اروپا و سیاستهای پاندولی ترامپ
سیدباقر ذکیاسکویی .پژوهشگر مرکز مطالعات خاورمیانه
بحران هفتساله سوریه اروپا را در وضعیتی پیچیده و بغرنج قرار داده است؛ از یکسو به دلیل جنگ داخلی، دخالت قدرتهای منطقهای و فرامنطقهای، حضور تروریستها و افراطیون مذهبی در سوریه جنایات هولناکی علیه غیرنظامیان اتفاق افتاده و در نتیجه این وقایع اسفبار اروپا از سوی افکار عمومی بهمنظور مداخله نظامی براي پایانبخشیدن به اين بحران تحتفشار است. از سوی دیگر در نتیجه بحران سوریه و نگرانی حاصل از تداوم این بحران در منطقه، سیل پناهندگان و مهاجران را از سوریه و منطقه رهسپار کشورهای اروپایی کرده است که موجب نگرانیهای شدید امنیتی برای اروپا شده است. در این مدت حملات تروریستی در داخل خاک اروپا افزایش یافته و افکار عمومی بهشدت مضطرب شده تا جاییکه علاوهبر افزایش واکنشهای نژادپرستانه در جوامع اروپایی، احزاب راستگرای افراطی نیز فرصتی برای ظهور و بروز مجدد یافتهاند و تمامي اینها امنیت، هنجارها، ارزشها و کلیه دستاوردهای اروپا را بهخطر افکنده است. با چنین مقدمه کوتاهی، دو دلیل عمده برای همراهی اروپا با آمریکا در این حملات میتوان ذکر کرد: نخست آنكه حملات احتمالی شیمیایی در «دوما» سوریه پا روی خط قرمز هویت اروپایی-آمریکایی گذاشت. اینکه مسبب آن چه کسی بوده یا بهطورکل استفاده از تسلیحات کشتار جمعی رخ داده است یا خیر! در این رویکرد محلی از اعراب ندارد، چراکه اصولا نگارنده معتقد است نحوه مواجهه جریان اروپایی-آمریکایی با این بحران و حملات محدود موشکی که بدون هرگونه بررسی نیروهای سازمان ملل و هرگونه مجوز پارلمانهای اروپایی و کنگره آمریکایی شکل گرفت، یک پیام مشخص دارد و آن اینکه در صورت تداوم بحران سوریه، غرب برای پایانبخشیدن به آن مصمم شده و خواهان ایفای نقش جدی و برتر برای خاتمهبخشیدن به آن میشود. دوم آنكه روابط متقابل پیچیده امنیتی-اقتصادی اروپا و آمریکا همواره آنها را در قالب اتحاد استراتژیک کنار یکدیگر قرار میدهد. از همان آغاز بحران، یعنی لحظاتی پس از توییت دونالد ترامپ، سه قدرت بزرگ اروپایی با او همراهی کردند. ترزا می، نخستوزیر بریتانیا، علاوه بر آنکه دولت دمشق را مسئول حمله شیمیایی به مردم دانست، فورا اعضای کابینه این کشور را برای پاسخ دولت به «حمله شیمیایی» سوریه فراخواند. رئیسجمهوری فرانسه نیز گفت نشانههایی وجود دارد که سلاح شیمیایی بهکاربردهشده از سوی رژیم بشار اسد بوده است. آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان، اعلام کرد که «قطعا» رژیم سوریه هنوز سلاح شیمیایی دارد. باوجوداین، نباید فراموش کرد که اروپای امروز نگران خیزش پوپولیستها و راستگراهای افراطی در غرب است و نیز بر سیاست ترامپ مبنیبر «ارجحیت منافع ملی آمریکا منهای جهان» آگاه است. در نتیجه سه قدرت برتر اروپایی با نمایش این اتحاد و انسجام چندجانبهگرایی و اتحاد استراتژیک اروپا با آمریکا و بالعکس را به کاخ سفید گوشزد کردند. پس از آن ترامپ توییت کرد: «اصلا نگفتم حمله به سوریه چهموقع انجام میشود، ممکن است خیلیزود باشد، شاید هم نهچندان زود»! کاخ سفید نیز اعلام کرد که دونالد ترامپ «لزوم بروز واکنش مشترک به کاربرد اسلحه شیمیایی را موردتأیید قرار داده است».بهزعم نویسنده، هرچند ترامپ تداوم حضور در سوریه را برنمیتابد، چنانکه دو ماه پیش نیز بر خروج نیروهای آمریکایی از سوریه تأکید ورزیده بود، اما معتقدم آنچه درباره رئیسجمهوری کنونی آمریکا میتوان پیشبینی کرد همان «پیشبینیناپذیری» اوست. استفان والت، استاد روابط بینالملل دانشگاه هاروارد، در اشارهای مستقیم به ترامپ و آمریکای کنونی میگوید: «من هنوز هم فکر میکنم که جنگ ازسوی آمریکا بعید است زیرا ایالاتمتحده برای جنگ دستاوردهای چندانی در قبال ازدستدادن ثروت و منابع خود نخواهد داشت. اما فراموش نکنیم بدترین ایدهها در دورهای محقق شده که رهبران آمریکا فاقد هوش، احتیاط و قضاوت درست بودهاند». اروپای امروز بر سیاستهای پاندولی ترامپ آگاه است، تجربه تلخ خروج ترامپ از معاهده آبوهوایی پاریس و اکنون فشار بیامان کاخ سفید برای خروج از برجام که برخلاف روح حاکم بر حقوق بینالملل است، از مصادیق آن است. بنابراين به نظر میرسد اروپا از یکسو کماکان متحد استراتژیک آمریکاست و بر این اتحاد باقی خواهد ماند، اما از سوی دیگر اروپای کنونی نقش «تعدیلکننده» سیاستهای پاندولی ترامپ در قبال جهان را نيز دارد. قطعا حمله احتمالی گسترده جنگطلبان آمریکایی به سوریه یا حتی هرگونه حمله بدون محاسبات راهبردی که احتمالا مناطق دیگر قدرتهای منطقهای و فرامنطقهای در سوریه را نيز هدف قرار میداد، گسترش دامنه بحران دمشق را به دنبال داشت و این مسئله نه تنها تهدیدی جدی برای صلح و امنیت جهانی بود، بلکه مستقیما امنیت اروپا را مختل میکرد.
بحران هفتساله سوریه اروپا را در وضعیتی پیچیده و بغرنج قرار داده است؛ از یکسو به دلیل جنگ داخلی، دخالت قدرتهای منطقهای و فرامنطقهای، حضور تروریستها و افراطیون مذهبی در سوریه جنایات هولناکی علیه غیرنظامیان اتفاق افتاده و در نتیجه این وقایع اسفبار اروپا از سوی افکار عمومی بهمنظور مداخله نظامی براي پایانبخشیدن به اين بحران تحتفشار است. از سوی دیگر در نتیجه بحران سوریه و نگرانی حاصل از تداوم این بحران در منطقه، سیل پناهندگان و مهاجران را از سوریه و منطقه رهسپار کشورهای اروپایی کرده است که موجب نگرانیهای شدید امنیتی برای اروپا شده است. در این مدت حملات تروریستی در داخل خاک اروپا افزایش یافته و افکار عمومی بهشدت مضطرب شده تا جاییکه علاوهبر افزایش واکنشهای نژادپرستانه در جوامع اروپایی، احزاب راستگرای افراطی نیز فرصتی برای ظهور و بروز مجدد یافتهاند و تمامي اینها امنیت، هنجارها، ارزشها و کلیه دستاوردهای اروپا را بهخطر افکنده است. با چنین مقدمه کوتاهی، دو دلیل عمده برای همراهی اروپا با آمریکا در این حملات میتوان ذکر کرد: نخست آنكه حملات احتمالی شیمیایی در «دوما» سوریه پا روی خط قرمز هویت اروپایی-آمریکایی گذاشت. اینکه مسبب آن چه کسی بوده یا بهطورکل استفاده از تسلیحات کشتار جمعی رخ داده است یا خیر! در این رویکرد محلی از اعراب ندارد، چراکه اصولا نگارنده معتقد است نحوه مواجهه جریان اروپایی-آمریکایی با این بحران و حملات محدود موشکی که بدون هرگونه بررسی نیروهای سازمان ملل و هرگونه مجوز پارلمانهای اروپایی و کنگره آمریکایی شکل گرفت، یک پیام مشخص دارد و آن اینکه در صورت تداوم بحران سوریه، غرب برای پایانبخشیدن به آن مصمم شده و خواهان ایفای نقش جدی و برتر برای خاتمهبخشیدن به آن میشود. دوم آنكه روابط متقابل پیچیده امنیتی-اقتصادی اروپا و آمریکا همواره آنها را در قالب اتحاد استراتژیک کنار یکدیگر قرار میدهد. از همان آغاز بحران، یعنی لحظاتی پس از توییت دونالد ترامپ، سه قدرت بزرگ اروپایی با او همراهی کردند. ترزا می، نخستوزیر بریتانیا، علاوه بر آنکه دولت دمشق را مسئول حمله شیمیایی به مردم دانست، فورا اعضای کابینه این کشور را برای پاسخ دولت به «حمله شیمیایی» سوریه فراخواند. رئیسجمهوری فرانسه نیز گفت نشانههایی وجود دارد که سلاح شیمیایی بهکاربردهشده از سوی رژیم بشار اسد بوده است. آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان، اعلام کرد که «قطعا» رژیم سوریه هنوز سلاح شیمیایی دارد. باوجوداین، نباید فراموش کرد که اروپای امروز نگران خیزش پوپولیستها و راستگراهای افراطی در غرب است و نیز بر سیاست ترامپ مبنیبر «ارجحیت منافع ملی آمریکا منهای جهان» آگاه است. در نتیجه سه قدرت برتر اروپایی با نمایش این اتحاد و انسجام چندجانبهگرایی و اتحاد استراتژیک اروپا با آمریکا و بالعکس را به کاخ سفید گوشزد کردند. پس از آن ترامپ توییت کرد: «اصلا نگفتم حمله به سوریه چهموقع انجام میشود، ممکن است خیلیزود باشد، شاید هم نهچندان زود»! کاخ سفید نیز اعلام کرد که دونالد ترامپ «لزوم بروز واکنش مشترک به کاربرد اسلحه شیمیایی را موردتأیید قرار داده است».بهزعم نویسنده، هرچند ترامپ تداوم حضور در سوریه را برنمیتابد، چنانکه دو ماه پیش نیز بر خروج نیروهای آمریکایی از سوریه تأکید ورزیده بود، اما معتقدم آنچه درباره رئیسجمهوری کنونی آمریکا میتوان پیشبینی کرد همان «پیشبینیناپذیری» اوست. استفان والت، استاد روابط بینالملل دانشگاه هاروارد، در اشارهای مستقیم به ترامپ و آمریکای کنونی میگوید: «من هنوز هم فکر میکنم که جنگ ازسوی آمریکا بعید است زیرا ایالاتمتحده برای جنگ دستاوردهای چندانی در قبال ازدستدادن ثروت و منابع خود نخواهد داشت. اما فراموش نکنیم بدترین ایدهها در دورهای محقق شده که رهبران آمریکا فاقد هوش، احتیاط و قضاوت درست بودهاند». اروپای امروز بر سیاستهای پاندولی ترامپ آگاه است، تجربه تلخ خروج ترامپ از معاهده آبوهوایی پاریس و اکنون فشار بیامان کاخ سفید برای خروج از برجام که برخلاف روح حاکم بر حقوق بینالملل است، از مصادیق آن است. بنابراين به نظر میرسد اروپا از یکسو کماکان متحد استراتژیک آمریکاست و بر این اتحاد باقی خواهد ماند، اما از سوی دیگر اروپای کنونی نقش «تعدیلکننده» سیاستهای پاندولی ترامپ در قبال جهان را نيز دارد. قطعا حمله احتمالی گسترده جنگطلبان آمریکایی به سوریه یا حتی هرگونه حمله بدون محاسبات راهبردی که احتمالا مناطق دیگر قدرتهای منطقهای و فرامنطقهای در سوریه را نيز هدف قرار میداد، گسترش دامنه بحران دمشق را به دنبال داشت و این مسئله نه تنها تهدیدی جدی برای صلح و امنیت جهانی بود، بلکه مستقیما امنیت اروپا را مختل میکرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.