رشتههای اندرز و پرورش
اخلاقی آموزگاران و معلمان یک مدرسه را دوباره به پنبه تبدیل کند و بهطور نامرئی جایگزین سخنان و اندرزهای معلمان مدرسه شود و دانشآموزان را طبق همان اخلاق دشمنی با محیط زیست و درشتگویی و عدم تحمل و بداخلاقی تربیت و سکان تربیت آنها را با همین دستان نامرئی به موازات ابدیت هدایت کند.
شاید ایده بسیار جنجالی آدام اسمیت یعنی «دست نامرئی بازار» را شنیده باشیم که چگونه این دست میتواند ماهرانه سکان مدیریت اقتصادی یک جامعه را به دست بگیرد و در بزنگاه اختلال جامعه، تعادل را دوباره به سیستم اقتصادی برگرداند. البته غرض نگارنده در اینجا دفاع از این نظریه اقتصادی نیست بلکه این واژه «دست نامرئی» بیشتر جهت تمثیل و بیان غرض به کار میرود. بار دیگر نیازمند متفکران علوم اجتماعی هستیم که با بیدارکردن ما از این خواب غفلت توجه ما را دوباره به نفوذ همین دستهای نامرئی معطوف كنند. نگارنده در این نوشته واژه «غفلت» را به کار بردهام به این معنا که برخی از اجزای نظام اجتماعی کل با حقیقت و نفوذ این دستهای نامرئی آشنا بودهاند اما فراموش کردهاند و باید دوباره نیروی بیدارگر بتواند وجدان آنها را از خواب غفلت بیدار كند تا خودشان بتوانند این دستهای نامرئی را به جای اختلال و شکست جامعه به سمت غایتی بس معنوی و انسانی هدایت کنند.
ساختار پرورشی و آموزشی دانشآموزان از دوره ابتدایی تا پایان دوره دبیرستان از عوامل بینهایت پیچیده و ناشناختهای تشکیل شدهاند که غفلت از شناخت تمامی این عوامل و عملکردهایشان یکی از آسیبهای جدی است که هدف غایی آموزشوپرورش یک جامعه را با ناکامی روبهرو میكند و همچنین تا زمانی که در این میان از نقش همین دستهای نامرئی غافل شویم، همچنان تعادل بازگشته به جامعه از رهرو آموزشوپرورش خوابی شیرین محض باقی خواهد ماند.
برخی از این دستهای نامرئی در بیرون این سیستم آموزشوپرورش جا خوش کردهاند و برخی دیگر نیز درون خود سیستم همچنان به هدایت سکان میپردازند. مانند هر سیستم دیگری، آموزشوپرورش پیشبرد اهداف خود را بر هماهنگی این بخشهای بیرونی و درونی بنیاد نهاده است و در صورت بروز هر گونه سستی، ناسازگاری شدید بین بخشهای آن، آسیبهای فراوانی را در آیندهای نهچندان دور بر پیکر بخشهای جامعه وارد میکند و بدیهی است که اجزای مهمی مانند آموزگاران و معلمان، مدیران، مشاوران و کتابهای درسی و... نمونههای بارز بخشهای اساسی یک ساختار در فرایند آموزشوپرورش هستند اما اینها تنها یک روی سکه هستند و روی دیگرش دخالت دست پنهانی دیگر است؛ مانند اخلاق اجتماعی مردم در فضای خانه، مکانهای عمومی، اخلاق سیاسی سیاستمداران با مردم، همچنین رفتار بازیگران و بازیکنان در عرصه عمومی. با مثال زیر بحث خود را پایان داده و قضاوت را به مخاطبان گرامی میسپارم: دقت كنيم به زبالههای تلنبارشده در پارکها، سواحل و جنگلها، رفتار خشن یک بازیکن فوتبال در روزشگاه یا درشتگویی هنگام درگیری خیابانی و عدم تحمل رانندگان، چگونه میتواند رشتههای اندرز و پرورش
اخلاقی آموزگاران و معلمان یک مدرسه را دوباره به پنبه تبدیل کند و بهطور نامرئی جایگزین سخنان و اندرزهای معلمان مدرسه شود و دانشآموزان را طبق همان اخلاق دشمنی با محیط زیست و درشتگویی و عدم تحمل و بداخلاقی تربیت و سکان تربیت آنها را با همین دستان نامرئی به موازات ابدیت هدایت کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.