|

قالیباف و بافت فرسوده تهران

علی نوذرپور

شاید قابل باور نباشد که قریب 2/1میلیون‌نفر از شهروندان تهران در بافت‌های فرسوده زندگی می‌کنند. بافت‌های فرسوده چگونه بافتی است؟ مطابق معیارهای تعریف‌شده توسط شورایعالی معماری و شهرسازی کشور، بافت‌های فرسوده با سه معیار تعریف می‌شوند. اول اینکه ریزدانه‌ای یعنی ساختمان‌های با مساحت کم اکثریت ساختمان‌های بافت را شامل می‌شود، دوم اینکه ساختمان‌ها ناپایدارند و با مصالح کم‌کیفیت ساخته شده‌اند به گونه‌ای که به شدت در مقابل زلزله ناایمن هستند، سوم بافت‌های مذکور نفوذناپذیرند، یعنی اینکه دسترسی ساکنان به خدمات شهری ناممکن و یا به شدت با محدودیت مواجه است. دسترسی به خدمات بهداشتی، درمانی و خدمات آموزشی امکان‌پذیر نیست و ورود وسایل‌نقلیه مسوول ایمنی بافت و ایمنی و امنیت انسان‌های درون‌بافت غیرممکن است. در یک کلام کیفیت زندگی در این بافت‌های واقع در شهر تهران از زندگی در روستاهای محروم پایین‌تر است.
بافت‌های مذکور مساحتی بالغ بر 3268 هکتار را شامل می‌شوند، به عبارت دیگر معادل پنج‌درصد از مساحت شهر تهران را بافت‌های فرسوده شهری دربر می‌گیرد که 35درصد از بافت مسکونی را شامل می‌شود که به ترتیب در منطقه 10 حدود 53درصد، منطقه 12 حدود 37درصد، منطقه 17 معادل 70درصد و منطقه 11 معادل 28درصد از بافت مسکونی این بافت‌های فرسوده را شامل می‌شود.
نکته مهم دیگر اینکه جمعیت در این بافت‌ها به شدت متراکم است. یعنی علی‌رغم دسترسی محدود به خدمات شهری، جمعیت بیشتری نسبت به سایر بافت‌های شهری در این بافت‌ها زندگی می‌کنند. در حالی که متوسط تراکم جمعیت در سایر بافت‌های تهران 131متر در هکتار است؛ در بافت‌های فرسوده این رقم به 370نفر در هکتار افزایش می‌یابد. تقریبا سه‌برابر جمعیت در سایر بافت‌های شهری، در این بافت‌ها زندگی می‌کنند. در این بافت‌ها، 61786، واحد مسکونی مستقر است. در طول سال‌های 87 تا 89 در محدوده بافت‌های فرسوده 58هزارو653فقره پروانه ساختمان صادر شد که به ترتیب مناطق 10، 11 و 12 بیشترین آمار را به خود اختصاص داده‌اند. این آمار نشان می‌دهد که جهت‌گیری شهرداری در نوسازی بافت‌ها ناظر به افزایش طبقات و تراکم ساختمانی در این بافت‌ها بوده است و این امر نه‌تنها مشکلات را حل کرده بلکه موجب تشدید مسایل نیز شده است. از آنجا که بافت‌های فرسوده، پهنه‌های فضایی هستند که با مسایل و مشکلات بی‌شمار در دسترسی به فضاهای خدماتی مواجهند، می‌باید رویکرد شهرداری در نوسازی این بافت‌ها تغییر کند. به این معنا که رویکرد نوسازی از نوسازی تک‌بنا و کالبد به نوسازی پهنه‌ها و فضاهای شهری تغییر یابد. به این ترتیب با نوسازی سازمان، فضای محلات مذکور؛ احیای بافت‌های فرسوده به گونه‌ای انجام می‌شود که دسترسی شهروندان مستقر در این بافت‌ها به خدمات شهری امکان‌پذیر خواهد شد. نکته دوم درخصوص احیای بافت‌های فرسوده با روند کند نوسازی است. مطابق حکم برنامه پنج‌ساله چهارم توسعه کشور ظرف 10سال این بافت‌ها می‌باید نوسازی شود. در حال حاضر که بیش از هشت‌سال از آغاز برنامه چهارم می‌گذرد، همچنان کمتر از 10درصد این بافت‌ها در روند نوسازی قرار گرفته‌اند؛ بنابراین مقتضی است شهردار جدید تهران یکی از اولویت‌های برنامه‌ای خود را نوسازی این بافت‌ها با تسریع روند قرار دهد. نکته سوم؛ حضور کمرنگ بخش خصوصی در سرمایه‌گذاری برای نوسازی بافت‌هاست که این امر هم در تجدیدنظر برنامه‌های شهرداری باید مطمح‌نظر قرار گیرد.اگر بخواهیم در نوسازی بافت‌های فرسوده سه رویکرد اساسی را در نظر گیریم، این رویکردها عبارتند از؛ اولا تغییر برنامه نوسازی بافت‌های فرسوده شهر، از نوسازی کالبدی به نوسازی فضایی - کالبدی، ثانیا جلب مشارکت بخش خصوصی برای سرمایه‌گذاری‌های بزرگ در بافت‌های فرسوده و ثالثا سرعت‌بخشیدن به روند نوسازی، به گونه‌ای که حداقل تا پایان برنامه پنج‌ساله ششم کشور، اثری از بافت‌های کهنه و فرسوده در شهرهای کشور و از جمله تهران باقی نماند.
شاید قابل باور نباشد که قریب 2/1میلیون‌نفر از شهروندان تهران در بافت‌های فرسوده زندگی می‌کنند. بافت‌های فرسوده چگونه بافتی است؟ مطابق معیارهای تعریف‌شده توسط شورایعالی معماری و شهرسازی کشور، بافت‌های فرسوده با سه معیار تعریف می‌شوند. اول اینکه ریزدانه‌ای یعنی ساختمان‌های با مساحت کم اکثریت ساختمان‌های بافت را شامل می‌شود، دوم اینکه ساختمان‌ها ناپایدارند و با مصالح کم‌کیفیت ساخته شده‌اند به گونه‌ای که به شدت در مقابل زلزله ناایمن هستند، سوم بافت‌های مذکور نفوذناپذیرند، یعنی اینکه دسترسی ساکنان به خدمات شهری ناممکن و یا به شدت با محدودیت مواجه است. دسترسی به خدمات بهداشتی، درمانی و خدمات آموزشی امکان‌پذیر نیست و ورود وسایل‌نقلیه مسوول ایمنی بافت و ایمنی و امنیت انسان‌های درون‌بافت غیرممکن است. در یک کلام کیفیت زندگی در این بافت‌های واقع در شهر تهران از زندگی در روستاهای محروم پایین‌تر است.
بافت‌های مذکور مساحتی بالغ بر 3268 هکتار را شامل می‌شوند، به عبارت دیگر معادل پنج‌درصد از مساحت شهر تهران را بافت‌های فرسوده شهری دربر می‌گیرد که 35درصد از بافت مسکونی را شامل می‌شود که به ترتیب در منطقه 10 حدود 53درصد، منطقه 12 حدود 37درصد، منطقه 17 معادل 70درصد و منطقه 11 معادل 28درصد از بافت مسکونی این بافت‌های فرسوده را شامل می‌شود.
نکته مهم دیگر اینکه جمعیت در این بافت‌ها به شدت متراکم است. یعنی علی‌رغم دسترسی محدود به خدمات شهری، جمعیت بیشتری نسبت به سایر بافت‌های شهری در این بافت‌ها زندگی می‌کنند. در حالی که متوسط تراکم جمعیت در سایر بافت‌های تهران 131متر در هکتار است؛ در بافت‌های فرسوده این رقم به 370نفر در هکتار افزایش می‌یابد. تقریبا سه‌برابر جمعیت در سایر بافت‌های شهری، در این بافت‌ها زندگی می‌کنند. در این بافت‌ها، 61786، واحد مسکونی مستقر است. در طول سال‌های 87 تا 89 در محدوده بافت‌های فرسوده 58هزارو653فقره پروانه ساختمان صادر شد که به ترتیب مناطق 10، 11 و 12 بیشترین آمار را به خود اختصاص داده‌اند. این آمار نشان می‌دهد که جهت‌گیری شهرداری در نوسازی بافت‌ها ناظر به افزایش طبقات و تراکم ساختمانی در این بافت‌ها بوده است و این امر نه‌تنها مشکلات را حل کرده بلکه موجب تشدید مسایل نیز شده است. از آنجا که بافت‌های فرسوده، پهنه‌های فضایی هستند که با مسایل و مشکلات بی‌شمار در دسترسی به فضاهای خدماتی مواجهند، می‌باید رویکرد شهرداری در نوسازی این بافت‌ها تغییر کند. به این معنا که رویکرد نوسازی از نوسازی تک‌بنا و کالبد به نوسازی پهنه‌ها و فضاهای شهری تغییر یابد. به این ترتیب با نوسازی سازمان، فضای محلات مذکور؛ احیای بافت‌های فرسوده به گونه‌ای انجام می‌شود که دسترسی شهروندان مستقر در این بافت‌ها به خدمات شهری امکان‌پذیر خواهد شد. نکته دوم درخصوص احیای بافت‌های فرسوده با روند کند نوسازی است. مطابق حکم برنامه پنج‌ساله چهارم توسعه کشور ظرف 10سال این بافت‌ها می‌باید نوسازی شود. در حال حاضر که بیش از هشت‌سال از آغاز برنامه چهارم می‌گذرد، همچنان کمتر از 10درصد این بافت‌ها در روند نوسازی قرار گرفته‌اند؛ بنابراین مقتضی است شهردار جدید تهران یکی از اولویت‌های برنامه‌ای خود را نوسازی این بافت‌ها با تسریع روند قرار دهد. نکته سوم؛ حضور کمرنگ بخش خصوصی در سرمایه‌گذاری برای نوسازی بافت‌هاست که این امر هم در تجدیدنظر برنامه‌های شهرداری باید مطمح‌نظر قرار گیرد.اگر بخواهیم در نوسازی بافت‌های فرسوده سه رویکرد اساسی را در نظر گیریم، این رویکردها عبارتند از؛ اولا تغییر برنامه نوسازی بافت‌های فرسوده شهر، از نوسازی کالبدی به نوسازی فضایی - کالبدی، ثانیا جلب مشارکت بخش خصوصی برای سرمایه‌گذاری‌های بزرگ در بافت‌های فرسوده و ثالثا سرعت‌بخشیدن به روند نوسازی، به گونه‌ای که حداقل تا پایان برنامه پنج‌ساله ششم کشور، اثری از بافت‌های کهنه و فرسوده در شهرهای کشور و از جمله تهران باقی نماند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.