|

رئیس‌جمهور اعتدال‌گرا برای عراق

احسان هوشمند- پژوهشگر

انتخاب برهم صالح به‌عنوان رئیس‌جمهور عراق سرآغاز دور جدیدی از تحولات سیاسی در عراق بحران‌زده است. به دنبال اعلام رسمی آغاز‌به‌کار برهم صالح، نخست‌وزیر عراق نیز از سوی رئیس‌جمهوری به مجلس معرفی و به‌این‌ترتیب راه برای آغاز‌به‌کار دولت بعدی عراق هموار شد. انتخاب برهم صالح به‌عنوان سیاست‌مداری اعتدال‌پیشه در پست ریاست‌جمهوری عراق پس از انتخابات اخیر عراق نشانه‌ای از اجماع ملی در عراق تلقی می‌شود. برهم صالح یکی از سیاست‌مداران کُرد عراقی است که در دهه‌های گذشته در قامت یکی از رهبران کُرد عراقی در اتحادیه میهنی و در کنار شادروان مام جلال طالبانی عهده‌دار مسئولیت‌های مختلفی، چه در دولت عراق، چه در دولت اقلیم کردستان عراق و چه در ساختار حزبی اتحادیه میهنی کردستان عراق بوده است. او در این دوره با انباشت تجارب اجرائی و سیاسی به‌عنوان نسل جدیدی از رهبران سیاسی مآل‌اندیش و مصلحت‌گرا توانست ارتباط مستحکمی با طیف وسیعی از سیاست‌مداران کُرد، عرب سنی و شیعیان عراق برقرار کند و به‌این‌ترتیب به‌عنوان شخصیتی اثرگذار و شناخته‌شده در سطحی ملی عهده‌دار منصب ریاست‌جمهوری عراق شد. عراق در سال‌های گذشته با بحران‌های زیادی دست‌به‌گریبان بوده است؛ سقوط صدام‌حسین و ظهور ده‌ها تشکل و جریان سیاسی رقیب در میان طوایف و مذاهب و اقوام عراقی بیش از هر زمان دیگری امکان تفاهمی ملی در عراق را از نیروهای سیاسی سلب کرده بود. تشکیل دولت‌هایی با ائتلاف‌های قومی و طایفه‌ای و مذهبی هم هیچ‌گاه نتوانست ضامن امنیت و اتحاد ملی پایدار و امنیت ملی در عراق باشد. در چنین فضایی ظهور داعش و تسلط این گروه بر بخش وسیعی از عراق و سوریه موجب شد تا عراق با بحران امنیتی بزرگی نیز دست‌به‌گریبان شود؛ بحرانی که می‌توانست به فروپاشی سیستم حکمرانی در عراق و فروپاشی کشور منتهی شود. هم‌زمان با بحران ناشی از ظهور داعش، تشدید مشکلات میان بغداد و اربیل و آغاز زمزمه‌های استقلال اقلیم کردستان عراق از دولت مرکزی نیز بیش‌از‌پیش بر مصائب عراقی‌ها افزود. در این میان، بیماری جلال طالبانی و غیبت طولانی ایشان از صحنه سیاسی عراق هم مزید بر علت شده و بر مشکلات سیاسی عراق افزوده بود.

بازسازی ساختار نظامی و امنیتی عراق و متعاقب آن سقوط داعش در عراق موجب شد تا امیدواری‌های تازه‌ای در عراق شکل بگیرد. چالش روابط با اقلیم کردستان جای خود را به دور جدیدی از امیدواری‌ها برای حل‌وفصل مسائل میان بغداد-اربیل از طریق هم‌گرایی داد. انتخابات جدید عراق نیز برگزار شد و به‌این‌ترتیب امیدهای تازه‌ای در عراق برای مواجهه با چالش‌های بنیادین پیش‌رو ایجاد شد.

در این میان انتخاب برهم صالح نشان روشنی از علاقه‌مندی مجموعه‌طیف‌های رقیب عراقی به انتخاب عقلانیت و تدبیر و اعتدال است. اجماع قابل‌توجه در رأی‌دادن به برهم صالح نویدبخش همکاری‌های جدی‌تر نیروهای سیاسی مختلف در عراق برای ساختن آینده این کشور است. برهم صالح روابط نزدیکی نیز با ایران دارد و بارها تأکید کرده است: «ایران پشتیبان مطمئن عراق است». همچنین او با صراحت اعلام کرده است: «ارتباط ما با ایران، ارتباطی است امنیتی، اقتصادی و سیاسی و فرهنگی. این فقط اراده ما نیست؛ حکم جغرافیا و تاریخ است». برهم صالح معتقد است: «روابط ما با ایران روابط حیاتی، تاریخی و ژئوپلیتیکی است. امنیت مشترک و منافع مشترک و ارتباط اقتصادی مهمی بین دو کشور وجود دارد». در حوزه مسائل فکری، اعتقادی و سیاسی از جمله ظهور گروه‌های تکفیری و تندروی‌هایی با نام اسلام نیز برهم صالح موضعی عقلایی دارد؛ او می‌گوید: «ما باید در مقابل داعش نه تنها به روش نظامی، بلکه به روش فکری نیز بایستیم. الازهر شریف، دارالافتاء در کشورهای سنی‌نشین است. همچنین در عربستان و غیرعربستان، همراه با نجف اشرف و قم و دیگر مراکز دینی فکری اسلام، همه باید با هم روبه‌روی این تهدید برای دفاع از مسلمانان و آیین اسلام بایستیم و اجازه رشد به آن ندهیم. امروز مجموعه‌ای از شبکه‌های رسانه‌ای و فکری با استفاده از نام اسلام وجود دارند که به تبلیغ کشتارهایی می‌پردازند که به‌دست داعش و امثال آن انجام می‌شود. وقت آن رسیده است که علمای اسلام و رهبران کشورهای اسلامی این منطقه قبل از همه در مقابل این تهدید بایستند». عراق امروز میراث‌دار مصائب و مشکلات زیادی از دوره حاکمیت کمونیست‌ها و بعثی‌ها است. خلأ قدرت ناشی از دگرگونی نظام سیاسی بعث و جایگزینی نظام فعلی نیز موجب شد تا عراق با بحران‌های بزرگی دست‌به‌گریبان شود. آینده عراق بیش از هر عامل دیگری تحت‌تأثیر اراده ملت عراق و هم‌بستگی و تفاهم ملی در عراق قرار دارد و انتخاب دولتی هماهنگ و مسئولیت‌اندیش یکی از زمینه‌های تحول تازه در عراق است. انتخاب رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر عراق در روزهای گذشته نشانه‌هایی از ظهور فرصت‌هایی تازه برای ملت و دولت عراق است تا از این رهگذر راه برای آینده‌ای روشن‌تر در عراق گشوده شود. هر دو مقام عالی‌رتبه عراقی روابط سازنده و پایداری با ایران دارند.در دوره حاکمیت بعثی‌های عراق جنگی خانمان‌سوز علیه ایران شکل گرفت و امروز دوستان ایران در عراق مصدر عالی‌ترین مناصب سیاسی در عراق هستند. چنین فرصتی می‌تواند و می‌باید بیش از گذشته زمینه‌ساز ترسیم افق‌های پایدار و روشنی از روابط سازنده طرفین باشد.

انتخاب برهم صالح به‌عنوان رئیس‌جمهور عراق سرآغاز دور جدیدی از تحولات سیاسی در عراق بحران‌زده است. به دنبال اعلام رسمی آغاز‌به‌کار برهم صالح، نخست‌وزیر عراق نیز از سوی رئیس‌جمهوری به مجلس معرفی و به‌این‌ترتیب راه برای آغاز‌به‌کار دولت بعدی عراق هموار شد. انتخاب برهم صالح به‌عنوان سیاست‌مداری اعتدال‌پیشه در پست ریاست‌جمهوری عراق پس از انتخابات اخیر عراق نشانه‌ای از اجماع ملی در عراق تلقی می‌شود. برهم صالح یکی از سیاست‌مداران کُرد عراقی است که در دهه‌های گذشته در قامت یکی از رهبران کُرد عراقی در اتحادیه میهنی و در کنار شادروان مام جلال طالبانی عهده‌دار مسئولیت‌های مختلفی، چه در دولت عراق، چه در دولت اقلیم کردستان عراق و چه در ساختار حزبی اتحادیه میهنی کردستان عراق بوده است. او در این دوره با انباشت تجارب اجرائی و سیاسی به‌عنوان نسل جدیدی از رهبران سیاسی مآل‌اندیش و مصلحت‌گرا توانست ارتباط مستحکمی با طیف وسیعی از سیاست‌مداران کُرد، عرب سنی و شیعیان عراق برقرار کند و به‌این‌ترتیب به‌عنوان شخصیتی اثرگذار و شناخته‌شده در سطحی ملی عهده‌دار منصب ریاست‌جمهوری عراق شد. عراق در سال‌های گذشته با بحران‌های زیادی دست‌به‌گریبان بوده است؛ سقوط صدام‌حسین و ظهور ده‌ها تشکل و جریان سیاسی رقیب در میان طوایف و مذاهب و اقوام عراقی بیش از هر زمان دیگری امکان تفاهمی ملی در عراق را از نیروهای سیاسی سلب کرده بود. تشکیل دولت‌هایی با ائتلاف‌های قومی و طایفه‌ای و مذهبی هم هیچ‌گاه نتوانست ضامن امنیت و اتحاد ملی پایدار و امنیت ملی در عراق باشد. در چنین فضایی ظهور داعش و تسلط این گروه بر بخش وسیعی از عراق و سوریه موجب شد تا عراق با بحران امنیتی بزرگی نیز دست‌به‌گریبان شود؛ بحرانی که می‌توانست به فروپاشی سیستم حکمرانی در عراق و فروپاشی کشور منتهی شود. هم‌زمان با بحران ناشی از ظهور داعش، تشدید مشکلات میان بغداد و اربیل و آغاز زمزمه‌های استقلال اقلیم کردستان عراق از دولت مرکزی نیز بیش‌از‌پیش بر مصائب عراقی‌ها افزود. در این میان، بیماری جلال طالبانی و غیبت طولانی ایشان از صحنه سیاسی عراق هم مزید بر علت شده و بر مشکلات سیاسی عراق افزوده بود.

بازسازی ساختار نظامی و امنیتی عراق و متعاقب آن سقوط داعش در عراق موجب شد تا امیدواری‌های تازه‌ای در عراق شکل بگیرد. چالش روابط با اقلیم کردستان جای خود را به دور جدیدی از امیدواری‌ها برای حل‌وفصل مسائل میان بغداد-اربیل از طریق هم‌گرایی داد. انتخابات جدید عراق نیز برگزار شد و به‌این‌ترتیب امیدهای تازه‌ای در عراق برای مواجهه با چالش‌های بنیادین پیش‌رو ایجاد شد.

در این میان انتخاب برهم صالح نشان روشنی از علاقه‌مندی مجموعه‌طیف‌های رقیب عراقی به انتخاب عقلانیت و تدبیر و اعتدال است. اجماع قابل‌توجه در رأی‌دادن به برهم صالح نویدبخش همکاری‌های جدی‌تر نیروهای سیاسی مختلف در عراق برای ساختن آینده این کشور است. برهم صالح روابط نزدیکی نیز با ایران دارد و بارها تأکید کرده است: «ایران پشتیبان مطمئن عراق است». همچنین او با صراحت اعلام کرده است: «ارتباط ما با ایران، ارتباطی است امنیتی، اقتصادی و سیاسی و فرهنگی. این فقط اراده ما نیست؛ حکم جغرافیا و تاریخ است». برهم صالح معتقد است: «روابط ما با ایران روابط حیاتی، تاریخی و ژئوپلیتیکی است. امنیت مشترک و منافع مشترک و ارتباط اقتصادی مهمی بین دو کشور وجود دارد». در حوزه مسائل فکری، اعتقادی و سیاسی از جمله ظهور گروه‌های تکفیری و تندروی‌هایی با نام اسلام نیز برهم صالح موضعی عقلایی دارد؛ او می‌گوید: «ما باید در مقابل داعش نه تنها به روش نظامی، بلکه به روش فکری نیز بایستیم. الازهر شریف، دارالافتاء در کشورهای سنی‌نشین است. همچنین در عربستان و غیرعربستان، همراه با نجف اشرف و قم و دیگر مراکز دینی فکری اسلام، همه باید با هم روبه‌روی این تهدید برای دفاع از مسلمانان و آیین اسلام بایستیم و اجازه رشد به آن ندهیم. امروز مجموعه‌ای از شبکه‌های رسانه‌ای و فکری با استفاده از نام اسلام وجود دارند که به تبلیغ کشتارهایی می‌پردازند که به‌دست داعش و امثال آن انجام می‌شود. وقت آن رسیده است که علمای اسلام و رهبران کشورهای اسلامی این منطقه قبل از همه در مقابل این تهدید بایستند». عراق امروز میراث‌دار مصائب و مشکلات زیادی از دوره حاکمیت کمونیست‌ها و بعثی‌ها است. خلأ قدرت ناشی از دگرگونی نظام سیاسی بعث و جایگزینی نظام فعلی نیز موجب شد تا عراق با بحران‌های بزرگی دست‌به‌گریبان شود. آینده عراق بیش از هر عامل دیگری تحت‌تأثیر اراده ملت عراق و هم‌بستگی و تفاهم ملی در عراق قرار دارد و انتخاب دولتی هماهنگ و مسئولیت‌اندیش یکی از زمینه‌های تحول تازه در عراق است. انتخاب رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر عراق در روزهای گذشته نشانه‌هایی از ظهور فرصت‌هایی تازه برای ملت و دولت عراق است تا از این رهگذر راه برای آینده‌ای روشن‌تر در عراق گشوده شود. هر دو مقام عالی‌رتبه عراقی روابط سازنده و پایداری با ایران دارند.در دوره حاکمیت بعثی‌های عراق جنگی خانمان‌سوز علیه ایران شکل گرفت و امروز دوستان ایران در عراق مصدر عالی‌ترین مناصب سیاسی در عراق هستند. چنین فرصتی می‌تواند و می‌باید بیش از گذشته زمینه‌ساز ترسیم افق‌های پایدار و روشنی از روابط سازنده طرفین باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.