تریبوندادن به تروریست روزنامهنگاری نیست
شرق: بیش از 10 روز از حمله تروریستی اهواز میگذرد و همچنان سؤالات بسیاری درباره این واقعه تکاندهنده و نحوه انعکاس و رویارویی روزنامهنگاران با اینگونه مصیبتها مطرح است. اندیشگاه فرهنگی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برای پاسخدادن به این سؤال که چرا رسانهها هنوز نمیتوانند در مواقع بحرانی عکسالعمل حرفهای نشان دهند، از عباس عبدی، روزنامهنگار اصلاحطلب و رئیس انجمن صنفی روزنامهنگاران استان تهران و محمد مهاجری، روزنامهنگار اصولگرا، خواسته است تا به واشکافی این مسئله بپردازند. عباس عبدی با اشاره به جهتگیری رسانهها در مواجهه با بحرانها گفت: «در مواجهه با یک رویداد چهار ویژگی اتفاق میافتد؛ نخست اینکه انتشار خبر چقدر منافع عدهای را تأمین یا تهدید میکند. هر چقدر تهدید منافع بیشتر باشد، به خبر سوگیرانهتر پرداخته میشود، چه در سطح داخل و چه بینالملل. دومین نکته این است که ببینیم رویداد چقدر شفاف است؟ حادثهای مثل حمله تروریستی اهواز اصلا شفاف نبود. حتی مشخص نشد چه کسانی این کار را کردهاند. نکته بعدی این است که بررسی کنیم چقدر رسانهها برای پیگیری اتفاق آزادند. وقتی رسانه آزاد باشد مردم آن را
دنبال میکنند. فردای آن روز در رادیو در پنجمین خبر خود اشارهای هم به اهواز کرد. این با هیچکدام از معیارهای خبررسانی منطبق نیست».عبدی ادامه داد: «نکته بعدی این است که چقدر رسانهها مسئولیتپذیرند. در آمریکا که این نوع اتفاقات زیاد میافتاد میبینیم که بهوضوح مشخص است چه کسی خبر اتفاق را میدهد. مثلا فرماندار یا رئیس پلیس این وظیفه را برعهده میگیرند. کس دیگری حرف نمیزند و خبر نمیدهد؛ در واقع باقی افراد تحلیل میکنند ولی در ایران اینطور نیست. بههرحال نمیشود همهچیز را به گردن رسانه انداخت چون ساختار رسانهای متناسب با شرایط جدید نیست. ما با رسانه مثل بوق رفتار کردهایم. سالها رسانه یکطرفه چیزی گفته و کسی نمیتوانسته جوابش را بدهد ولی الان اینترنت، شبکههای اجتماعی و... فضای رسانه را هم زیرورو کرده است».
در ادامه این نشست محمد مهاجری نیز با بیان اینکه فاصله رویدادن اتفاق اهواز و انعکاس آن در رسانهها کمتر از 40 دقیقه بود، گفت: «تا اینجا رفتار ما مثل رفتار رسانههای بزرگ دنیاست. اما فردای همان روز قرار است رئیسجمهور به نیویورک برود و جامعه ملتهب است که حالا چه اتفاقی خواهد افتاد و مثلا آیا دیداری با ترامپ صورت خواهد گرفته یا نه. به همین دلیل میبینید در شبکههای اجتماعی گمانهزنیها بالا میرود. مثلا اینکه چنین اتفاقی افتاده تا سفر روحانی را تحتالشعاع قرار دهد. حتی بعضی این اتفاق را به بخشی از نظام منتسب میکردند روزنامهنگاران ما هیچوقت با بحران بیگانه نبودند اما چه اتفاقی در این سه، چهار سال برایمان افتاده است ؟ به دلیل نداشتن استقلال و آزادی و حرفهاینبودن رسانهها فضا از دست رسانههای رسمی گرفته شده و به شبکههای مجازی منتقل شده است. در آنجا هیچ تعهدی به انتشار اخبار وجود ندارد. در ماجرای اهواز من تقریبا یقین دارم که هیچ رسانهای خبرنگار به اهواز نفرستاد و این پدیده شهروند-خبرنگار باعث شده که حتی ما هم دنبالهروی فضای مجازی باشیم. البته بخشی از اطلاعات منتشرنشده به دلایل امنیتی بود ولی دیگر زمانه
مانند گذشته نیست که مخاطب منتظر تحلیل ما بماند».
عباس عبدی هم گفت: «اینکه بگوییم همیشه باید راست گفت زیباست اما وقتی منافع بزرگتری در میان است میتوانیم بخشی از اطلاعات را ندهیم. ولی ما در جامعهای زندگی میکنیم که اصل بر نگفتن حقیقت است؛ باید با این مبارزه کرد».
مهاجری نیز اظهار کرد: «وقتی بحران اتفاق میافتد، ارکان خبر به هم میریزد. من بهعنوان سردبیر وقتی با بحران مواجه میشویم به خبرنگارم میگویم سریع به دو نفر زنگ بزن و مصاحبه بگیر. در جامعه ما هم یک شهوت کلام و سخنگفتن وجود دارد که باعث میشود میکروفن را جلوی هرکس بگیری حرف بزند. در روزنامهنگاری غرب این اتفاق نمیافتد. ما روزنامهنگاران باید جلوی این شلختگی را بگیریم. هرچند افراد هم باید بگویند که در فلان موضوع سواد ندارم».
در ادامه این نشست عباس عبدی درباره منابع خبری بحران سخن گفت. او اظهار کرد: «این امر مرسوم است که وقتی مثلا داعش فلان اتفاق را پذیرفت با سخنگوی آن سخن بگویند. درباره رویکرد رسانهای مثل بیبیسی در مواجهه با اتفاق اهواز آنچه مورد اعتراض بود حاکمیت استانداردهای دوگانه بود. به همین دلیل این پرسش مطرح شد که اگر این اتفاق در لندن یا نیویورک میافتاد، نیز اینگونه به آن پرداخته میشد یا با الفاظ منفی؟ از سوی دیگر تریبوندادن به تروریست، روزنامهنگاری نیست. هر فعلی در یک زمینهای معنا دارد؛ یعنی وقتی رسانهای میبینید که علیه داعش است و با سخنگویش مصاحبه میکند، کسی نمیگوید او بلندگوی داعش شده است. ایرادی که در آن زمان به الجزیره وارد میشد همین بود که شما نسبت به القاعده سمپاتی دارید و رسانه آن شدهاید. موضعگیری بیبیسی در چارچوب مقایسهای مشکل پیدا کرد. ضمن اینکه از لحن گزارشگر و زبان بدن و خیلی فکتهای دیگر میشود خیلی چیزها را فهمید».
محمد مهاجری نیز گفت: «روزنامهنگاری رزم با روزنامهنگاری بزم متفاوت است. ولی نمیدانیم با تروریست چطور باید برخورد کرد و این خوب نیست».
شرق: بیش از 10 روز از حمله تروریستی اهواز میگذرد و همچنان سؤالات بسیاری درباره این واقعه تکاندهنده و نحوه انعکاس و رویارویی روزنامهنگاران با اینگونه مصیبتها مطرح است. اندیشگاه فرهنگی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برای پاسخدادن به این سؤال که چرا رسانهها هنوز نمیتوانند در مواقع بحرانی عکسالعمل حرفهای نشان دهند، از عباس عبدی، روزنامهنگار اصلاحطلب و رئیس انجمن صنفی روزنامهنگاران استان تهران و محمد مهاجری، روزنامهنگار اصولگرا، خواسته است تا به واشکافی این مسئله بپردازند. عباس عبدی با اشاره به جهتگیری رسانهها در مواجهه با بحرانها گفت: «در مواجهه با یک رویداد چهار ویژگی اتفاق میافتد؛ نخست اینکه انتشار خبر چقدر منافع عدهای را تأمین یا تهدید میکند. هر چقدر تهدید منافع بیشتر باشد، به خبر سوگیرانهتر پرداخته میشود، چه در سطح داخل و چه بینالملل. دومین نکته این است که ببینیم رویداد چقدر شفاف است؟ حادثهای مثل حمله تروریستی اهواز اصلا شفاف نبود. حتی مشخص نشد چه کسانی این کار را کردهاند. نکته بعدی این است که بررسی کنیم چقدر رسانهها برای پیگیری اتفاق آزادند. وقتی رسانه آزاد باشد مردم آن را
دنبال میکنند. فردای آن روز در رادیو در پنجمین خبر خود اشارهای هم به اهواز کرد. این با هیچکدام از معیارهای خبررسانی منطبق نیست».عبدی ادامه داد: «نکته بعدی این است که چقدر رسانهها مسئولیتپذیرند. در آمریکا که این نوع اتفاقات زیاد میافتاد میبینیم که بهوضوح مشخص است چه کسی خبر اتفاق را میدهد. مثلا فرماندار یا رئیس پلیس این وظیفه را برعهده میگیرند. کس دیگری حرف نمیزند و خبر نمیدهد؛ در واقع باقی افراد تحلیل میکنند ولی در ایران اینطور نیست. بههرحال نمیشود همهچیز را به گردن رسانه انداخت چون ساختار رسانهای متناسب با شرایط جدید نیست. ما با رسانه مثل بوق رفتار کردهایم. سالها رسانه یکطرفه چیزی گفته و کسی نمیتوانسته جوابش را بدهد ولی الان اینترنت، شبکههای اجتماعی و... فضای رسانه را هم زیرورو کرده است».
در ادامه این نشست محمد مهاجری نیز با بیان اینکه فاصله رویدادن اتفاق اهواز و انعکاس آن در رسانهها کمتر از 40 دقیقه بود، گفت: «تا اینجا رفتار ما مثل رفتار رسانههای بزرگ دنیاست. اما فردای همان روز قرار است رئیسجمهور به نیویورک برود و جامعه ملتهب است که حالا چه اتفاقی خواهد افتاد و مثلا آیا دیداری با ترامپ صورت خواهد گرفته یا نه. به همین دلیل میبینید در شبکههای اجتماعی گمانهزنیها بالا میرود. مثلا اینکه چنین اتفاقی افتاده تا سفر روحانی را تحتالشعاع قرار دهد. حتی بعضی این اتفاق را به بخشی از نظام منتسب میکردند روزنامهنگاران ما هیچوقت با بحران بیگانه نبودند اما چه اتفاقی در این سه، چهار سال برایمان افتاده است ؟ به دلیل نداشتن استقلال و آزادی و حرفهاینبودن رسانهها فضا از دست رسانههای رسمی گرفته شده و به شبکههای مجازی منتقل شده است. در آنجا هیچ تعهدی به انتشار اخبار وجود ندارد. در ماجرای اهواز من تقریبا یقین دارم که هیچ رسانهای خبرنگار به اهواز نفرستاد و این پدیده شهروند-خبرنگار باعث شده که حتی ما هم دنبالهروی فضای مجازی باشیم. البته بخشی از اطلاعات منتشرنشده به دلایل امنیتی بود ولی دیگر زمانه
مانند گذشته نیست که مخاطب منتظر تحلیل ما بماند».
عباس عبدی هم گفت: «اینکه بگوییم همیشه باید راست گفت زیباست اما وقتی منافع بزرگتری در میان است میتوانیم بخشی از اطلاعات را ندهیم. ولی ما در جامعهای زندگی میکنیم که اصل بر نگفتن حقیقت است؛ باید با این مبارزه کرد».
مهاجری نیز اظهار کرد: «وقتی بحران اتفاق میافتد، ارکان خبر به هم میریزد. من بهعنوان سردبیر وقتی با بحران مواجه میشویم به خبرنگارم میگویم سریع به دو نفر زنگ بزن و مصاحبه بگیر. در جامعه ما هم یک شهوت کلام و سخنگفتن وجود دارد که باعث میشود میکروفن را جلوی هرکس بگیری حرف بزند. در روزنامهنگاری غرب این اتفاق نمیافتد. ما روزنامهنگاران باید جلوی این شلختگی را بگیریم. هرچند افراد هم باید بگویند که در فلان موضوع سواد ندارم».
در ادامه این نشست عباس عبدی درباره منابع خبری بحران سخن گفت. او اظهار کرد: «این امر مرسوم است که وقتی مثلا داعش فلان اتفاق را پذیرفت با سخنگوی آن سخن بگویند. درباره رویکرد رسانهای مثل بیبیسی در مواجهه با اتفاق اهواز آنچه مورد اعتراض بود حاکمیت استانداردهای دوگانه بود. به همین دلیل این پرسش مطرح شد که اگر این اتفاق در لندن یا نیویورک میافتاد، نیز اینگونه به آن پرداخته میشد یا با الفاظ منفی؟ از سوی دیگر تریبوندادن به تروریست، روزنامهنگاری نیست. هر فعلی در یک زمینهای معنا دارد؛ یعنی وقتی رسانهای میبینید که علیه داعش است و با سخنگویش مصاحبه میکند، کسی نمیگوید او بلندگوی داعش شده است. ایرادی که در آن زمان به الجزیره وارد میشد همین بود که شما نسبت به القاعده سمپاتی دارید و رسانه آن شدهاید. موضعگیری بیبیسی در چارچوب مقایسهای مشکل پیدا کرد. ضمن اینکه از لحن گزارشگر و زبان بدن و خیلی فکتهای دیگر میشود خیلی چیزها را فهمید».
محمد مهاجری نیز گفت: «روزنامهنگاری رزم با روزنامهنگاری بزم متفاوت است. ولی نمیدانیم با تروریست چطور باید برخورد کرد و این خوب نیست».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.