|

تحليل حسن لاسجردي از سفر منطقه‌اي برهم صالح

عراق جديد دنبال ارتباط با همه کشورهاست

اميرمحمد حسيني: حسن لاسجردي، کارشناس مسائل بين‌الملل در گفت‌وگوي خود با «شرق» درباره ابعاد مختلف سفر برهم صالح، رئيس‌جمهور عراق به ايران صحبت و اعلام کرد که صالح و تيم او در طرح عراق جديد به دنبال ارتباط با همه کشورها در راستاي حل مشکلات مختلف عراق هستند. مشروح اين گفت‌وگوي کوتاه را مي‌خوانيد:

آقاي برهم صالح به تهران آمد و با رئيس‌جمهوري، علي شمخاني و مقام معظم رهبري ديدار کرد. سفر رئيس‌جمهور عراق را چطور ارزيابي مي‌کنيد؟
با توجه به اينکه اين اولين سفر منطقه‌اي رئيس‌جمهوري عراق به کشورهاي عربي و اسلامي محسوب مي‌شود، داراي اهميت است. به اين خاطر که عراق پس از داعش و آن‌طور که خود برهم صالح مي‌گويد، «عراق جديد»، در تلاش است که روابط خود را با همسايگان بازسازي کند. همچنان که همين موضوع يعني بازسازي روابط با همسايگان را در سفرهايي که به کويت، اردن و امارات داشته، مورد اشاره قرار داده است. در کنار اين موضوع، مسائل مهم عراق، مثل امنيت، بازسازي، توجه به زيرساخت‌ها و به طور کلي احياي اين کشور براي حضور در منطقه، مي‌تواند به طور جدي مورد توجه دولتمردان اين کشور باشد. در اين شرايط، مسئله مهمي که عراق با آن مواجه است، حضور بازيگران متعدد مستقيم و غيرمستقيم در تحولات اين کشور است. در حال حاضر بازيگران مختلفي در عراق نقش‌آفريني مي‌کنند که هرکدام عوامل و لوازم خود را دارند و به همين جهت کساني که در عراق مسئوليت مي‌پذيرند، بايد ملاحظه همه بازيگران منطقه‌اي و بين‌المللي را داشته باشند. به اين دليل که يا با اين بازيگران ارتباط مستقيم دارند يا بدهکار هستند يا ارتباط غيرمستقيم دارند و از آنها لوازم، امکانات و بودجه مي‌گيرند. بحث امنيت هم مطرح است. بر اين اساس نمي‌توانند بازيگران منطقه‌اي و فرامنطقه‌اي را حذف کنند يا دورشان خط بکشند.
ايران هم جزء همين بازيگران محسوب مي‌شود؟
بله. ايران هم مي‌تواند در جرگه بازيگران منطقه‌اي قرار بگيرد؛ سفر برهم صالح هم بر اين اساس صورت گرفته است؛ کسي که مسئوليت رياست‌جمهوري عراق را پذيرفته و بعد از مدت کوتاهي سفر منطقه‌اي را شروع کرده است. عراق به دنبال اين است که روابط خود را بر اساس خط‌مشي‌ها، اصول، مواضع و طراحي‌اي که تيم جديد اجرائي در عراق کردند، با کشورهاي منطقه برقرار كند. اما نکته مهم و اساسي که در بيان برهم صالح هم مشهود بوده اين است که او مي‌خواهد عراقي جديد طراحي کند و در اين عراق جديد همه همسايگان در ارتباط با عراق باشند و از منافع اين کشور استفاده کنند. در عين حال عراق از هيچ کدام از همسايگان آسيب نبيند.
خب اين‌طور که مشخص است عراق جديدي در حال شکل‌گرفتن است. در اين شرايط روابط ما با عراق که سال‌ها نزديک بوده چطور پيش خواهد رفت؟ در اين مقطع چه موضوعاتي بين دو کشور مطرح مي‌شود و حائز اهميت است؟
ايران و عراق در وهله اول همسايه هستند. بعد از اين موضوع نيز روابط تقريبا پايدار و گسترده‌اي دارند. نکته بعدي اين است که در بين کشورهاي عربي همسايه، ايران با عراق ارتباط مناسب و پويايي دارد. در سال‌هاي گذشته وقتي در مناسبت‌هاي مختلف موضوع ايران مطرح شد، عراق نشان داد که از فضاي ناسيوناليسم عربي و تفکرات طايفه‌اي به دور است. به نظر مي‌رسد در تحولات جديد، خط‌مشي عراق اين است که ضمن ملاحظه ايران، جلب نظر ديگر همسايه‌ها را تا هم حدودي در نظر دارد. به اين دليل که عراق با مشکلات متعددي مواجه است؛ مشکلاتي که ايران، آمريکا، ترکيه يا حتي اتحاديه اروپا به تنهايي نمي‌توانند آنها را حل کنند. بنابراين عراق جديد به دنبال استفاده از شبکه ارتباطي با همه کشورهاي منطقه براي حل نيازهاي خود و جابازکردن در منطقه است.

به گفته همين تيم جديد، آنها مي‌خواهند کاري کنند که عراق به کشورهاي مؤثر و بازيگر مهم منطقه تبديل شود، چنانکه در گذشته هم بوده است.
به نظر من کساني که در حال حاضر مسئوليت پذيرفتند و افراد عمل‌گراتري نسبت به دولت‌هاي گذشته هستند، تلاش مي‌کنند منافع عراق را به گونه‌اي تأمين کنند تا ضمن اينکه به نفع امنيت و ثبات عراق باشد، آسيبي به ديگر همسايگان نيز نزند. به‌عنوان مثال برهم صالح چند روز پيش در مصاحبه‌اي اعلام کرد که تحريم‌هاي آمريکا نبايد باعث شود که رابطه ما با ايران آسيب ببيند. اين نشان مي‌دهد که برهم صالح هم مي‌خواهد با ايران ارتباط داشته باشد و هم با کويت، عربستان و کشورهاي ديگر مانند ترکيه؛ بنابراين به نظر مي‌رسد اين عمل‌گرايي مي‌تواند حوزه منافع و حوزه چشم‌انداز روابط اقتصادي، سياسي و حتي امنيت را دچار تغييراتي کند. اين تغييرات هم در راستاي طرح «عراق جديد» و با فضاي فکري جديد است؛ اما اين فضاي فکري به اين معني نيست که بازيگران قبلي همه بيرون بروند و بازيگراني جديد وارد شوند. ممکن است تغيير و تحولات يا ملاحظاتي را که با کشورها دارند، در گذر زمان به آنها اعلام و راهکارهايي براي آن پيدا کنند.
عراق جديد در حالي شکل مي‌گيرد که ايران با تحريم‌هاي يک‌جانبه آمريکا مواجه شده است. آيا ما مي‌توانيم در اين زمينه روي کمک عراق حساب کنيم و چنين انتظاري منطقي است؟
عراق تلاش کرد در دوره جديد تحريم‌ها نقش پررنگي براي آمريکا بازي نکند. وقتي هم که نخست‌وزير قبلي عراق موضع همراهي با تحريم‌هاي آمريکا را مطرح کرد، با واکنش تندي در ايران همراه شد؛ چون انتظار نداشتند حيدر العبادي چنين اظهارنظري کند. فکر مي‌کنم تيم جديد و مسئولان اجرائي در عراق اين حساسيت را در نظر دارند. در‌عين‌حال ايران در دو دهه گذشته در سه مقطع بسيار مهم به عراق کمک مؤثر کرده و به‌نوعي اين کشور را نجات داده است. همچنان که در صحبت‌هاي امروز برهم صالح هم به اين موضوع اشاره شد که همه مسائل مربوط به ايران به يک سو و سابقه دوستي و روابط خوب دو کشور يک سوي ديگر قرار دارد. اين نشان مي‌دهد که دولت عراق نگاهي به کمک‌هاي ايران در دوره حضور داعش و حمله آمريکا دارد و به نظر نمي‌رسد که بخواهد نقش يک پل را براي بيشترشدن فشارها عليه ايران داشته باشد. البته فشارهاي ديگر کشورهاي عربي هم بر عراق بسيار زياد است.
در روزهاي اخير خبري آمد مبني بر اينکه دولت عراق بعد از يک سال وقفه صادرات نفت کرکوک را از سر گرفت. وزارت خارجه آمريکا نيز از آن استقبال کرد. آيا اين اتفاق در راستاي همين سياست درنظرگرفتن منافع ملي در سياست خارجي و ارتباط با کشورهاست؟
نفت کرکوک محل تلاقي و چالش چند قدرت است: اقليم کردستان، دولت مرکزي عراق، آمريکا و ترکيه. حال بايد ديد ميزان اين صادرات چقدر است و در شرايط فعلي چه تأثيري روي صادرات ايران دارد. همان‌طور که گفتم، عراقي‌ها در شرايط فعلي مي‌خواهند با همه کشورها، براساس توان و منافعي که مي‌توانند براي خود تأمين کنند، ارتباط داشته باشند. به اين معنا که ممکن است با ايران در حوزه‌اي مثل مناطق مشترک ارتباط داشته باشند و به طور مثال با ترک‌ها درباره نفت کرکوک و با آمريکا هم در حوزه ديگري تعامل کنند. در مجموع نگاه عراقي‌ها به حفظ روابط و تداوم روابط است؛ اما اين به معناي تأمين صددرصد منافع ايران، ترکيه يا آمريکا نيست. گاهي ممکن است چالش‌هايي به وجود بيايد که با گفت‌و‌گو‌ها حل مي‌شود.
در اين شرايط فکر مي‌کنيد چه موضوعاتي بين طرف ايراني و عراقي مطرح شده است؟
در مجموع فکر مي‌کنم در اين گفت‌وگوها برخي از مسائل حل‌نشده بين ما و عراق مثل بحث‌هاي لايروبي اروند، بحث‌هاي مربوط به گرد و غبار، موضوع خسارات جنگ، حوزه حضور اقتصادي و تجاري ما در عراق و از اين دست موضوعاتي که جزء مسائل حل‌نشده‌ محسوب مي‌شود، مطرح شده باشد. مسائلي که دو طرف هم اصرار دارند در گذر زمان حل شود، برخي از آنها حل شده و بعضي هم نه. با توجه به گفته‌هاي رؤساي جمهور ايران و عراق برخي از اينها طرح موضوع شده و احتمالا دو طرف نکاتي را براي حل آن مطرح کردند. از سوي ديگر فکر مي‌کنم ترتيب سفر آقاي برهم صالح به گونه‌اي چيده شده که مجموع ديدارها و رايزني‌ها به نتيجه تحول‌آفرين براي عراق منجر شود؛ يعني از کشوري مثل کويت که با ايران اختلافي ندارد، شروع شده و بعد به امارات، ‌اردن، ايران و سپس عربستان مي‌رسد. فکر مي‌کنم اين ترتيب نشان‌دهنده اين است که عراقي‌ها ضمن اينکه درصدد حل مشکلات خود هستند، مي‌خواهند در رابطه با روابط کشورهاي اسلامي هم نقشي را داشته باشند. آنها دنبال نقش‌آفريني هستند و يکي از عناصر نقش‌آفريني مي‌تواند همين گفت‌وگو و بردن پيام‌هاي مختلف براي حل مشکلات و معضلات باشد؛ بنابراين در اين فضا و با توجه به ادبياتي که برهم صالح مطرح کرده، عراق به دنبال ايجاد شأنيت و شخصيت جديد براي حل و ميدان‌داري در تحولات منطقه است.

اميرمحمد حسيني: حسن لاسجردي، کارشناس مسائل بين‌الملل در گفت‌وگوي خود با «شرق» درباره ابعاد مختلف سفر برهم صالح، رئيس‌جمهور عراق به ايران صحبت و اعلام کرد که صالح و تيم او در طرح عراق جديد به دنبال ارتباط با همه کشورها در راستاي حل مشکلات مختلف عراق هستند. مشروح اين گفت‌وگوي کوتاه را مي‌خوانيد:

آقاي برهم صالح به تهران آمد و با رئيس‌جمهوري، علي شمخاني و مقام معظم رهبري ديدار کرد. سفر رئيس‌جمهور عراق را چطور ارزيابي مي‌کنيد؟
با توجه به اينکه اين اولين سفر منطقه‌اي رئيس‌جمهوري عراق به کشورهاي عربي و اسلامي محسوب مي‌شود، داراي اهميت است. به اين خاطر که عراق پس از داعش و آن‌طور که خود برهم صالح مي‌گويد، «عراق جديد»، در تلاش است که روابط خود را با همسايگان بازسازي کند. همچنان که همين موضوع يعني بازسازي روابط با همسايگان را در سفرهايي که به کويت، اردن و امارات داشته، مورد اشاره قرار داده است. در کنار اين موضوع، مسائل مهم عراق، مثل امنيت، بازسازي، توجه به زيرساخت‌ها و به طور کلي احياي اين کشور براي حضور در منطقه، مي‌تواند به طور جدي مورد توجه دولتمردان اين کشور باشد. در اين شرايط، مسئله مهمي که عراق با آن مواجه است، حضور بازيگران متعدد مستقيم و غيرمستقيم در تحولات اين کشور است. در حال حاضر بازيگران مختلفي در عراق نقش‌آفريني مي‌کنند که هرکدام عوامل و لوازم خود را دارند و به همين جهت کساني که در عراق مسئوليت مي‌پذيرند، بايد ملاحظه همه بازيگران منطقه‌اي و بين‌المللي را داشته باشند. به اين دليل که يا با اين بازيگران ارتباط مستقيم دارند يا بدهکار هستند يا ارتباط غيرمستقيم دارند و از آنها لوازم، امکانات و بودجه مي‌گيرند. بحث امنيت هم مطرح است. بر اين اساس نمي‌توانند بازيگران منطقه‌اي و فرامنطقه‌اي را حذف کنند يا دورشان خط بکشند.
ايران هم جزء همين بازيگران محسوب مي‌شود؟
بله. ايران هم مي‌تواند در جرگه بازيگران منطقه‌اي قرار بگيرد؛ سفر برهم صالح هم بر اين اساس صورت گرفته است؛ کسي که مسئوليت رياست‌جمهوري عراق را پذيرفته و بعد از مدت کوتاهي سفر منطقه‌اي را شروع کرده است. عراق به دنبال اين است که روابط خود را بر اساس خط‌مشي‌ها، اصول، مواضع و طراحي‌اي که تيم جديد اجرائي در عراق کردند، با کشورهاي منطقه برقرار كند. اما نکته مهم و اساسي که در بيان برهم صالح هم مشهود بوده اين است که او مي‌خواهد عراقي جديد طراحي کند و در اين عراق جديد همه همسايگان در ارتباط با عراق باشند و از منافع اين کشور استفاده کنند. در عين حال عراق از هيچ کدام از همسايگان آسيب نبيند.
خب اين‌طور که مشخص است عراق جديدي در حال شکل‌گرفتن است. در اين شرايط روابط ما با عراق که سال‌ها نزديک بوده چطور پيش خواهد رفت؟ در اين مقطع چه موضوعاتي بين دو کشور مطرح مي‌شود و حائز اهميت است؟
ايران و عراق در وهله اول همسايه هستند. بعد از اين موضوع نيز روابط تقريبا پايدار و گسترده‌اي دارند. نکته بعدي اين است که در بين کشورهاي عربي همسايه، ايران با عراق ارتباط مناسب و پويايي دارد. در سال‌هاي گذشته وقتي در مناسبت‌هاي مختلف موضوع ايران مطرح شد، عراق نشان داد که از فضاي ناسيوناليسم عربي و تفکرات طايفه‌اي به دور است. به نظر مي‌رسد در تحولات جديد، خط‌مشي عراق اين است که ضمن ملاحظه ايران، جلب نظر ديگر همسايه‌ها را تا هم حدودي در نظر دارد. به اين دليل که عراق با مشکلات متعددي مواجه است؛ مشکلاتي که ايران، آمريکا، ترکيه يا حتي اتحاديه اروپا به تنهايي نمي‌توانند آنها را حل کنند. بنابراين عراق جديد به دنبال استفاده از شبکه ارتباطي با همه کشورهاي منطقه براي حل نيازهاي خود و جابازکردن در منطقه است.

به گفته همين تيم جديد، آنها مي‌خواهند کاري کنند که عراق به کشورهاي مؤثر و بازيگر مهم منطقه تبديل شود، چنانکه در گذشته هم بوده است.
به نظر من کساني که در حال حاضر مسئوليت پذيرفتند و افراد عمل‌گراتري نسبت به دولت‌هاي گذشته هستند، تلاش مي‌کنند منافع عراق را به گونه‌اي تأمين کنند تا ضمن اينکه به نفع امنيت و ثبات عراق باشد، آسيبي به ديگر همسايگان نيز نزند. به‌عنوان مثال برهم صالح چند روز پيش در مصاحبه‌اي اعلام کرد که تحريم‌هاي آمريکا نبايد باعث شود که رابطه ما با ايران آسيب ببيند. اين نشان مي‌دهد که برهم صالح هم مي‌خواهد با ايران ارتباط داشته باشد و هم با کويت، عربستان و کشورهاي ديگر مانند ترکيه؛ بنابراين به نظر مي‌رسد اين عمل‌گرايي مي‌تواند حوزه منافع و حوزه چشم‌انداز روابط اقتصادي، سياسي و حتي امنيت را دچار تغييراتي کند. اين تغييرات هم در راستاي طرح «عراق جديد» و با فضاي فکري جديد است؛ اما اين فضاي فکري به اين معني نيست که بازيگران قبلي همه بيرون بروند و بازيگراني جديد وارد شوند. ممکن است تغيير و تحولات يا ملاحظاتي را که با کشورها دارند، در گذر زمان به آنها اعلام و راهکارهايي براي آن پيدا کنند.
عراق جديد در حالي شکل مي‌گيرد که ايران با تحريم‌هاي يک‌جانبه آمريکا مواجه شده است. آيا ما مي‌توانيم در اين زمينه روي کمک عراق حساب کنيم و چنين انتظاري منطقي است؟
عراق تلاش کرد در دوره جديد تحريم‌ها نقش پررنگي براي آمريکا بازي نکند. وقتي هم که نخست‌وزير قبلي عراق موضع همراهي با تحريم‌هاي آمريکا را مطرح کرد، با واکنش تندي در ايران همراه شد؛ چون انتظار نداشتند حيدر العبادي چنين اظهارنظري کند. فکر مي‌کنم تيم جديد و مسئولان اجرائي در عراق اين حساسيت را در نظر دارند. در‌عين‌حال ايران در دو دهه گذشته در سه مقطع بسيار مهم به عراق کمک مؤثر کرده و به‌نوعي اين کشور را نجات داده است. همچنان که در صحبت‌هاي امروز برهم صالح هم به اين موضوع اشاره شد که همه مسائل مربوط به ايران به يک سو و سابقه دوستي و روابط خوب دو کشور يک سوي ديگر قرار دارد. اين نشان مي‌دهد که دولت عراق نگاهي به کمک‌هاي ايران در دوره حضور داعش و حمله آمريکا دارد و به نظر نمي‌رسد که بخواهد نقش يک پل را براي بيشترشدن فشارها عليه ايران داشته باشد. البته فشارهاي ديگر کشورهاي عربي هم بر عراق بسيار زياد است.
در روزهاي اخير خبري آمد مبني بر اينکه دولت عراق بعد از يک سال وقفه صادرات نفت کرکوک را از سر گرفت. وزارت خارجه آمريکا نيز از آن استقبال کرد. آيا اين اتفاق در راستاي همين سياست درنظرگرفتن منافع ملي در سياست خارجي و ارتباط با کشورهاست؟
نفت کرکوک محل تلاقي و چالش چند قدرت است: اقليم کردستان، دولت مرکزي عراق، آمريکا و ترکيه. حال بايد ديد ميزان اين صادرات چقدر است و در شرايط فعلي چه تأثيري روي صادرات ايران دارد. همان‌طور که گفتم، عراقي‌ها در شرايط فعلي مي‌خواهند با همه کشورها، براساس توان و منافعي که مي‌توانند براي خود تأمين کنند، ارتباط داشته باشند. به اين معنا که ممکن است با ايران در حوزه‌اي مثل مناطق مشترک ارتباط داشته باشند و به طور مثال با ترک‌ها درباره نفت کرکوک و با آمريکا هم در حوزه ديگري تعامل کنند. در مجموع نگاه عراقي‌ها به حفظ روابط و تداوم روابط است؛ اما اين به معناي تأمين صددرصد منافع ايران، ترکيه يا آمريکا نيست. گاهي ممکن است چالش‌هايي به وجود بيايد که با گفت‌و‌گو‌ها حل مي‌شود.
در اين شرايط فکر مي‌کنيد چه موضوعاتي بين طرف ايراني و عراقي مطرح شده است؟
در مجموع فکر مي‌کنم در اين گفت‌وگوها برخي از مسائل حل‌نشده بين ما و عراق مثل بحث‌هاي لايروبي اروند، بحث‌هاي مربوط به گرد و غبار، موضوع خسارات جنگ، حوزه حضور اقتصادي و تجاري ما در عراق و از اين دست موضوعاتي که جزء مسائل حل‌نشده‌ محسوب مي‌شود، مطرح شده باشد. مسائلي که دو طرف هم اصرار دارند در گذر زمان حل شود، برخي از آنها حل شده و بعضي هم نه. با توجه به گفته‌هاي رؤساي جمهور ايران و عراق برخي از اينها طرح موضوع شده و احتمالا دو طرف نکاتي را براي حل آن مطرح کردند. از سوي ديگر فکر مي‌کنم ترتيب سفر آقاي برهم صالح به گونه‌اي چيده شده که مجموع ديدارها و رايزني‌ها به نتيجه تحول‌آفرين براي عراق منجر شود؛ يعني از کشوري مثل کويت که با ايران اختلافي ندارد، شروع شده و بعد به امارات، ‌اردن، ايران و سپس عربستان مي‌رسد. فکر مي‌کنم اين ترتيب نشان‌دهنده اين است که عراقي‌ها ضمن اينکه درصدد حل مشکلات خود هستند، مي‌خواهند در رابطه با روابط کشورهاي اسلامي هم نقشي را داشته باشند. آنها دنبال نقش‌آفريني هستند و يکي از عناصر نقش‌آفريني مي‌تواند همين گفت‌وگو و بردن پيام‌هاي مختلف براي حل مشکلات و معضلات باشد؛ بنابراين در اين فضا و با توجه به ادبياتي که برهم صالح مطرح کرده، عراق به دنبال ايجاد شأنيت و شخصيت جديد براي حل و ميدان‌داري در تحولات منطقه است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.