یادی از مرحوم نصرتالله حدادی
بگذار جسم و جان شو، رقصان بدان جهان شو*
سیدابوالحسن مختاباد
فضای مطبوعات بهگونهای است که تمامی مطالب و نوشتهها دور افراد و چهرههای ناموعنواندار و روی صحنه میگردد و متأسفانه کمتر چهرههای استخوانخردکرده که از شهرت گریزاناند، راهی به رسانه دارند، حتی اگر سالهای سال در زمینههای مختلف فرهنگی کار و تلاش کرده و اثر و تأثیری از خود بر جای گذاشته باشند. از جمله این افراد استاد شادروان نصرتالله حدادی است که هفته گذشته (ششم اردیبهشت) و در ۸۹سالگی دار فانی را وداع گفت. خبر درگذشتش را از طریق دوست خوبم، سیروان منهوبی، موزیسین کرد، شنیدم و متعجب شدم که چطور مطبوعات و رسانهها، حتی چندخطی دربارهاش ننوشتند. مرگ البته و با وجود اتفاق لحظهای آن ناباورانه است و به قول مرحوم فریدون مشیری
«بالاترین ناباوری مرگ است
در عرصه پیکارمان با مرگ،
تدبیری نمیدانیم
وقتی شبیخون میزند، ناچار
در بهت، در ناباوری، خاموش میمانیم» و به آن تن میدهیم. البته بخشی از این نااطلاعی به محیط و فضایی بازمیگردد که افرادی مانند استاد حدادی در آن فعالیت میکردند و بخشی دیگر به روحیه انزواطلبی ایشان که بعد از فوت دو فرزند برومندشان در سالهای دهه ۶۰، شدتی افزونتر به خود گرفت. او تقریبا همزمان با استاد حسن کامکار در منطقه سنندج کارش را شروع کرد. استاد کامکار متولد ۱۳۰۲ بود و مرحوم حدادی با فاصلهای ششساله متولد ۱۳۰۸، اما هر دو در موزیک نظام فعالیت میکردند.
استاد نصرتالله حدادی ۱۹ساله بود که وارد مدرسه نظام شد و استعداد و ظرفیتهای یادگیریاش به گونهای بود که رتبه نخست در میان ۲۴ دانشجوی مدرسه نظام را به دست آورد. در همان سالها که استاد حسن کامکار جریانی موسیقایی را در آن منطقه به وجود آورد، در گوشهای دیگر این نصرتالله جوان بود که با شور و شوقی توصیفناپذیر دامن همت به کمر زد و به آموزش جوانان همت گماشت. او ویلن را برای ساز تخصصی خود برگزید و نزد استادان وقت به تلمذ پرداخت. از سال ۱۳۳۶ تا ۱۳۴۹ سمت سرپرستی موسیقی رادیو سنندج را عهدهدار بود. در سال ۱۳۴۸ اقدام به تأسیس آموزشگاه موسیقی کرد و از سال ۱۳۴۹ تا سال ۱۳۵۷ در سمت کارشناس موسیقی شهرهای کرمان، مهاباد، لرستان، هرمزگان و تهران به خدمت مشغول بود. در سال ۱۳۵۶ کتاب «چهلودو ترانه قدیمی ایران» را منتشر کرد و در سال ۱۳۵۹ دفتر شانزده قطعه را انتشار داد. در سال ۱۳۶۷ به سمت کارشناس محقق واحد موسیقی صداوسیما درآمد و در سال ۱۳۷۶ فرهنگنامه موسیقی ایران را منتشر کرد.
این اثر در دوره خود کاری درخور اعتنا بود و براي بسیاری از علاقهمندان به موسیقی که میخواستند از سرگذشت موسیقی و همچنین موسیقیدانان قدیم ایران، اوزان مشهور و متداول در موسیقی قدیم ایران، شناخت دستگاهها، مقامها و گوشههای موسیقی دستگاهی ایران، سازشناسی موسیقی ایران و بخشی از آهنگها و ترانههای محلی و ملی ایران و همچنین معرفی کتب و مراجع موسیقی، آگاهی یابند، فرهنگ یادشده مرجعی قابل اعتنا به شمار میرفت. تا قبل از چاپ این شرح حال، وی دو کتاب حافظ خوشالحان و خاطرات و سرگذشت موسیقی و موسیقیدانان ایران را میخواست به چاپ بسپرد. ضربه اساسی را اما او هنگامی خورد که دو فرزند برومندش که هر دو اهل موسیقی بودند، در عنفوان جوانی به دیار باقی شتافتند. کوروش و داریوش حدادی فرزندان نصرتالله حدادی كه هر دو از هنرمندان نوازنده و مدرس موسیقی در تهران بودند، سفری زودهنگام به دیاری دیگر را آغازیدند و درد و داغی عظیم بر دل پدر نهادند. از کارنامه استاد حدادی برمیآید که اطلاعات و دستنوشتههای مهم و قابل اعتنایی باید از او به جای مانده باشد و این مهم برعهده خانواده او بهخصوص نوه او بانو مونا مویدی (مترجم خوب برخی از آثار
ادبی) است که نسب به اهالی موسیقی برده است. از طرف مادر استاد حدادی و خانواده یوسفزمانیها که با خانواده کامکارها به نوعی مثلث اصلی نسل نخست موزیسینهای سنندج و کردستان را شکل میدهند که بعدها سهمی جدی در شهریشدن اینگونه موسیقایی ایفا کردند. پس بر ایشان است که دستی از آستین همت برآرند و دستنوشتههای منتشرنشده پدربزرگشان را منتشر كنند یا حداقل به جایی بسپرند که محققان به آن دسترسی داشته باشند. یاد استاد حدادی و دو فرزند موزیسینش گرامی و روانشان شاد.
* مصراعی از غزلی ناب از مولانا درباره مرگ
فضای مطبوعات بهگونهای است که تمامی مطالب و نوشتهها دور افراد و چهرههای ناموعنواندار و روی صحنه میگردد و متأسفانه کمتر چهرههای استخوانخردکرده که از شهرت گریزاناند، راهی به رسانه دارند، حتی اگر سالهای سال در زمینههای مختلف فرهنگی کار و تلاش کرده و اثر و تأثیری از خود بر جای گذاشته باشند. از جمله این افراد استاد شادروان نصرتالله حدادی است که هفته گذشته (ششم اردیبهشت) و در ۸۹سالگی دار فانی را وداع گفت. خبر درگذشتش را از طریق دوست خوبم، سیروان منهوبی، موزیسین کرد، شنیدم و متعجب شدم که چطور مطبوعات و رسانهها، حتی چندخطی دربارهاش ننوشتند. مرگ البته و با وجود اتفاق لحظهای آن ناباورانه است و به قول مرحوم فریدون مشیری
«بالاترین ناباوری مرگ است
در عرصه پیکارمان با مرگ،
تدبیری نمیدانیم
وقتی شبیخون میزند، ناچار
در بهت، در ناباوری، خاموش میمانیم» و به آن تن میدهیم. البته بخشی از این نااطلاعی به محیط و فضایی بازمیگردد که افرادی مانند استاد حدادی در آن فعالیت میکردند و بخشی دیگر به روحیه انزواطلبی ایشان که بعد از فوت دو فرزند برومندشان در سالهای دهه ۶۰، شدتی افزونتر به خود گرفت. او تقریبا همزمان با استاد حسن کامکار در منطقه سنندج کارش را شروع کرد. استاد کامکار متولد ۱۳۰۲ بود و مرحوم حدادی با فاصلهای ششساله متولد ۱۳۰۸، اما هر دو در موزیک نظام فعالیت میکردند.
استاد نصرتالله حدادی ۱۹ساله بود که وارد مدرسه نظام شد و استعداد و ظرفیتهای یادگیریاش به گونهای بود که رتبه نخست در میان ۲۴ دانشجوی مدرسه نظام را به دست آورد. در همان سالها که استاد حسن کامکار جریانی موسیقایی را در آن منطقه به وجود آورد، در گوشهای دیگر این نصرتالله جوان بود که با شور و شوقی توصیفناپذیر دامن همت به کمر زد و به آموزش جوانان همت گماشت. او ویلن را برای ساز تخصصی خود برگزید و نزد استادان وقت به تلمذ پرداخت. از سال ۱۳۳۶ تا ۱۳۴۹ سمت سرپرستی موسیقی رادیو سنندج را عهدهدار بود. در سال ۱۳۴۸ اقدام به تأسیس آموزشگاه موسیقی کرد و از سال ۱۳۴۹ تا سال ۱۳۵۷ در سمت کارشناس موسیقی شهرهای کرمان، مهاباد، لرستان، هرمزگان و تهران به خدمت مشغول بود. در سال ۱۳۵۶ کتاب «چهلودو ترانه قدیمی ایران» را منتشر کرد و در سال ۱۳۵۹ دفتر شانزده قطعه را انتشار داد. در سال ۱۳۶۷ به سمت کارشناس محقق واحد موسیقی صداوسیما درآمد و در سال ۱۳۷۶ فرهنگنامه موسیقی ایران را منتشر کرد.
این اثر در دوره خود کاری درخور اعتنا بود و براي بسیاری از علاقهمندان به موسیقی که میخواستند از سرگذشت موسیقی و همچنین موسیقیدانان قدیم ایران، اوزان مشهور و متداول در موسیقی قدیم ایران، شناخت دستگاهها، مقامها و گوشههای موسیقی دستگاهی ایران، سازشناسی موسیقی ایران و بخشی از آهنگها و ترانههای محلی و ملی ایران و همچنین معرفی کتب و مراجع موسیقی، آگاهی یابند، فرهنگ یادشده مرجعی قابل اعتنا به شمار میرفت. تا قبل از چاپ این شرح حال، وی دو کتاب حافظ خوشالحان و خاطرات و سرگذشت موسیقی و موسیقیدانان ایران را میخواست به چاپ بسپرد. ضربه اساسی را اما او هنگامی خورد که دو فرزند برومندش که هر دو اهل موسیقی بودند، در عنفوان جوانی به دیار باقی شتافتند. کوروش و داریوش حدادی فرزندان نصرتالله حدادی كه هر دو از هنرمندان نوازنده و مدرس موسیقی در تهران بودند، سفری زودهنگام به دیاری دیگر را آغازیدند و درد و داغی عظیم بر دل پدر نهادند. از کارنامه استاد حدادی برمیآید که اطلاعات و دستنوشتههای مهم و قابل اعتنایی باید از او به جای مانده باشد و این مهم برعهده خانواده او بهخصوص نوه او بانو مونا مویدی (مترجم خوب برخی از آثار
ادبی) است که نسب به اهالی موسیقی برده است. از طرف مادر استاد حدادی و خانواده یوسفزمانیها که با خانواده کامکارها به نوعی مثلث اصلی نسل نخست موزیسینهای سنندج و کردستان را شکل میدهند که بعدها سهمی جدی در شهریشدن اینگونه موسیقایی ایفا کردند. پس بر ایشان است که دستی از آستین همت برآرند و دستنوشتههای منتشرنشده پدربزرگشان را منتشر كنند یا حداقل به جایی بسپرند که محققان به آن دسترسی داشته باشند. یاد استاد حدادی و دو فرزند موزیسینش گرامی و روانشان شاد.
* مصراعی از غزلی ناب از مولانا درباره مرگ
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.