|

اولویت‌های شهردار آینده تهران چیست؟

علی نوذرپور . معاون پیشین سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌ها

برای اینکه اولویت‌های برنامه‌ای شهردار تهران را دریابیم، ابتدا نیاز به تصحیح نگاه به مدیریت شهری داریم. در نشستی که هفته پیش، نمایندگان انجمن‌های صنفی و تخصصی و نهادهای دانشگاهی مرتبط با مدیریت شهری در خانه هنرمندان داشتند، همگی اذعان کردند که مشکل اصلی مدیریت کنونی شهرداری تهران، نگاه عمرانی و سخت‌افزاری به مدیریت شهری است آنها علت عدم‌موفقیت شهرداران تهران در دو دهه گذشته را تمرکز فعالیت‌های آنها بر ساخت تونل، بزرگراه و پل و ساخت‌وساز ذکر کرده؛ امری که شهر را تبدیل به کارگاه ساختمانی کرده است. بنابراین اولین تغییر جهت در نگاه شهرداری، تلفیق رویکرد سخت‌افزارانه و نرم‌افزارانه به شهر است. نکته‌ای که در جمع‌بندی مسجدجامعی، عضو شورای شهر دوره سوم و دوره چهارم تهران در نشست مذکور به این شرح ذکر شد:
«ارتقای کیفیت زندگی، تنها با سیاست‌های کالبدی و ساخت بزرگراه و اجرای پروژه‌های عمرانی ممکن نیست. شهر باکیفیت برای زندگی، شهری است که در آن نگاه سخت‌افزاری و نرم‌افزاری وجود دارد، به همان اندازه که به طرح‌های عمرانی توجه می‌شود، محیط‌زیست، فرهنگ و هنر هم اهمیت دارد. مدیریت شهر، هم نگاه اجتماعی می‌خواهد، هم رویکرد زیباشناسانه هم معماران باید در آن نقش داشته باشند هم، شهرسازان و هم مهندسان. همه اینها در کنار هم شهر را شکل می‌دهند و اگر مدیریت شهر را با این رویکرد ببینیم به نگاهی منجر می‌شود که با زندگی ارتباط دارد و به ساحت‌های مختلف حیات وصل می‌شود.»
هم‌راستا با دیدگاه‌های مسجدجامعی، نماینده انجمن جامعه‌شناسی کشور نیز این باور را منعکس کرد که:
«شهردار بعدی تهران باید شهرداری باشد که در شهر، اولویت اولش آدم‌ها باشند نه خودروها. و به شهر به‌عنوان مکانی برای تعاملات اجتماعی اعتقاد داشته باشد نه فردی که تهران را به کارگاه ساختمانی برای کسانی که از ساخت‌وساز پول درمی‌آورند، تبدیل کند. فردی که بتواند از سرمایه اجتماعی بهره بگیرد. نه اینکه موجب فرسایش آن شود و به تنوع فرهنگی و حقوق اقلیت‌ها در شهر احترام بگذارد»
با اصلاح رویکرد فعلی و اتخاذ رویکرد جدید، اولویت‌های شهرداری را می‌توان به شرح ذیل برشمرد:
1- استقرار نظام ارزیابی یکپارچه اثرات زیست‌محیطی،‌ اجتماعی و بهداشتی (ESIA) در شهرداری تهران برای پروژه‌های عمرانی. به این ترتیب از بسیاری صدمات و خسارات احتمالی ناشی از اجرای پروژه‌های یادشده خواهد کاست و عقلانیت علمی را بر تصمیم‌گیری‌های مدیریت شهری حاکم خواهد کرد.
2- برنامه‌ریزی و اقدام جدی برای حل مساله زباله تهران. به‌گونه‌ای که حداقل تا پایان دوره چهارم شورای شهر تهران؛ تفکیک و کاهش زباله در مبدا و تولید صورت پذیرد و زباله‌های تفکیک‌شده نیز بازیافت شده و به چرخه مصرف بازگردد. دفن روزانه بیش از هفت‌هزارو500تن زباله در کهریزک در طول سال‌های گذشته،‌ به‌گونه‌ای بوده که وسعت منطقه پوشیده شده از زباله به طول دوهزار هکتار و ارتفاع زباله‌های تلنبارشده بعضا به یک‌صد متر می‌رسد.
3- در حال حاضر قریب 1/2 میلیون‌نفر از شهروندان تهران در بافت‌های فرسوده زندگی می‌کنند؛ بافت‌هایی که به شدت در برابر زلزله ناپایدارند و کیفیت زندگی به مراتب نسبت به سایر بافت‌های شهری پایین‌تر است. اولویت‌ بهسازی و نوسازی این بافت‌ها با اهدافی چون؛ تامین بخشی از نیاز به مسکن جدید، رسیدگی و بهبود وضعیت زندگی ساکنان این بافت‌ها- که عمدتا از اقشار ضعیف اقتصادی هستند- تامین نیازهای خدماتی فعلی شهر از جمله فضاهای باز شهری، فضاهای ورزشی، تفریحی و فرهنگی باید در دستور کار قرار گیرد.
فرآیند نوسازی بافت‌های فرسوده باید با نگاه اجتماعی و غیرانتفاعی و زمینه‌سازی رونق اقتصادی و به‌تبع آن نوسازی مردمی باشد.
4- در سال 1390 سرانه سفر هر تهرانی 2/1 در روز بوده است و سفرهای درون‌شهری از سال 1384 تا سال 1390، بیش از 3/3میلیون سفر افزایش داشته است. با این وجود سهم سفرهای درون‌شهری از طریق سیستم حمل‌و‌نقل عمومی در سال 1390 به 54/7 درصد رسیده است. به این معنی که بیش از 45درصد سفرها با خودروهای شخصی انجام می‌شود که نسبتی زیاد است. بنابراین جهت‌گیری اصلی شهرداری در توسعه حمل‌ونقل عمومی به‌ویژه مترو، نیل به هدف کمی 70درصدی سهم حمل‌ونقل عمومی باید باشد.
5- شهر تهران از لحاظ آلودگی صوتی در شرایط بسیار نابسامانی و در حد هشدار یا فوق‌بحرانی قرار گرفته است. مطالعات شرکت کنترل‌کیفیت هوا نشان می‌دهد 542 نقطه در پنج منطقه 6، 7، 9، 11 و 12 شهر تهران دچار آلودگی صوتی هستند،‌ از این تعداد 417 مرکز، آموزشی و ‌125مرکز، درمانی است. این آلودگی‌ها علاوه‌بر آلودگی‌های هوا و آب و خاک، شهر تهران را نیز دچار معضلات جدی زیست‌محیطی کرده است. بنابراین مجموعه اقدامات در خصوص توسعه خدمات الکترونیک، نوسازی و توسعه حمل‌ونقل عمومی، سامان‌بخشی به نظام عرضه و خدمات شهری به منظور کاهش سفرهای شهری، ضروری خواهد بود.
برای اینکه اولویت‌های برنامه‌ای شهردار تهران را دریابیم، ابتدا نیاز به تصحیح نگاه به مدیریت شهری داریم. در نشستی که هفته پیش، نمایندگان انجمن‌های صنفی و تخصصی و نهادهای دانشگاهی مرتبط با مدیریت شهری در خانه هنرمندان داشتند، همگی اذعان کردند که مشکل اصلی مدیریت کنونی شهرداری تهران، نگاه عمرانی و سخت‌افزاری به مدیریت شهری است آنها علت عدم‌موفقیت شهرداران تهران در دو دهه گذشته را تمرکز فعالیت‌های آنها بر ساخت تونل، بزرگراه و پل و ساخت‌وساز ذکر کرده؛ امری که شهر را تبدیل به کارگاه ساختمانی کرده است. بنابراین اولین تغییر جهت در نگاه شهرداری، تلفیق رویکرد سخت‌افزارانه و نرم‌افزارانه به شهر است. نکته‌ای که در جمع‌بندی مسجدجامعی، عضو شورای شهر دوره سوم و دوره چهارم تهران در نشست مذکور به این شرح ذکر شد:
«ارتقای کیفیت زندگی، تنها با سیاست‌های کالبدی و ساخت بزرگراه و اجرای پروژه‌های عمرانی ممکن نیست. شهر باکیفیت برای زندگی، شهری است که در آن نگاه سخت‌افزاری و نرم‌افزاری وجود دارد، به همان اندازه که به طرح‌های عمرانی توجه می‌شود، محیط‌زیست، فرهنگ و هنر هم اهمیت دارد. مدیریت شهر، هم نگاه اجتماعی می‌خواهد، هم رویکرد زیباشناسانه هم معماران باید در آن نقش داشته باشند هم، شهرسازان و هم مهندسان. همه اینها در کنار هم شهر را شکل می‌دهند و اگر مدیریت شهر را با این رویکرد ببینیم به نگاهی منجر می‌شود که با زندگی ارتباط دارد و به ساحت‌های مختلف حیات وصل می‌شود.»
هم‌راستا با دیدگاه‌های مسجدجامعی، نماینده انجمن جامعه‌شناسی کشور نیز این باور را منعکس کرد که:
«شهردار بعدی تهران باید شهرداری باشد که در شهر، اولویت اولش آدم‌ها باشند نه خودروها. و به شهر به‌عنوان مکانی برای تعاملات اجتماعی اعتقاد داشته باشد نه فردی که تهران را به کارگاه ساختمانی برای کسانی که از ساخت‌وساز پول درمی‌آورند، تبدیل کند. فردی که بتواند از سرمایه اجتماعی بهره بگیرد. نه اینکه موجب فرسایش آن شود و به تنوع فرهنگی و حقوق اقلیت‌ها در شهر احترام بگذارد»
با اصلاح رویکرد فعلی و اتخاذ رویکرد جدید، اولویت‌های شهرداری را می‌توان به شرح ذیل برشمرد:
1- استقرار نظام ارزیابی یکپارچه اثرات زیست‌محیطی،‌ اجتماعی و بهداشتی (ESIA) در شهرداری تهران برای پروژه‌های عمرانی. به این ترتیب از بسیاری صدمات و خسارات احتمالی ناشی از اجرای پروژه‌های یادشده خواهد کاست و عقلانیت علمی را بر تصمیم‌گیری‌های مدیریت شهری حاکم خواهد کرد.
2- برنامه‌ریزی و اقدام جدی برای حل مساله زباله تهران. به‌گونه‌ای که حداقل تا پایان دوره چهارم شورای شهر تهران؛ تفکیک و کاهش زباله در مبدا و تولید صورت پذیرد و زباله‌های تفکیک‌شده نیز بازیافت شده و به چرخه مصرف بازگردد. دفن روزانه بیش از هفت‌هزارو500تن زباله در کهریزک در طول سال‌های گذشته،‌ به‌گونه‌ای بوده که وسعت منطقه پوشیده شده از زباله به طول دوهزار هکتار و ارتفاع زباله‌های تلنبارشده بعضا به یک‌صد متر می‌رسد.
3- در حال حاضر قریب 1/2 میلیون‌نفر از شهروندان تهران در بافت‌های فرسوده زندگی می‌کنند؛ بافت‌هایی که به شدت در برابر زلزله ناپایدارند و کیفیت زندگی به مراتب نسبت به سایر بافت‌های شهری پایین‌تر است. اولویت‌ بهسازی و نوسازی این بافت‌ها با اهدافی چون؛ تامین بخشی از نیاز به مسکن جدید، رسیدگی و بهبود وضعیت زندگی ساکنان این بافت‌ها- که عمدتا از اقشار ضعیف اقتصادی هستند- تامین نیازهای خدماتی فعلی شهر از جمله فضاهای باز شهری، فضاهای ورزشی، تفریحی و فرهنگی باید در دستور کار قرار گیرد.
فرآیند نوسازی بافت‌های فرسوده باید با نگاه اجتماعی و غیرانتفاعی و زمینه‌سازی رونق اقتصادی و به‌تبع آن نوسازی مردمی باشد.
4- در سال 1390 سرانه سفر هر تهرانی 2/1 در روز بوده است و سفرهای درون‌شهری از سال 1384 تا سال 1390، بیش از 3/3میلیون سفر افزایش داشته است. با این وجود سهم سفرهای درون‌شهری از طریق سیستم حمل‌و‌نقل عمومی در سال 1390 به 54/7 درصد رسیده است. به این معنی که بیش از 45درصد سفرها با خودروهای شخصی انجام می‌شود که نسبتی زیاد است. بنابراین جهت‌گیری اصلی شهرداری در توسعه حمل‌ونقل عمومی به‌ویژه مترو، نیل به هدف کمی 70درصدی سهم حمل‌ونقل عمومی باید باشد.
5- شهر تهران از لحاظ آلودگی صوتی در شرایط بسیار نابسامانی و در حد هشدار یا فوق‌بحرانی قرار گرفته است. مطالعات شرکت کنترل‌کیفیت هوا نشان می‌دهد 542 نقطه در پنج منطقه 6، 7، 9، 11 و 12 شهر تهران دچار آلودگی صوتی هستند،‌ از این تعداد 417 مرکز، آموزشی و ‌125مرکز، درمانی است. این آلودگی‌ها علاوه‌بر آلودگی‌های هوا و آب و خاک، شهر تهران را نیز دچار معضلات جدی زیست‌محیطی کرده است. بنابراین مجموعه اقدامات در خصوص توسعه خدمات الکترونیک، نوسازی و توسعه حمل‌ونقل عمومی، سامان‌بخشی به نظام عرضه و خدمات شهری به منظور کاهش سفرهای شهری، ضروری خواهد بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.