|

گزيده‌اي از غزليات سبك هندي

«مجموعه خيال» عنوان گزيده‌اي از غزليات چهل‌وشش شاعر از بابافغاني شيرازي تا صفا‌ء‌الحق همداني است كه به‌تازگي با گزينش و ويرايش عليرضا ذكاوتي قراگزلو توسط نشر نو منتشر شده است. شعرهايي كه در اين كتاب انتخاب شده‌اند اشعاري هستند كه مي‌توان آن‌ها را در سبك هندي دسته‌بندي كرد. تعدادي از شاعراني كه در اين كتاب گزيده‌اي از اشعار آنها آمده عبارتند از: بابافغاني شيرازي، وحشي بافقي، عرفي شيرازي، فيضي دكني، نظيري نيشابوري، سنجر كاشاني، ظهوري ترشيزي، علينقي كمره‌اي، زلالي خوانساري، صوفي مازندراني، طالب آملي، صائب تبريزي، اشرف مازندراني، عبدالقادر بيدل، آفرين لاهوري، حزين لاهيجي، غالب دهلوي، اقبال لاهوري، صفا‌ء‌الحق همداني و... پيش از آنكه گزيده‌اي از اشعار هر شاعر بيايد شرحي مختصر درباره شاعر آمده تا خواننده با زمانه و زندگي آفريننده اشعار آشنا شود. عليرضا ذكاوتي در ابتداي كتاب پيشگفتاري نوشته و در بخشي از آن درباره اشعار سبك هندي نوشته: «شعر معروف به سبك هندي، خصوصا غزل به آن سبك، زبان حال طبقات شهرنشين است و در حد ممكن شعري مردمي است كه الهامات و عصيان‌ها و طغيان‌ها و انديشه‌ها و تاثرات و تصورات و زير و زبر‌هاي زندگي روزمره در آن منعكس شده است. طبيعي است كه نبايد انتظار داشت اين انعكاس همواره ساده باشد، گاه كاژ و كوژ است، اما براي كسي كه با اين شعر مانوس شود كاملا مفهوم است. شاعر گاه شكوه‌ها و درخواست‌هاي اجتماعي و سياسي خود را به شكل درددل‌هاي عاشقانه مطرح مي‌سازد، اما خوانندگان و شنوندگان اين شعر در محافل ادبي و قهوه‌خانه‌ها و انجمن‌ها آن را در معناي درستش مي‌فهميده‌اند. توجه مجدد به شعر سبك هندي، در شصت هفتاد سال اخير، نيز درست به دليل محتواي غني اجتماعي و انتقادي آن بوده است. تحولات سبك مشهور به هندي نيز دقيقا به سبب همين ارتباط تاريخي موازي تغييرات عيني و دگرگوني‌هاي انديشگي است كه در همان دوران رخ مي‌داده است. اگر شاعراني چون عرفي و فيضي، و تا حدي طالب و نظيري، نماينده جنبش آزادانديشي متمركز در دستگاه اكبرشاه در هند هستند، اختناقي كه پس از اكبرشاه پديد آمد در زمزمه‌هاي زيرلبي و واژگونه‌گويي‌هاي كليم و سليم بازتاب مي‌يابد. شعر و زندگي شفائي و صائب نشاني از رونق فرهنگي و اقتصادي دوره شاه عباس اول و دوم دارد، همچنان كه فياض و واعظ حضور اهل معقول و منقول را در صحنه شاعري نشان مي‌دهند. به همان نسبت كه حكومت بابريان هند به ضعف و انحطاط مي‌گرايد و از رونق اقتصادي و شكوفايي فرهنگي و رفاه اجتماعي كاسته مي‌شود، روحيه ياس و تيره‌بيني و تاريك‌انديشي و پناه‌بردن به زواياي تودرتوي ذهنيات در شعر غلبه مي‌بايد؛ كساني چون غني و ناصرعلي و بيدل و آفرين پيدا مي‌شوند. با سلطه استعمار بر هند، غالب است كه فرياد مي‌زند و زمينه‌ساز ظهور اقبال لاهوري مي‌گردد...». كتاب با اشعار بابافغاني آغاز مي‌شود و در پيشگفتار اثر نيز به اهميت فغاني اشاره شده است؛ از جمله به اين نكته كه فغاني را «آدم شعر جديد» ناميده‌اند و او را «مجتهد فن تازه» دانسته‌اند. انتخاب شاعران و نيز گزينش از شعر هر يك از آنها در اين كتاب بر اساس اهميت شاعر و شعر او صورت گرفته است. غالبا شاعراني انتخاب شده‌اند كه گرايش مهمي در غزل نشان داده‌اند يا در ميان شاعران سبك هندي از اهميت برخوردارند.
«زني از مصرِ» جهان سادات كه توسط مريم بيات به فارسي ترجمه شده، ديگر كتاب تازه‌ نشر نو است كه اخيرا به چاپ رسيده است. اين كتاب زندگي‌نامه عمومي و كارنامه سياسي انور سادات رئيس جمهور مصر است كه توسط جهان سادات نوشته شده است. نويسنده در ابتداي كتاب نوشته: «چندين سال پيش كه به فكر نگارش كتابي درباره زندگي مشترك خودم با همسرم افتادم، تصور كتاب كم‌حجمي را در ذهن داشتم. اما با سفرهاي بيشتر، و گفت‌وگوهاي بيشتر با مردم خارج از مصر، بيش از پيش متوجه شدم خارجي‌ها چه تصورات اشتباهي از فرهنگ مصر دارند. بسياري از غربي‌ها ما را هنوز شترسوار و پشت‌پرده‌نشين مي‌پندارند، مانند داستان لاورنس عربستان، كه ربطي به مصر امروز ندارد. ازاين‌رو با پرداختن به تاريخ مصر از زمان انقلاب 1952 تا سفر تاريخي شوهرم به بيت‌المقدس در 1977، صلح با اسرائيل در 1979، و سرانجام ماجراي ترور انور در 1981، به حجم كتاب افزوده شد. اين كتاب همچنين شامل شرحي از دين ما اسلام، و سنن گوناگوني است كه نقش مهمي در زندگي ما مصري‌ها و جامعه خانواده محرومان دارد...».

«مجموعه خيال» عنوان گزيده‌اي از غزليات چهل‌وشش شاعر از بابافغاني شيرازي تا صفا‌ء‌الحق همداني است كه به‌تازگي با گزينش و ويرايش عليرضا ذكاوتي قراگزلو توسط نشر نو منتشر شده است. شعرهايي كه در اين كتاب انتخاب شده‌اند اشعاري هستند كه مي‌توان آن‌ها را در سبك هندي دسته‌بندي كرد. تعدادي از شاعراني كه در اين كتاب گزيده‌اي از اشعار آنها آمده عبارتند از: بابافغاني شيرازي، وحشي بافقي، عرفي شيرازي، فيضي دكني، نظيري نيشابوري، سنجر كاشاني، ظهوري ترشيزي، علينقي كمره‌اي، زلالي خوانساري، صوفي مازندراني، طالب آملي، صائب تبريزي، اشرف مازندراني، عبدالقادر بيدل، آفرين لاهوري، حزين لاهيجي، غالب دهلوي، اقبال لاهوري، صفا‌ء‌الحق همداني و... پيش از آنكه گزيده‌اي از اشعار هر شاعر بيايد شرحي مختصر درباره شاعر آمده تا خواننده با زمانه و زندگي آفريننده اشعار آشنا شود. عليرضا ذكاوتي در ابتداي كتاب پيشگفتاري نوشته و در بخشي از آن درباره اشعار سبك هندي نوشته: «شعر معروف به سبك هندي، خصوصا غزل به آن سبك، زبان حال طبقات شهرنشين است و در حد ممكن شعري مردمي است كه الهامات و عصيان‌ها و طغيان‌ها و انديشه‌ها و تاثرات و تصورات و زير و زبر‌هاي زندگي روزمره در آن منعكس شده است. طبيعي است كه نبايد انتظار داشت اين انعكاس همواره ساده باشد، گاه كاژ و كوژ است، اما براي كسي كه با اين شعر مانوس شود كاملا مفهوم است. شاعر گاه شكوه‌ها و درخواست‌هاي اجتماعي و سياسي خود را به شكل درددل‌هاي عاشقانه مطرح مي‌سازد، اما خوانندگان و شنوندگان اين شعر در محافل ادبي و قهوه‌خانه‌ها و انجمن‌ها آن را در معناي درستش مي‌فهميده‌اند. توجه مجدد به شعر سبك هندي، در شصت هفتاد سال اخير، نيز درست به دليل محتواي غني اجتماعي و انتقادي آن بوده است. تحولات سبك مشهور به هندي نيز دقيقا به سبب همين ارتباط تاريخي موازي تغييرات عيني و دگرگوني‌هاي انديشگي است كه در همان دوران رخ مي‌داده است. اگر شاعراني چون عرفي و فيضي، و تا حدي طالب و نظيري، نماينده جنبش آزادانديشي متمركز در دستگاه اكبرشاه در هند هستند، اختناقي كه پس از اكبرشاه پديد آمد در زمزمه‌هاي زيرلبي و واژگونه‌گويي‌هاي كليم و سليم بازتاب مي‌يابد. شعر و زندگي شفائي و صائب نشاني از رونق فرهنگي و اقتصادي دوره شاه عباس اول و دوم دارد، همچنان كه فياض و واعظ حضور اهل معقول و منقول را در صحنه شاعري نشان مي‌دهند. به همان نسبت كه حكومت بابريان هند به ضعف و انحطاط مي‌گرايد و از رونق اقتصادي و شكوفايي فرهنگي و رفاه اجتماعي كاسته مي‌شود، روحيه ياس و تيره‌بيني و تاريك‌انديشي و پناه‌بردن به زواياي تودرتوي ذهنيات در شعر غلبه مي‌بايد؛ كساني چون غني و ناصرعلي و بيدل و آفرين پيدا مي‌شوند. با سلطه استعمار بر هند، غالب است كه فرياد مي‌زند و زمينه‌ساز ظهور اقبال لاهوري مي‌گردد...». كتاب با اشعار بابافغاني آغاز مي‌شود و در پيشگفتار اثر نيز به اهميت فغاني اشاره شده است؛ از جمله به اين نكته كه فغاني را «آدم شعر جديد» ناميده‌اند و او را «مجتهد فن تازه» دانسته‌اند. انتخاب شاعران و نيز گزينش از شعر هر يك از آنها در اين كتاب بر اساس اهميت شاعر و شعر او صورت گرفته است. غالبا شاعراني انتخاب شده‌اند كه گرايش مهمي در غزل نشان داده‌اند يا در ميان شاعران سبك هندي از اهميت برخوردارند.
«زني از مصرِ» جهان سادات كه توسط مريم بيات به فارسي ترجمه شده، ديگر كتاب تازه‌ نشر نو است كه اخيرا به چاپ رسيده است. اين كتاب زندگي‌نامه عمومي و كارنامه سياسي انور سادات رئيس جمهور مصر است كه توسط جهان سادات نوشته شده است. نويسنده در ابتداي كتاب نوشته: «چندين سال پيش كه به فكر نگارش كتابي درباره زندگي مشترك خودم با همسرم افتادم، تصور كتاب كم‌حجمي را در ذهن داشتم. اما با سفرهاي بيشتر، و گفت‌وگوهاي بيشتر با مردم خارج از مصر، بيش از پيش متوجه شدم خارجي‌ها چه تصورات اشتباهي از فرهنگ مصر دارند. بسياري از غربي‌ها ما را هنوز شترسوار و پشت‌پرده‌نشين مي‌پندارند، مانند داستان لاورنس عربستان، كه ربطي به مصر امروز ندارد. ازاين‌رو با پرداختن به تاريخ مصر از زمان انقلاب 1952 تا سفر تاريخي شوهرم به بيت‌المقدس در 1977، صلح با اسرائيل در 1979، و سرانجام ماجراي ترور انور در 1981، به حجم كتاب افزوده شد. اين كتاب همچنين شامل شرحي از دين ما اسلام، و سنن گوناگوني است كه نقش مهمي در زندگي ما مصري‌ها و جامعه خانواده محرومان دارد...».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.