عضو سابق کمیته پیگیری وضعیت امامموسی صدر:
فقط 3 نفر از سرنخهای پرونده زندهاند
40 سال از ناپدیدشدن امامموسی صدر گذشت. آخرینباری که صدر دیده شد، روبهروی هتل «الشاطی» طرابلس بود که در پاسخ به خبرنگاری گفته بود میخواهد به دیدار قذافی برود. پس از آن، سرنوشت او در هالهای از ابهام قرار گرفت و روایات غیررسمی مختلفی از او منتشر شد. آیا امامموسی صدر 90ساله زنده است؟
به گزارش ایرنا، «محمدعلی مهتدی»، پژوهشگر مسائل خاورمیانه و دیپلمات سابق وزارت امور خارجه، در پاسخ به پرسشی درباره زندهبودن امامموسی صدر میگوید: بر مبنای قاعده فقهی «استصحاب»، تا زمانی که پیکر صدر پیدا نشده، فرض بر این است او زنده است؛ هرچند شواهد زیادی مبنی بر زندهبودن وجود دارد. او تصریح میکند به صورت اخلاقی و شرعی باید پیگیر سرنوشت امامموسی صدر باشیم.
عضو سابق کمیته پیگیری وضعیت امامموسی صدر میگوید: نشانههای زیادی از زندهبودن امامموسی صدر و همراهانش وجود دارد، ولی همه شاهدان را از بین بردهاند. از سرنخها فقط سه نفر زنده ماندهاند که تا دیر نشده باید از آنها تحقیق کرد.
جنگ داخلی لبنان مانع حرکت انقلابی صدر شد
مهتدی در گفتوگو با ایرنا با بیان اینکه امامموسی صدر حرکتی انقلابگونه برای حمایت از محرومان در لبنان به راه انداخت، گفت: این حرکت در شرایطی شکل گرفت که امامموسی صدر در پی مبارزه با نفوذ فئودالیسم سیاسی در همه فرقههای مذهبی بهویژه علیه «مارونیت سیاسی» بود. او افزود: امامموسی صدر این حرکت را در سال 1974 میلادی با تظاهرات مسلحانه 75هزارنفری عشایر شیعه شهر «بعلبک» و تظاهرات دوم را با 150 هزار نفر مسلح در شهر «صور» به راه انداخت. صدر اعلام کرد اگر دولت به درخواستهای طبقات محروم لبنان پاسخ ندهد، این تظاهرات گسترده را به بیروت خواهد کشاند و انقلاب راه میاندازد. مهتدی ادامه داد: اما قبل اینکه تظاهرات به بیروت برسد، جنگ داخلی 16ساله لبنان از سال 1975 شروع شد؛ جنگی که دلایل و علل زیادی داشت که یکی از آنها خاموشکردن حرکت امامموسی صدر بود.
ربودهشدن صدر و انقلاب
مهتدی با اشاره به ربودهشدن امامموسی صدر در لیبی گفت: علل ربودهشدن صدر بسیار مهم است؛ چون این اتفاق در آستانه پیروزی انقلاب اسلامی رخ داد و طبیعتا با توجه به موقعیت صدر در لبنان و منطقه، او توانسته بود توجه جهان عرب بهویژه کشورهای مصر، عربستان، الجزایر و سوریه را به خطر ناشی از ادامه جنگ داخلی در لبنان جلب کند.
او افزود: در زمانی که انقلاب اسلامی در حال پیروزی بود، صدر در مقالهای در روزنامه «لوموند» چاپ پاریس، حمایت کامل خود را از انقلاب اسلامی ایران ابراز و تأکید کرد این انقلاب هیچ ارتباطی با کمونیسم و اتحاد شوروی ندارد و یک حرکت اجتماعی و فرهنگی است و از همه جهانیان خواست از این انقلاب حمایت کنند. گفتههای او در روزنامه لبنانی السفیر نیز به چاپ رسید. مهتدی تأکید کرد: در پاریس از قول امام خمینی(ره) در درس ولایت فقیه، نقل شده است: «اگر انقلاب ما پیروز شود، امامموسی صدر در این انقلاب نقش مهمی خواهد داشت»؛ بنابراین یکی از علل ربودهشدن صدر را به مسئله پیروزی انقلاب اسلامی ارتباط میدهند تا نتواند نقش سازندهای داشته باشد.
عضو سابق کمیته پیگیری وضعیت امامموسی صدر تصریح کرد: از سوی دیگر، صلح «کمپ دیوید» میان رژیم صهیونیستی و مصر باعث شد جنگ در جبهه جنوبی به پایان برسد و اسرائیل تمام توان خودش را در ضربهزدن به جبهه شمالی (لبنان و سوریه) متمرکز کند و چون نمیتوانست توان ارتش خود را در دو جبهه تقسیم کند، همه فشار خود را روی لبنان و سوریه گذاشت.
مهتدی خاطرنشان کرد: «منصور قدر»، سفیر وقت ایران در لبنان، علاوه بر ارتباطی که با رژیم شاه و دستگاههای اطلاعاتیای مانند «موساد» و «سیا» داشت، در واقع برنامههای آنها را علیه امامموسی صدر اجرا میکرد.
پژوهشگر مسائل خاورمیانه ادامه داد: چیزی که به آن معتقد هستم و تحقیقات 40سالهام نشان میدهد این است که ربودهشدن امامموسی صدر نتیجه منافع جناحهای داخلی لبنان بههمراه رژیم صهیونیستی و آمریکا بود. این منافع اقتضا میکرد در شرایط حساس منطقه و در آستانه پیروزی انقلاب اسلامی شخصیتی مانند صدر در صحنه نباشد.
ربودهشدن صدر در لیبی
مهتدی با بیان اینکه مقامهای لیبی با صحنهسازی مدعی بودند صدر و همراهانش نهم شهریور 1357 (30 آگوست 1978) طرابلس را به مقصد پایتخت ایتالیا ترک کرده است، افزود: بعدها مشخص شد چنین چیزی نبوده است و تحقیقات مفصلی که در ایتالیا صورت گرفت، نشان داد آنها از طرابلس خارج نشدهاند؛ بهطوریکه دو نفر از دستگاه اطلاعاتی لیبی با پاسپورتهای صدر و همراهانش به رم رفتند و در هتل «هالیدی این» اتاق گرفتند و بعد از آنجا خارج شدند. بعدها دلایل و نشانههای زیادی به دست آمد که موسی صدر و همراهانش در جنوب لیبی در جایی به نام «کفرا» زندانی و بازداشت هستند ولی متأسفانه اقدام عملی برای استفاده از این نشانهها و برنامهریزی برای روشنشدن سرنوشت یا آزادی امامموسی صدر انجام نشد.
چپها مانع پیگیری سرنوشت صدر بودند
مهتدی در پاسخ به پرسشی درباره عللی که مسئولان جمهوری اسلامی بر اساس آن پیگیر سرنوشت صدر نشدند، گفت: تا آنجایی که مربوط به جمهوری اسلامی ایران میشود، نفوذ بعضی عناصر که با جناح چپ لبنان در ارتباط بودند، مانع بزرگی برای پیگیری جدی مسئولان بوده است. جناح چپ آن زمان مانند حزب توده، گروهک منافقین و چریکهای فدایی خلق و برخی اشخاص که عضو سازمانهای فلسطینی بودند، مانند «جلالالدین فارسی»، «ابوشریف»، «ابوحنیف»، مرحوم «محمد منتظری» که با جناح چپ لبنان و لیبی در ارتباط بودند، همگی بهشدت مخالف پیگیری سرنوشت امامموسی صدر بودند.
پژوهشگر مسائل خاورمیانه خاطرنشان کرد: حتی در آن زمان «صادق خلخالی» به لیبی سفر میکند و در مصاحبهای میگوید: «هماکنون در لیبی هستم نه ربوده و نه بازداشت شدهام و به ایران بازمیگردم»؛ کنایه از اینکه ربودهشدن امامموسی صدر نادرست است. حضرت امام(ره) در ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی با ارسال تلگرامهایی به «حافظ اسد» و «یاسر عرفات»، از آنها میخواهد موضوع ناپدیدشدن صدر را پیگیری کنند، بعد ایشان دستور دادند کمیته تحقیقی برای سفر به لیبی تشکیل شود. مهتدی با اشاره به تمایل قذافی برای سفر به ایران، افزود: امام خمینی(ره) آمدن قذافی به ایران را مشروط به این کردند که صدر را همراه خود به ایران بیاورد. او با بیان اینکه اشخاصی چون محمد منتظری و جلالالدین فارسی و دیگران، تلاش میکردند کمیته پیگیری به لیبی سفر نکند و مسئله دنبال نشود، گفت: همان روزی که قرار بود این کمیته، تهران را به سمت طرابلس ترک کند، آیتالله منتظری در نامهای از امام خواست به دلیل نامناسببودن شرایط، سفر این کمیته لغو شود. مهتدی اظهار داشت: بهطور طبیعی افرادی که در بیت آیتالله منتظری بودند، مانند مهدی هاشمی که با لیبی، سازمانهای فلسطینی و جناح
چپ لبنان ارتباط داشتند، صلاح نمیدانستند مسئله پیگیری شود و آیتالله منتظری را وادار به نوشتن این نامه به امام(ره) کردند.
او افزود: در آن سالها وجود این اشخاص در کشور و تبلیغاتی که علیه امامموسی صدر و شهید چمران میکردند و نفوذی که جناح چپ لبنان و برخی سازمانهای فلسطینی به همراه حکومت لیبی از طریق همین اشخاص در ایران به دست آورده بودند، بزرگترین مانع پیگیری سرنوشت صدر بود. بهطوریکه «هانی الحسن»، سفیر وقت فلسطین این مسئله را مدیریت میکرد و مانع از این میشد جمهوری اسلامی ایران اقدامی مؤثر و برنامهریزیشده برای حل مسئله انجام دهد.
نیاز ایران به موشکهای لیبی
مهتدی گفت: با شروع جنگ تحمیلی و محاصره و موشکباران شهرها از سوی عراق، ایران نیازمند کمک خارجی بود؛ تنها دولت عربی که در کنار ما ایستاد سوریه و کشوری که به ما موشک داد، لیبی بود. بر همین اساس عدهای استدلال میکردند در شرایطی که مقابل تسلیحات صدام به موشک نیاز داریم، درست نیست مسئله امامموسی صدر را دنبال کنیم. این دلایل آن زمان مانع پیگیریها میشد.
نیاز به کار اطلاعاتی
مهتدی با بیان اینکه پایان جنگ فرصت خوبی برای پیگیری مسئله به وجود آورد، گفت: در دوره ریاستجمهوری آقای خاتمی کمیتهای به ریاست «محمدعلی ابطحی» و نمایندگانی از وزارت امور خارجه و اطلاعات به همراه من تشکیل شد. اما این مسئله از راه دیپلماتیک حل نشد؛ چون برای روشنشدن موضوع نیازمند طراحی امنیتی بودیم. این کمیته در عمل کوشید از راه دیپلماتیک مسئله را با تماس با قذافی و دولت لیبی حل کند ولی این کشور حاضر به همکاری نشد و تلاش دیپلماتیک به نتیجه نرسید. مهتدی اظهار کرد: در دوره آقای احمدینژاد هم چنین کمیتهای تشکیل شد. در آنجا هم برادران سعی کردند از راه تماسهای شخصی و دیپلماتیک این مسئله را حل کنند که من بهشدت مخالف بودم؛ چون باید کار اطلاعاتی میکردیم. بهطوریکه اطلاعات درباره سرنوشت امامموسی صدر و همراهانش در لیبی و اروپا جمعآوری و از کسانی که مدعی بودند امامموسی صدر را زنده در لیبی دیدهاند، بازجویی میکردیم و پس از آن اقدامات عملی انجام میدادیم.
او تأکید کرد: متأسفانه چنین طرحی انجام نشد و ترجیح داده شد از طریق مذاکرات این مسئله حل شود که بازهم تماسهای دیپلماتیک با مسئولان رژیم لیبی به نتیجه نرسید و آنها انکار کردند امامموسی صدر لیبی را ترک کرده است.
قذافی پذیرفت صدر در لیبی ناپدید شده است
مهتدی با بیان اینکه در جاهای مختلف معمر قذافی پذیرفت که صدر در لیبی ناپدید شده است، افزود: دیکتاتور سابق لیبی گناه آن را به گردن گروه فلسطینی «ابونضال» انداخت و گفت احتمالا میان محل اقامت و فرودگاه، این گروه تروریستی مورد حمایت صدام، امامموسی صدر را ربوده است. این اعترافها زمینه خوبی برای تحقیقات مؤثر فراهم کرد اما مدتی بعد هم ابونضال در بغداد به قتل رسید و گفته شد خودکشی کرده است. با این اتفاق عملا راهها و امکان پیگیری مسئله بسته شد.
سقوط قذافی و شواهد زندهبودن صدر
مهتدی با اشاره به وقوع بهار عربی در سال 2011 و سقوط و قتل قذافی، گفت: یک تیم از دیپلماتها و شخصیتهای حقوقی و قضائی لبنان متشکل از «عدنان منصور»، وزیر پیشین امور خارجه لبنان و سفیر این کشور در ایران، سید «صدرالدین»، پسر امامموسی صدر و مهندس «فیروزان»، داماد این خانواده به لیبی سفر کردند. کسانی که در آن زمان در لیبی قدرت داشتند، قول همکاری دادند؛ منتها عملا هیچ کاری نکردند. در سالهای اخیر به دلیل اینکه این مسئله در اولویت نبود، در جمهوری اسلامی ایران اقدامی صورت نگرفت؛ چون مشکلات داخلی و خارجی بهقدری زیاد بود که دولتها بیشتر وقت خود را صرف آن میکردند و انگیزه زیادی برای پیگیری این مسئله نداشتند.
مهتدی با بیان اینکه تا الان اطلاع دقیقی از سرنوشت امامموسی صدر نداریم، تأکید کرد: نشانههای زیادی از زندهبودن او و همراهانش (شیخ محمد یعقوب و عباس بدرالدین، رئیس خبرگزاری لبنان) وجود دارد؛ منتها این شواهد نیازمند اقدامات اطلاعاتی بوده که تاکنون صورت نگرفته است. عضو سابق کمیته پیگیری وضعیت امامموسی صدر خاطرنشان کرد: پس از کشتهشدن قذافی تقریبا مشخص شده است تمام کسانی که با موضوع ناپدیدشدن امامموسی صدر ارتباط داشتند، به شکل مرموزی به قتل رسیدهاند. حتی دونفری که جای صدر و همراهانش به رم رفته بودند، در قید حیات نیستند و سرنخها کاملا از بین رفته است؛ تنها سه شخصیت هنوز زنده هستند که میتوانند کمک کنند. «سیفالاسلام»، پسر بزرگ قذافی که در جریان این تحولات بوده و در زندان گروه مسلط بر شهر «زنتان» نگهداری میشود.
شخص دیگر، «عبدالله السنوسی»، مسئول دستگاه امنیتی قذافی، است که در موریتانی بازداشت و بعد به دولت لیبی تسلیم شد. میتوانستیم متخصصان اطلاعاتی به موریتانی بفرستیم تا از السنوسی بازجویی کنند، اما این کار صورت نگرفت. همچنین فرد دیگری به نام «عبدالسلام جلود» که مرد شماره دو لیبی بوده است ظاهرا در امارات زندگی میکند. اگر کار اطلاعاتی برای روشنشدن سرنوشت صدر انجام گیرد، این افراد تنها کسانی هستند که میتوان از آنها بازجویی کرد که این امر مستلزم اراده سیاسی و برنامهریزی است.
امام موسی صدر احتمالا زنده است
مهتدی گفت: خانواده امام موسی صدر اعتقاد یقینی کامل دارند که او و همراهانش زنده و در بازداشت هستند. انقلابیهای لیبی پس از کناررفتن قذافی، زیرزمینهای بابالعزیزه (قصر قذافی) را جستوجو کردند، چون در این مکان عدهای بازداشت بودند، اما چیزی پیدا نکردند. وی ادامه داد: خیلیها معتقدند صدر و همراهانش را شهید کردهاند، اما همچنان کسانی که وی را در جنوب لیبی و در منطقه صحرایی کفرا دیدهاند به همراه شواهد دیگری که از زندهبودن وی حکایت دارد، نشان میدهد امام موسی صدر احتمالا زنده است.
کارشناس مسائل خاورمیانه تصریح کرد: در فقه قاعدهای موسوم به «استصحاب» وجود دارد. بر این اساس، وضعیتی که نسبت به آن یقین وجود دارد تا زمانی که ضد آن به شکل یقینی بروز نکرده، بر آن قاعده میشود عمل کرد؛ یعنی آخرینباری که امام موسی صدر و همراهانش زنده دیده شدهاند ساعت یک عصر روز 30 آگوست 1978 جلوی هتل الشاطی بوده است که روزنامهنگاران صدر را دیده و از او پرسیدهاند شما کجا میروید و او درحالیکه سوار بر خودروی تشریفاتی میشد پاسخ داد به ملاقات سرهنگ معمر قذافی میرویم. بنابراین فرض بر این است که «صدر زنده است تا زمانی که با پیداشدن پیکرها یقین حاصل شود که شهید شده است». وی افزود: این دلیل عقلی است تا پیکری دیده نشده است نمیتوان به حرف افراد مختلف که قائل به شهیدشدن امام موسی صدر هستند اعتماد کرد.
شرایط لبنان و منطقه همچنان باقی است
مهتدی در پاسخ به پرسشی در این مورد که پس از فروپاشی حکومت قذافی، چه افرادی و با کدام انگیزه صدر را در بازداشت نگه داشتهاند، گفت: شرایط داخلی و منطقهای كه قائل به حذف امام موسی صدر است بیشتر از گذشته وجود دارد. با توجه به اوضاع منطقه و مخصوصا تحولات لبنان و سوریه وجود شخصیتی مثل امام موسی صدر میتواند نقش بزرگی در آرامش منطقه و مقابله با طرحهای رژیم صهیونیستی داشته باشد. وی افزود: خوشبختانه هماکنون مقاومت اسلامی «حزبالله» در لبنان برپایه اصول امام موسی صدر و دکتر چمران پایهریزی شده است و هنوز شمار زیادی از شاگردان صدر در حزبالله حضور دارند و توانستهاند پیروزیهای مهمی را به دست بیاورند و قدرت بازدارندگی بسیار خوبی در برابر رژیم صهیونیستی و کل منطقه ایجاد کنند. مهتدی با بیان اینکه منطقه به اندیشه و نظریه امام موسی صدر نیاز دارد، افزود: هیچ گروه و کشوری، منافعی برای بازگرداندن صدر یا روشنشدن پرونده وی ندارد.
40 سال از ناپدیدشدن امامموسی صدر گذشت. آخرینباری که صدر دیده شد، روبهروی هتل «الشاطی» طرابلس بود که در پاسخ به خبرنگاری گفته بود میخواهد به دیدار قذافی برود. پس از آن، سرنوشت او در هالهای از ابهام قرار گرفت و روایات غیررسمی مختلفی از او منتشر شد. آیا امامموسی صدر 90ساله زنده است؟
به گزارش ایرنا، «محمدعلی مهتدی»، پژوهشگر مسائل خاورمیانه و دیپلمات سابق وزارت امور خارجه، در پاسخ به پرسشی درباره زندهبودن امامموسی صدر میگوید: بر مبنای قاعده فقهی «استصحاب»، تا زمانی که پیکر صدر پیدا نشده، فرض بر این است او زنده است؛ هرچند شواهد زیادی مبنی بر زندهبودن وجود دارد. او تصریح میکند به صورت اخلاقی و شرعی باید پیگیر سرنوشت امامموسی صدر باشیم.
عضو سابق کمیته پیگیری وضعیت امامموسی صدر میگوید: نشانههای زیادی از زندهبودن امامموسی صدر و همراهانش وجود دارد، ولی همه شاهدان را از بین بردهاند. از سرنخها فقط سه نفر زنده ماندهاند که تا دیر نشده باید از آنها تحقیق کرد.
جنگ داخلی لبنان مانع حرکت انقلابی صدر شد
مهتدی در گفتوگو با ایرنا با بیان اینکه امامموسی صدر حرکتی انقلابگونه برای حمایت از محرومان در لبنان به راه انداخت، گفت: این حرکت در شرایطی شکل گرفت که امامموسی صدر در پی مبارزه با نفوذ فئودالیسم سیاسی در همه فرقههای مذهبی بهویژه علیه «مارونیت سیاسی» بود. او افزود: امامموسی صدر این حرکت را در سال 1974 میلادی با تظاهرات مسلحانه 75هزارنفری عشایر شیعه شهر «بعلبک» و تظاهرات دوم را با 150 هزار نفر مسلح در شهر «صور» به راه انداخت. صدر اعلام کرد اگر دولت به درخواستهای طبقات محروم لبنان پاسخ ندهد، این تظاهرات گسترده را به بیروت خواهد کشاند و انقلاب راه میاندازد. مهتدی ادامه داد: اما قبل اینکه تظاهرات به بیروت برسد، جنگ داخلی 16ساله لبنان از سال 1975 شروع شد؛ جنگی که دلایل و علل زیادی داشت که یکی از آنها خاموشکردن حرکت امامموسی صدر بود.
ربودهشدن صدر و انقلاب
مهتدی با اشاره به ربودهشدن امامموسی صدر در لیبی گفت: علل ربودهشدن صدر بسیار مهم است؛ چون این اتفاق در آستانه پیروزی انقلاب اسلامی رخ داد و طبیعتا با توجه به موقعیت صدر در لبنان و منطقه، او توانسته بود توجه جهان عرب بهویژه کشورهای مصر، عربستان، الجزایر و سوریه را به خطر ناشی از ادامه جنگ داخلی در لبنان جلب کند.
او افزود: در زمانی که انقلاب اسلامی در حال پیروزی بود، صدر در مقالهای در روزنامه «لوموند» چاپ پاریس، حمایت کامل خود را از انقلاب اسلامی ایران ابراز و تأکید کرد این انقلاب هیچ ارتباطی با کمونیسم و اتحاد شوروی ندارد و یک حرکت اجتماعی و فرهنگی است و از همه جهانیان خواست از این انقلاب حمایت کنند. گفتههای او در روزنامه لبنانی السفیر نیز به چاپ رسید. مهتدی تأکید کرد: در پاریس از قول امام خمینی(ره) در درس ولایت فقیه، نقل شده است: «اگر انقلاب ما پیروز شود، امامموسی صدر در این انقلاب نقش مهمی خواهد داشت»؛ بنابراین یکی از علل ربودهشدن صدر را به مسئله پیروزی انقلاب اسلامی ارتباط میدهند تا نتواند نقش سازندهای داشته باشد.
عضو سابق کمیته پیگیری وضعیت امامموسی صدر تصریح کرد: از سوی دیگر، صلح «کمپ دیوید» میان رژیم صهیونیستی و مصر باعث شد جنگ در جبهه جنوبی به پایان برسد و اسرائیل تمام توان خودش را در ضربهزدن به جبهه شمالی (لبنان و سوریه) متمرکز کند و چون نمیتوانست توان ارتش خود را در دو جبهه تقسیم کند، همه فشار خود را روی لبنان و سوریه گذاشت.
مهتدی خاطرنشان کرد: «منصور قدر»، سفیر وقت ایران در لبنان، علاوه بر ارتباطی که با رژیم شاه و دستگاههای اطلاعاتیای مانند «موساد» و «سیا» داشت، در واقع برنامههای آنها را علیه امامموسی صدر اجرا میکرد.
پژوهشگر مسائل خاورمیانه ادامه داد: چیزی که به آن معتقد هستم و تحقیقات 40سالهام نشان میدهد این است که ربودهشدن امامموسی صدر نتیجه منافع جناحهای داخلی لبنان بههمراه رژیم صهیونیستی و آمریکا بود. این منافع اقتضا میکرد در شرایط حساس منطقه و در آستانه پیروزی انقلاب اسلامی شخصیتی مانند صدر در صحنه نباشد.
ربودهشدن صدر در لیبی
مهتدی با بیان اینکه مقامهای لیبی با صحنهسازی مدعی بودند صدر و همراهانش نهم شهریور 1357 (30 آگوست 1978) طرابلس را به مقصد پایتخت ایتالیا ترک کرده است، افزود: بعدها مشخص شد چنین چیزی نبوده است و تحقیقات مفصلی که در ایتالیا صورت گرفت، نشان داد آنها از طرابلس خارج نشدهاند؛ بهطوریکه دو نفر از دستگاه اطلاعاتی لیبی با پاسپورتهای صدر و همراهانش به رم رفتند و در هتل «هالیدی این» اتاق گرفتند و بعد از آنجا خارج شدند. بعدها دلایل و نشانههای زیادی به دست آمد که موسی صدر و همراهانش در جنوب لیبی در جایی به نام «کفرا» زندانی و بازداشت هستند ولی متأسفانه اقدام عملی برای استفاده از این نشانهها و برنامهریزی برای روشنشدن سرنوشت یا آزادی امامموسی صدر انجام نشد.
چپها مانع پیگیری سرنوشت صدر بودند
مهتدی در پاسخ به پرسشی درباره عللی که مسئولان جمهوری اسلامی بر اساس آن پیگیر سرنوشت صدر نشدند، گفت: تا آنجایی که مربوط به جمهوری اسلامی ایران میشود، نفوذ بعضی عناصر که با جناح چپ لبنان در ارتباط بودند، مانع بزرگی برای پیگیری جدی مسئولان بوده است. جناح چپ آن زمان مانند حزب توده، گروهک منافقین و چریکهای فدایی خلق و برخی اشخاص که عضو سازمانهای فلسطینی بودند، مانند «جلالالدین فارسی»، «ابوشریف»، «ابوحنیف»، مرحوم «محمد منتظری» که با جناح چپ لبنان و لیبی در ارتباط بودند، همگی بهشدت مخالف پیگیری سرنوشت امامموسی صدر بودند.
پژوهشگر مسائل خاورمیانه خاطرنشان کرد: حتی در آن زمان «صادق خلخالی» به لیبی سفر میکند و در مصاحبهای میگوید: «هماکنون در لیبی هستم نه ربوده و نه بازداشت شدهام و به ایران بازمیگردم»؛ کنایه از اینکه ربودهشدن امامموسی صدر نادرست است. حضرت امام(ره) در ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی با ارسال تلگرامهایی به «حافظ اسد» و «یاسر عرفات»، از آنها میخواهد موضوع ناپدیدشدن صدر را پیگیری کنند، بعد ایشان دستور دادند کمیته تحقیقی برای سفر به لیبی تشکیل شود. مهتدی با اشاره به تمایل قذافی برای سفر به ایران، افزود: امام خمینی(ره) آمدن قذافی به ایران را مشروط به این کردند که صدر را همراه خود به ایران بیاورد. او با بیان اینکه اشخاصی چون محمد منتظری و جلالالدین فارسی و دیگران، تلاش میکردند کمیته پیگیری به لیبی سفر نکند و مسئله دنبال نشود، گفت: همان روزی که قرار بود این کمیته، تهران را به سمت طرابلس ترک کند، آیتالله منتظری در نامهای از امام خواست به دلیل نامناسببودن شرایط، سفر این کمیته لغو شود. مهتدی اظهار داشت: بهطور طبیعی افرادی که در بیت آیتالله منتظری بودند، مانند مهدی هاشمی که با لیبی، سازمانهای فلسطینی و جناح
چپ لبنان ارتباط داشتند، صلاح نمیدانستند مسئله پیگیری شود و آیتالله منتظری را وادار به نوشتن این نامه به امام(ره) کردند.
او افزود: در آن سالها وجود این اشخاص در کشور و تبلیغاتی که علیه امامموسی صدر و شهید چمران میکردند و نفوذی که جناح چپ لبنان و برخی سازمانهای فلسطینی به همراه حکومت لیبی از طریق همین اشخاص در ایران به دست آورده بودند، بزرگترین مانع پیگیری سرنوشت صدر بود. بهطوریکه «هانی الحسن»، سفیر وقت فلسطین این مسئله را مدیریت میکرد و مانع از این میشد جمهوری اسلامی ایران اقدامی مؤثر و برنامهریزیشده برای حل مسئله انجام دهد.
نیاز ایران به موشکهای لیبی
مهتدی گفت: با شروع جنگ تحمیلی و محاصره و موشکباران شهرها از سوی عراق، ایران نیازمند کمک خارجی بود؛ تنها دولت عربی که در کنار ما ایستاد سوریه و کشوری که به ما موشک داد، لیبی بود. بر همین اساس عدهای استدلال میکردند در شرایطی که مقابل تسلیحات صدام به موشک نیاز داریم، درست نیست مسئله امامموسی صدر را دنبال کنیم. این دلایل آن زمان مانع پیگیریها میشد.
نیاز به کار اطلاعاتی
مهتدی با بیان اینکه پایان جنگ فرصت خوبی برای پیگیری مسئله به وجود آورد، گفت: در دوره ریاستجمهوری آقای خاتمی کمیتهای به ریاست «محمدعلی ابطحی» و نمایندگانی از وزارت امور خارجه و اطلاعات به همراه من تشکیل شد. اما این مسئله از راه دیپلماتیک حل نشد؛ چون برای روشنشدن موضوع نیازمند طراحی امنیتی بودیم. این کمیته در عمل کوشید از راه دیپلماتیک مسئله را با تماس با قذافی و دولت لیبی حل کند ولی این کشور حاضر به همکاری نشد و تلاش دیپلماتیک به نتیجه نرسید. مهتدی اظهار کرد: در دوره آقای احمدینژاد هم چنین کمیتهای تشکیل شد. در آنجا هم برادران سعی کردند از راه تماسهای شخصی و دیپلماتیک این مسئله را حل کنند که من بهشدت مخالف بودم؛ چون باید کار اطلاعاتی میکردیم. بهطوریکه اطلاعات درباره سرنوشت امامموسی صدر و همراهانش در لیبی و اروپا جمعآوری و از کسانی که مدعی بودند امامموسی صدر را زنده در لیبی دیدهاند، بازجویی میکردیم و پس از آن اقدامات عملی انجام میدادیم.
او تأکید کرد: متأسفانه چنین طرحی انجام نشد و ترجیح داده شد از طریق مذاکرات این مسئله حل شود که بازهم تماسهای دیپلماتیک با مسئولان رژیم لیبی به نتیجه نرسید و آنها انکار کردند امامموسی صدر لیبی را ترک کرده است.
قذافی پذیرفت صدر در لیبی ناپدید شده است
مهتدی با بیان اینکه در جاهای مختلف معمر قذافی پذیرفت که صدر در لیبی ناپدید شده است، افزود: دیکتاتور سابق لیبی گناه آن را به گردن گروه فلسطینی «ابونضال» انداخت و گفت احتمالا میان محل اقامت و فرودگاه، این گروه تروریستی مورد حمایت صدام، امامموسی صدر را ربوده است. این اعترافها زمینه خوبی برای تحقیقات مؤثر فراهم کرد اما مدتی بعد هم ابونضال در بغداد به قتل رسید و گفته شد خودکشی کرده است. با این اتفاق عملا راهها و امکان پیگیری مسئله بسته شد.
سقوط قذافی و شواهد زندهبودن صدر
مهتدی با اشاره به وقوع بهار عربی در سال 2011 و سقوط و قتل قذافی، گفت: یک تیم از دیپلماتها و شخصیتهای حقوقی و قضائی لبنان متشکل از «عدنان منصور»، وزیر پیشین امور خارجه لبنان و سفیر این کشور در ایران، سید «صدرالدین»، پسر امامموسی صدر و مهندس «فیروزان»، داماد این خانواده به لیبی سفر کردند. کسانی که در آن زمان در لیبی قدرت داشتند، قول همکاری دادند؛ منتها عملا هیچ کاری نکردند. در سالهای اخیر به دلیل اینکه این مسئله در اولویت نبود، در جمهوری اسلامی ایران اقدامی صورت نگرفت؛ چون مشکلات داخلی و خارجی بهقدری زیاد بود که دولتها بیشتر وقت خود را صرف آن میکردند و انگیزه زیادی برای پیگیری این مسئله نداشتند.
مهتدی با بیان اینکه تا الان اطلاع دقیقی از سرنوشت امامموسی صدر نداریم، تأکید کرد: نشانههای زیادی از زندهبودن او و همراهانش (شیخ محمد یعقوب و عباس بدرالدین، رئیس خبرگزاری لبنان) وجود دارد؛ منتها این شواهد نیازمند اقدامات اطلاعاتی بوده که تاکنون صورت نگرفته است. عضو سابق کمیته پیگیری وضعیت امامموسی صدر خاطرنشان کرد: پس از کشتهشدن قذافی تقریبا مشخص شده است تمام کسانی که با موضوع ناپدیدشدن امامموسی صدر ارتباط داشتند، به شکل مرموزی به قتل رسیدهاند. حتی دونفری که جای صدر و همراهانش به رم رفته بودند، در قید حیات نیستند و سرنخها کاملا از بین رفته است؛ تنها سه شخصیت هنوز زنده هستند که میتوانند کمک کنند. «سیفالاسلام»، پسر بزرگ قذافی که در جریان این تحولات بوده و در زندان گروه مسلط بر شهر «زنتان» نگهداری میشود.
شخص دیگر، «عبدالله السنوسی»، مسئول دستگاه امنیتی قذافی، است که در موریتانی بازداشت و بعد به دولت لیبی تسلیم شد. میتوانستیم متخصصان اطلاعاتی به موریتانی بفرستیم تا از السنوسی بازجویی کنند، اما این کار صورت نگرفت. همچنین فرد دیگری به نام «عبدالسلام جلود» که مرد شماره دو لیبی بوده است ظاهرا در امارات زندگی میکند. اگر کار اطلاعاتی برای روشنشدن سرنوشت صدر انجام گیرد، این افراد تنها کسانی هستند که میتوان از آنها بازجویی کرد که این امر مستلزم اراده سیاسی و برنامهریزی است.
امام موسی صدر احتمالا زنده است
مهتدی گفت: خانواده امام موسی صدر اعتقاد یقینی کامل دارند که او و همراهانش زنده و در بازداشت هستند. انقلابیهای لیبی پس از کناررفتن قذافی، زیرزمینهای بابالعزیزه (قصر قذافی) را جستوجو کردند، چون در این مکان عدهای بازداشت بودند، اما چیزی پیدا نکردند. وی ادامه داد: خیلیها معتقدند صدر و همراهانش را شهید کردهاند، اما همچنان کسانی که وی را در جنوب لیبی و در منطقه صحرایی کفرا دیدهاند به همراه شواهد دیگری که از زندهبودن وی حکایت دارد، نشان میدهد امام موسی صدر احتمالا زنده است.
کارشناس مسائل خاورمیانه تصریح کرد: در فقه قاعدهای موسوم به «استصحاب» وجود دارد. بر این اساس، وضعیتی که نسبت به آن یقین وجود دارد تا زمانی که ضد آن به شکل یقینی بروز نکرده، بر آن قاعده میشود عمل کرد؛ یعنی آخرینباری که امام موسی صدر و همراهانش زنده دیده شدهاند ساعت یک عصر روز 30 آگوست 1978 جلوی هتل الشاطی بوده است که روزنامهنگاران صدر را دیده و از او پرسیدهاند شما کجا میروید و او درحالیکه سوار بر خودروی تشریفاتی میشد پاسخ داد به ملاقات سرهنگ معمر قذافی میرویم. بنابراین فرض بر این است که «صدر زنده است تا زمانی که با پیداشدن پیکرها یقین حاصل شود که شهید شده است». وی افزود: این دلیل عقلی است تا پیکری دیده نشده است نمیتوان به حرف افراد مختلف که قائل به شهیدشدن امام موسی صدر هستند اعتماد کرد.
شرایط لبنان و منطقه همچنان باقی است
مهتدی در پاسخ به پرسشی در این مورد که پس از فروپاشی حکومت قذافی، چه افرادی و با کدام انگیزه صدر را در بازداشت نگه داشتهاند، گفت: شرایط داخلی و منطقهای كه قائل به حذف امام موسی صدر است بیشتر از گذشته وجود دارد. با توجه به اوضاع منطقه و مخصوصا تحولات لبنان و سوریه وجود شخصیتی مثل امام موسی صدر میتواند نقش بزرگی در آرامش منطقه و مقابله با طرحهای رژیم صهیونیستی داشته باشد. وی افزود: خوشبختانه هماکنون مقاومت اسلامی «حزبالله» در لبنان برپایه اصول امام موسی صدر و دکتر چمران پایهریزی شده است و هنوز شمار زیادی از شاگردان صدر در حزبالله حضور دارند و توانستهاند پیروزیهای مهمی را به دست بیاورند و قدرت بازدارندگی بسیار خوبی در برابر رژیم صهیونیستی و کل منطقه ایجاد کنند. مهتدی با بیان اینکه منطقه به اندیشه و نظریه امام موسی صدر نیاز دارد، افزود: هیچ گروه و کشوری، منافعی برای بازگرداندن صدر یا روشنشدن پرونده وی ندارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.