آموزشوپرورش کودکان حلقه مفقوده توسعه پایدار
کاوه رستمی. پژوهشگر مؤسسه مطالعات کودکی مدرس
دغدغه اصلی سیاستگذاران و تصمیمگیران در هر نظامی، توسعه پایدار آن کشور است، اما آنچه باعث کسب نتایج متفاوت میشود، تفاوت در گزینش روشهای مختلف دستیابی به آن است. با دقت به تاریخ کشورهای مختلف مشاهده میشود که هیچ کشوری توسعه پایدار را بدون توجه به شاخصهای آموزشوپرورش به صورت اعم و آموزشوپرورش کودکان به صورت اخص تجربه نکرده است. در نتیجه مهمترین نظام اجتماعی که بیش از همه با مفهوم سازوکارهای توسعه همراه است، نظام آموزشوپرورش است. به عبارت دیگر در تحقق توسعه یک کشور و پایهگذاری آن آموزشوپرورش جایگاه ویژهای دارد. نگاهی گذرا و اجمالی به مقالات و پژوهشهای انجامشده در قسمتهای مختلف نظام آموزشی، مخصوصا آموزشوپرورش دوران اولیه کودکی نشان از وجود مشکلات (صلاحیت مربیان، محتوای آموزشی، نبود متولی واحد و...) بسیار دارد. همچنین نگاه به جایگاه آموزشوپرورش و معلم در بین برنامههای کلان ملی و در سند بودجه و نیز جایگاه و منزلت آن در سطح و در سلسلهمراتب سازمانی و ارزشی جامعه مؤید همین نکته است. درست است در زمینه توسعه کمی نتایج قابلقبول و حتی قابلتحسینی صورت گرفته است، اما سردرگمی و نابسامانیهای تئوریک
بسیاری وجود دارد. به نظر میرسد که آموزشوپرورش و بالاخص آموزشوپرورش دوران اولیه کودکی از هدایت یک فلسفه یا نظریه تربیتی منسجم که سنخیتی بین اجزای آن وجود داشته باشد بیبهره است؛ فلسفهای که در آن علاوهبر مسائل مربوط به هستی و ارزش و ایدئولوژی، موقعیت علم و تکنولوژی و سمتوسوی حرکت آنها و نیز نیازهای امروز فرد و جامعه در چارچوب مشخصی تنظیم شده باشد. پس مسئله کنونی ما مسائلی از قبیل تأثیر هوش بر عملکرد تحصیلی، تأثیر الگوهای خانواده بر میزان استرس دانشآموزان و نیازسنجی آموزشی مناطق مختلف شهر تهران که سرتیتر بسیاری از مجلات و فصلنامههای آموزشی و تربیتی است، نیست.
با این مقدمات، مسئله و مشکل کجاست؟ هم معلمان فرهیخته و اندیشمند و هم مسئولان، سیاسیون و تصمیمسازان مملکتی بهخوبی به این امر آگاه و واقفند که با چه اقدامات و رویکردی قادر خواهیم بود از شرایط و موقعیت بسیار نگرانکننده آموزشوپرورش کشورمان عبور کرده و با چه سازوکاری بر مشکلات آن فائق آییم، اما با تأسف و تألم باید اذعان کرد که اراده و عزم و باور لازم و کافی برای رفع نابسامانیهای موجود در آموزشوپرورش کشورمان در عمل دیده نمیشود. به نظر میآید مشکل و مسئله عدم باور و فقدان اراده لازم و کافی برای اقدام عملی و مشترک در بدنه و درون سیستم تصمیمساز و سیاستگذار کشور است. در نتیجه به این جمعبندی منطقی و تلخ دست مییابیم که به واقعیات دراینباره عنایت و توجه شایسته و مطابق با مصالح و منافع کشور نشده و بهدرستی تصمیمسازی و سیاستگذاری نشده است.
دغدغه اصلی سیاستگذاران و تصمیمگیران در هر نظامی، توسعه پایدار آن کشور است، اما آنچه باعث کسب نتایج متفاوت میشود، تفاوت در گزینش روشهای مختلف دستیابی به آن است. با دقت به تاریخ کشورهای مختلف مشاهده میشود که هیچ کشوری توسعه پایدار را بدون توجه به شاخصهای آموزشوپرورش به صورت اعم و آموزشوپرورش کودکان به صورت اخص تجربه نکرده است. در نتیجه مهمترین نظام اجتماعی که بیش از همه با مفهوم سازوکارهای توسعه همراه است، نظام آموزشوپرورش است. به عبارت دیگر در تحقق توسعه یک کشور و پایهگذاری آن آموزشوپرورش جایگاه ویژهای دارد. نگاهی گذرا و اجمالی به مقالات و پژوهشهای انجامشده در قسمتهای مختلف نظام آموزشی، مخصوصا آموزشوپرورش دوران اولیه کودکی نشان از وجود مشکلات (صلاحیت مربیان، محتوای آموزشی، نبود متولی واحد و...) بسیار دارد. همچنین نگاه به جایگاه آموزشوپرورش و معلم در بین برنامههای کلان ملی و در سند بودجه و نیز جایگاه و منزلت آن در سطح و در سلسلهمراتب سازمانی و ارزشی جامعه مؤید همین نکته است. درست است در زمینه توسعه کمی نتایج قابلقبول و حتی قابلتحسینی صورت گرفته است، اما سردرگمی و نابسامانیهای تئوریک
بسیاری وجود دارد. به نظر میرسد که آموزشوپرورش و بالاخص آموزشوپرورش دوران اولیه کودکی از هدایت یک فلسفه یا نظریه تربیتی منسجم که سنخیتی بین اجزای آن وجود داشته باشد بیبهره است؛ فلسفهای که در آن علاوهبر مسائل مربوط به هستی و ارزش و ایدئولوژی، موقعیت علم و تکنولوژی و سمتوسوی حرکت آنها و نیز نیازهای امروز فرد و جامعه در چارچوب مشخصی تنظیم شده باشد. پس مسئله کنونی ما مسائلی از قبیل تأثیر هوش بر عملکرد تحصیلی، تأثیر الگوهای خانواده بر میزان استرس دانشآموزان و نیازسنجی آموزشی مناطق مختلف شهر تهران که سرتیتر بسیاری از مجلات و فصلنامههای آموزشی و تربیتی است، نیست.
با این مقدمات، مسئله و مشکل کجاست؟ هم معلمان فرهیخته و اندیشمند و هم مسئولان، سیاسیون و تصمیمسازان مملکتی بهخوبی به این امر آگاه و واقفند که با چه اقدامات و رویکردی قادر خواهیم بود از شرایط و موقعیت بسیار نگرانکننده آموزشوپرورش کشورمان عبور کرده و با چه سازوکاری بر مشکلات آن فائق آییم، اما با تأسف و تألم باید اذعان کرد که اراده و عزم و باور لازم و کافی برای رفع نابسامانیهای موجود در آموزشوپرورش کشورمان در عمل دیده نمیشود. به نظر میآید مشکل و مسئله عدم باور و فقدان اراده لازم و کافی برای اقدام عملی و مشترک در بدنه و درون سیستم تصمیمساز و سیاستگذار کشور است. در نتیجه به این جمعبندی منطقی و تلخ دست مییابیم که به واقعیات دراینباره عنایت و توجه شایسته و مطابق با مصالح و منافع کشور نشده و بهدرستی تصمیمسازی و سیاستگذاری نشده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.