باز هم درباره رابطه پزشک و بیمار
کوروش احمدی
ماجراهایی که به درگذشت زندهیاد عباس کیارستمی انجامید، موضوع رابطه بین پزشک و بیمار در ایران را برای مدتی به یکی از مسائل روز در رسانهها تبدیل کرد. با فروکشکردن آن ماجرا و البته بیسرانجامماندن آن، اگرچه به این موضوع کمتر پرداخته میشود، اما مشکل همهروزه بیماران با برخی از پزشکان به قوت خود باقی است، ازجمله نمونهای که خود بهتازگی تجربه کردم: پس ازبارها چککردن برای ویزیت ساعت 11، وقتی رسیدم، حدود 30 نفر را کنار هم نشسته و برخی را ایستاده در اتاق انتظار کوچک ایشان در یک زیرزمین یافتم. افراد جدیدتردر لابی طبقه بالا منتظر می شدند. اسپیلتی روشن بود. یکی ار بیماران که ظاهرا از باد سرد آن ناراحت بود، از خانم منشی خواهش کرد اسپیلت را خاموش کند. خانم توضیح داد که چون هوا نیست، چارهای ندارد. با تردید بسیار از خانم پرسیدم با این وضع چه زمانی نوبت من میشود، فرمود: «حداقل ساعت 12» (که البته این شوخی بود؛ از آن جمع اگر 20 نفر هم بیمار بودند، حداقل سه ساعت ویزیت آنها طول میکشید). خاضعانه عرض کردم، ولی شما به من برای 11 وقت دادهاید. با بیتفاوتی فرمودند: «نمیخوای نمون». عرض کردم، خانم محترم من یک روز کارم را گذاشتهام از راه دور آمدهام، حالا شما.... بهعلاوه من که عجله نداشتم یک ماه دیگر هم برای من خوب بود... در پیامکی محترمانه کوشیدم گله کنم؛ بیشتر به این امید که این جناب دکتر حداقل به وضع اسفبار مطبش عنایتی بکند، اما اینگونه آدمها که حین صرف قهوه با همترازان از لزوم پاسخگویی زمینوزمان میگویند، شأن خود را اجل از آن میدانند که خود نیز پاسخگو باشند. شاید اشکال از ایشان و امثال ایشان نباشد و بیشتر از جامعه درحالگذار ما باشد؛ جامعهای که افراد مختلف از خردهفرهنگهای مختلف ناچار به زندگی در کنار یکدیگرند و متأسفانه تحصیلات الزاما ربطی به تعلق فرد به این یا آن خردهفرهنگ ندارد. بهعلاوه از این نوع برخورد آقای دکتری که در همهجا (تابلو، سایت، مطب، کارت و... ) یادآوری کرده فارغالتحصیل انگلیس است، کمتر میتوان چشمپوشی کرد؛ چرا که ایشان حتما خوب میداند که همکاران انگلیسیاش چگونه با بیمار رفتار میکنند. او خوب میداند و من هم که به اقتضای شغلم سالها به همراه خانواده در کشورهای مختلف زندگی کردهام، خوب میدانم که اگر پزشکی در انگلیس اینگونه با بیمار برخورد کند، بیتعارف رسوا میشود. در آنجا پزشک ملزم به توضیح و مشارکتدادن بیمار در تصمیمگیری است، نمیتواند حین ویزیت اخمو و بیحوصله باشد، مانع حرفزدن و سؤالکردن بیمار شود و... و توجهش تنها معطوف به ویزیت بیشترین بیمار در کمترین زمان باشد. در دوره کنونی، شبکههای اجتماعی ویژهای در آن کشورها وجود دارد که بیماران در صورت تمایل بعد از خروج از مطب نظرات خود را درباره همه جنبههای کار پزشک و پرسنل درمانی در آن مینگارند و افراد معمولا قبل از مراجعه به پزشک این نظرات را میخوانند. البته در گذشته نیز که از این شبکههای اجتماعی خبری نبود، من مثلا در کانادا شاهد برخورد کاملا انسانی و اخلاقی پزشکان با بیماران بودم. زمانی را نیز که در نیویورک در یک وضعیت اورژانسی دو آمبولانس به آدرس ما فرستادند، از ترس اینکه مبادا یکی به دلیلی در راه بماند و در بیمارستان در بدو ورود دفترچهای حاوی حقوق بیمار به دستمان دادند و اصلا از پول و بیمه نپرسیدند، فراموش نمیکنم خانم پرستار میانسالی را که وقتی من و همسرم را پشت درِ اتاق سیسییو ایستاده و منتظر پایان معاینه دید، کشانکشان دو صندلی، یکی پس از دیگری، از ته راهرو آورد که ما چند دقیقه هم سرپا نایستیم. البته مثل بسیاری دیگر که دراینباره نوشتهاند، من هم باید تأکید کنم در ایران نیز با انسانهای شریفی در حوزه درمان برخورد داشتهام. یکی از آنها پزشک کودکانی است از خویشان ما که خود شاهدم در طول سالها، همیشه تلفنش را به بیماران داده و با حوصله بسیار پاسخگوی تماسهای شبانهروزی مادران همیشه نگران بوده است. این در حالی است که متأسفانه تجربیاتی از نوع تجربهای که در بالا ذکر آن رفت، میتواند به شأن و احترام پزشکان در جامعه لطمه بزند.
ماجراهایی که به درگذشت زندهیاد عباس کیارستمی انجامید، موضوع رابطه بین پزشک و بیمار در ایران را برای مدتی به یکی از مسائل روز در رسانهها تبدیل کرد. با فروکشکردن آن ماجرا و البته بیسرانجامماندن آن، اگرچه به این موضوع کمتر پرداخته میشود، اما مشکل همهروزه بیماران با برخی از پزشکان به قوت خود باقی است، ازجمله نمونهای که خود بهتازگی تجربه کردم: پس ازبارها چککردن برای ویزیت ساعت 11، وقتی رسیدم، حدود 30 نفر را کنار هم نشسته و برخی را ایستاده در اتاق انتظار کوچک ایشان در یک زیرزمین یافتم. افراد جدیدتردر لابی طبقه بالا منتظر می شدند. اسپیلتی روشن بود. یکی ار بیماران که ظاهرا از باد سرد آن ناراحت بود، از خانم منشی خواهش کرد اسپیلت را خاموش کند. خانم توضیح داد که چون هوا نیست، چارهای ندارد. با تردید بسیار از خانم پرسیدم با این وضع چه زمانی نوبت من میشود، فرمود: «حداقل ساعت 12» (که البته این شوخی بود؛ از آن جمع اگر 20 نفر هم بیمار بودند، حداقل سه ساعت ویزیت آنها طول میکشید). خاضعانه عرض کردم، ولی شما به من برای 11 وقت دادهاید. با بیتفاوتی فرمودند: «نمیخوای نمون». عرض کردم، خانم محترم من یک روز کارم را گذاشتهام از راه دور آمدهام، حالا شما.... بهعلاوه من که عجله نداشتم یک ماه دیگر هم برای من خوب بود... در پیامکی محترمانه کوشیدم گله کنم؛ بیشتر به این امید که این جناب دکتر حداقل به وضع اسفبار مطبش عنایتی بکند، اما اینگونه آدمها که حین صرف قهوه با همترازان از لزوم پاسخگویی زمینوزمان میگویند، شأن خود را اجل از آن میدانند که خود نیز پاسخگو باشند. شاید اشکال از ایشان و امثال ایشان نباشد و بیشتر از جامعه درحالگذار ما باشد؛ جامعهای که افراد مختلف از خردهفرهنگهای مختلف ناچار به زندگی در کنار یکدیگرند و متأسفانه تحصیلات الزاما ربطی به تعلق فرد به این یا آن خردهفرهنگ ندارد. بهعلاوه از این نوع برخورد آقای دکتری که در همهجا (تابلو، سایت، مطب، کارت و... ) یادآوری کرده فارغالتحصیل انگلیس است، کمتر میتوان چشمپوشی کرد؛ چرا که ایشان حتما خوب میداند که همکاران انگلیسیاش چگونه با بیمار رفتار میکنند. او خوب میداند و من هم که به اقتضای شغلم سالها به همراه خانواده در کشورهای مختلف زندگی کردهام، خوب میدانم که اگر پزشکی در انگلیس اینگونه با بیمار برخورد کند، بیتعارف رسوا میشود. در آنجا پزشک ملزم به توضیح و مشارکتدادن بیمار در تصمیمگیری است، نمیتواند حین ویزیت اخمو و بیحوصله باشد، مانع حرفزدن و سؤالکردن بیمار شود و... و توجهش تنها معطوف به ویزیت بیشترین بیمار در کمترین زمان باشد. در دوره کنونی، شبکههای اجتماعی ویژهای در آن کشورها وجود دارد که بیماران در صورت تمایل بعد از خروج از مطب نظرات خود را درباره همه جنبههای کار پزشک و پرسنل درمانی در آن مینگارند و افراد معمولا قبل از مراجعه به پزشک این نظرات را میخوانند. البته در گذشته نیز که از این شبکههای اجتماعی خبری نبود، من مثلا در کانادا شاهد برخورد کاملا انسانی و اخلاقی پزشکان با بیماران بودم. زمانی را نیز که در نیویورک در یک وضعیت اورژانسی دو آمبولانس به آدرس ما فرستادند، از ترس اینکه مبادا یکی به دلیلی در راه بماند و در بیمارستان در بدو ورود دفترچهای حاوی حقوق بیمار به دستمان دادند و اصلا از پول و بیمه نپرسیدند، فراموش نمیکنم خانم پرستار میانسالی را که وقتی من و همسرم را پشت درِ اتاق سیسییو ایستاده و منتظر پایان معاینه دید، کشانکشان دو صندلی، یکی پس از دیگری، از ته راهرو آورد که ما چند دقیقه هم سرپا نایستیم. البته مثل بسیاری دیگر که دراینباره نوشتهاند، من هم باید تأکید کنم در ایران نیز با انسانهای شریفی در حوزه درمان برخورد داشتهام. یکی از آنها پزشک کودکانی است از خویشان ما که خود شاهدم در طول سالها، همیشه تلفنش را به بیماران داده و با حوصله بسیار پاسخگوی تماسهای شبانهروزی مادران همیشه نگران بوده است. این در حالی است که متأسفانه تجربیاتی از نوع تجربهای که در بالا ذکر آن رفت، میتواند به شأن و احترام پزشکان در جامعه لطمه بزند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.