|

خلأ 160 ساله

حسن سبيلان اردستاني- استاد ارتباطات

خلأ رشته تبليغات از زمان تأسيس دانشگاه در ايران تاکنون، آسيب‌هايي براي همه ارکان جامعه داشته؛ به‌نحوي‌که ايران امروز در ميان بلبشوي تبليغات غيرعلمي و غيرآکادميک، هر روز به سمتي سوق داده مي‌شود و مشکلات اقتصادي، سياسي، اجتماعي و فرهنگي متعددي را براي شهروندان ايراني رقم زده است. جاي آن دارد که پس از 160 سال از تأسيس دانشگاه (1234ه.ش) در ايران، رشته تبليغات شکل بگيرد و جامعه ايران نيز از مزايا و مواهب تبليغات علمي بهره‌مند شود. در تمامي جوامع با تبليغ، افزايش آگاهي، کاهش فاصله‌ها و گسترش اطلاعات و ارتباطات مردم، مردم علاقه‌مند و تشويق به تصميمات و رفتار صحيح در خريد، فروش و امور مختلف مي‌شوند. تبليغات همه حوزه‌هاي اجتماعي و اقتصادي را دربر مي‌گيرد و هيچ بخشي از جامعه نيست که از تبليغات فارغ باشد. هرچند تبليغات در بخش اقتصادي و سياسي به نسبت ديگر بخش‌ها پررنگ‌تر است اما بخش‌هاي فرهنگي، اجتماعي و حتي ورزشي نيز تحت تأثير تبليغات است و تمامي رفتارهاي بشري در حيطه و چارچوب تبليغات مستقيم يا غيرمستقيم قرار دارد. اين فن و تخصص هرچند از جايگاه گسترده‌اي برخوردار است اما به علت نبودن رشته تبليغات در آموزش عالي، خلأ اين درس در ميان تمامي رشته‌هايي که ابزارشان تبليغات است نيز خالي است. برای مثال در رشته علوم سياسي، مديريت بازرگاني و مديريت فرهنگي حتي دو واحد تبليغات نيز ديده نمي‌شود و مشخص نيست کارشناسان اين حوزه چگونه بايد منويات خود را به شهروندان يا همان مخاطبان هدف منتقل کنند؟

رشته تبليغات می‌تواند چند هدف کلان را تأمين کند:
الف) غنابخشي به رشته‌هايي که تبليغات ابزار اصلي فعاليت آنهاست؛ مانند مديريت بازرگاني، علوم سياسي، روابط بين‌الملل، روابط عمومي و روزنامه‌نگاري، ارتباطات تصويري، دين و رسانه، مديريت فرهنگي، تبليغ و ارتباطات فرهنگي، تبليغ دين، مطالعات فرهنگي، ترويج در کشاورزي، بهداشت در پزشکي و...
ب) تأمين نيروي انساني اين حوزه؛ هرچند در جامعه ايران داعيه تبليغات در تمامي ارکان کشور وجود دارد اما کارشناس تبليغات با تحصيلات تخصصي وجود ندارد که با تأسيس اين رشته، خلأ نيروي انساني موجود در آينده پر خواهد شد.
ج) نبود رشته تبليغات باعث شده ادبيات اين حوزه نيز با خلأ شديد مواجه باشد، به‌نحوي‌که در خيلي از بخش‌هاي تبليغات مانند تبليغات فرهنگي و اجتماعي اثر چشمگیری ديده نشود. از سوي ديگر تمامي آثار درخور اعتنا نيز ترجمه کتب و مقالات هستند که سنخيت کمي با جامعه ايران دارند. بنابراین با تأسيس رشته تبليغات هم استادان مجبور به توليد دانش در اين حوزه مي‌شوند و هم دانشجويان مقاطع کارشناسي ارشد و دکترا، ادبيات تبليغات را غنا خواهند بخشيد و جامعه را از گرته‌برداري منابع بيگانه بي‌نياز خواهند ساخت.
در مجموع اهداف تشکيل اين رشته به شرح ذيل است:
- بومي و اسلامي‌سازي دانش تبليغات در ايران
- انجام تحقيقات در حوزه‌هاي گوناگون تبليغات
- آشنايي دست‌اندرکاران کشوري با حوزه تبليغات به صورت علمي
- خلأ علمي و دانشگاهي در حوزه تبليغات در دانشگاه‌هاي دولتي و آزاد
- تأمين نيروي انساني متخصص در تمامي حوزه‌هاي تبليغات
- به‌روزشدن متون تبليغات در آموزش‌هاي آکادميک
- مقابله با تبليغات کشورهاي ديگر
در حوزه‌هايي که بايد از تبليغات علمي استفاده شود و نمي‌شود، مشکلات عديده‌اي به وجود آمده که به برخي از آنها اشاره مي‌شود:
الف- سياست: تبليغات توان ايجاد مشارکت شهروندان در تمامي فعاليت‌هاي سياسي از جمله انتخابات، مناسبت‌هاي ملي، اقدامات مورد نياز سياست‌مداران مانند نگرفتن يارانه، بهبود ديدگاه شهروندان نسبت به کشور، انتخاب اصلح در انتخابات و... را دارد.
در سياست خارجي نيز تبليغات مي‌تواند تسريع‌کننده تصميمات بين‌المللي مسئولان، تکميل ديپلماسي عمومي، مطلوب‌سازي ذهنيت جهاني نسبت به ايران، مقابله با هجمه تبليغات دشمنان در سطح بين‌المللي و مقابله با جنگ نرم و رواني کشورها عليه جمهوري اسلامي ايران باشد.
ب- اقتصاد: تبليغات توان تصحيح الگوي مصرف، ايجاد توانمندي در شهروندان در تهيه محصولات با‌کيفيت، معرفي محصولات داخلي، معرفي مصارف جديد کالا و محصولات موجود، ترغيب به مصرف‌نکردن محصولات خارجي، ايجاد رقابت سالم بين محصولات، رونق اقتصادي، امکان تصميم‌گيري سرمايه‌گذاري مولد، صادرات توليدات داخلي و ... را دارد.
ج- اجتماعي و فرهنگي: معضلات اجتماعي و فرهنگي روز‌به‌روز در حال افزايش است. شهروندان نيز از مسائل آن تا حدي آگاهي دارند اما به دليل نبودن تبليغات کارآمد و مؤثر در اين حوزه، فرايند تبليغات اجتماعي و فرهنگي از مرحله آگاهي به مرحله عمل نرسيده و نمي‌رسند که اين به علت جاري‌نبودن تبليغات علمي در اين حوزه است.
البته اگر ورزش، تغذيه و بهداشت نيز در اين حوزه قرار گيرد، مشخص مي‌شود اين حوزه‌ها نيز دچار ضعف تبليغات هستند. برای مثال ورزش همگاني در کشور کمرنگ است، نيمي از کساني که دچار سوءتغذيه هستند، به علت ناآگاهي از نحوه تغذيه هستند تا فقر مالي و بيشتر بيماري‌ها با پيشگيري کنترل‌پذیر هستند.
تهاجم فرهنگي و شيوه مواجهه با آن نشان‌دهنده خلأهاي تبليغاتي فرهنگي در کشور است. در صورت وجود تبليغات مطلوب فرهنگي و هنري و جايگزين‌کردن محصولات داخلي، مي‌توان تهاجم فرهنگي را به حداقل ممکن رساند.
د- تبليغات مذهبي: نمود تبليغات مذهبي موفق، در رفتار اسلامي شهروندان متجلي مي‌شود. اما مؤلفه‌هاي جامعه اسلامي در رفتار شهروندان کمرنگ است و تسلط رفتارهاي مادي‌گرايانه در جامعه نمود بيشتري دارد، به‌طور حتم تحقيقات علمي درباره ويژگي‌هاي تبليغات ديني مي‌تواند به کارآمدي آن بينجامد كه نبود رشته تبليغات و گرته‌برداري صرف از منابع بيگانه عامل ضعف‌هاست. شايد هيچ کشور صاحب‌نامي در جهان وجود نداشته باشد که رشته تبليغات نداشته باشد و ايران نيز نمي‌تواند از قافله تمدن جهان در ابعاد سياسي، اقتصادي، فرهنگي و... به خاطر نداشتن رشته تبليغات عقب بماند. پيشنهاد مي‌شود پس از 160 سال از تأسيس دانشگاه در ايران، اين رشته پرکاربرد [که معادل با ۱۹ درصد بازده کل اقتصادي ايالات متحده است] در ايران نيز تأسيس شود.

خلأ رشته تبليغات از زمان تأسيس دانشگاه در ايران تاکنون، آسيب‌هايي براي همه ارکان جامعه داشته؛ به‌نحوي‌که ايران امروز در ميان بلبشوي تبليغات غيرعلمي و غيرآکادميک، هر روز به سمتي سوق داده مي‌شود و مشکلات اقتصادي، سياسي، اجتماعي و فرهنگي متعددي را براي شهروندان ايراني رقم زده است. جاي آن دارد که پس از 160 سال از تأسيس دانشگاه (1234ه.ش) در ايران، رشته تبليغات شکل بگيرد و جامعه ايران نيز از مزايا و مواهب تبليغات علمي بهره‌مند شود. در تمامي جوامع با تبليغ، افزايش آگاهي، کاهش فاصله‌ها و گسترش اطلاعات و ارتباطات مردم، مردم علاقه‌مند و تشويق به تصميمات و رفتار صحيح در خريد، فروش و امور مختلف مي‌شوند. تبليغات همه حوزه‌هاي اجتماعي و اقتصادي را دربر مي‌گيرد و هيچ بخشي از جامعه نيست که از تبليغات فارغ باشد. هرچند تبليغات در بخش اقتصادي و سياسي به نسبت ديگر بخش‌ها پررنگ‌تر است اما بخش‌هاي فرهنگي، اجتماعي و حتي ورزشي نيز تحت تأثير تبليغات است و تمامي رفتارهاي بشري در حيطه و چارچوب تبليغات مستقيم يا غيرمستقيم قرار دارد. اين فن و تخصص هرچند از جايگاه گسترده‌اي برخوردار است اما به علت نبودن رشته تبليغات در آموزش عالي، خلأ اين درس در ميان تمامي رشته‌هايي که ابزارشان تبليغات است نيز خالي است. برای مثال در رشته علوم سياسي، مديريت بازرگاني و مديريت فرهنگي حتي دو واحد تبليغات نيز ديده نمي‌شود و مشخص نيست کارشناسان اين حوزه چگونه بايد منويات خود را به شهروندان يا همان مخاطبان هدف منتقل کنند؟

رشته تبليغات می‌تواند چند هدف کلان را تأمين کند:
الف) غنابخشي به رشته‌هايي که تبليغات ابزار اصلي فعاليت آنهاست؛ مانند مديريت بازرگاني، علوم سياسي، روابط بين‌الملل، روابط عمومي و روزنامه‌نگاري، ارتباطات تصويري، دين و رسانه، مديريت فرهنگي، تبليغ و ارتباطات فرهنگي، تبليغ دين، مطالعات فرهنگي، ترويج در کشاورزي، بهداشت در پزشکي و...
ب) تأمين نيروي انساني اين حوزه؛ هرچند در جامعه ايران داعيه تبليغات در تمامي ارکان کشور وجود دارد اما کارشناس تبليغات با تحصيلات تخصصي وجود ندارد که با تأسيس اين رشته، خلأ نيروي انساني موجود در آينده پر خواهد شد.
ج) نبود رشته تبليغات باعث شده ادبيات اين حوزه نيز با خلأ شديد مواجه باشد، به‌نحوي‌که در خيلي از بخش‌هاي تبليغات مانند تبليغات فرهنگي و اجتماعي اثر چشمگیری ديده نشود. از سوي ديگر تمامي آثار درخور اعتنا نيز ترجمه کتب و مقالات هستند که سنخيت کمي با جامعه ايران دارند. بنابراین با تأسيس رشته تبليغات هم استادان مجبور به توليد دانش در اين حوزه مي‌شوند و هم دانشجويان مقاطع کارشناسي ارشد و دکترا، ادبيات تبليغات را غنا خواهند بخشيد و جامعه را از گرته‌برداري منابع بيگانه بي‌نياز خواهند ساخت.
در مجموع اهداف تشکيل اين رشته به شرح ذيل است:
- بومي و اسلامي‌سازي دانش تبليغات در ايران
- انجام تحقيقات در حوزه‌هاي گوناگون تبليغات
- آشنايي دست‌اندرکاران کشوري با حوزه تبليغات به صورت علمي
- خلأ علمي و دانشگاهي در حوزه تبليغات در دانشگاه‌هاي دولتي و آزاد
- تأمين نيروي انساني متخصص در تمامي حوزه‌هاي تبليغات
- به‌روزشدن متون تبليغات در آموزش‌هاي آکادميک
- مقابله با تبليغات کشورهاي ديگر
در حوزه‌هايي که بايد از تبليغات علمي استفاده شود و نمي‌شود، مشکلات عديده‌اي به وجود آمده که به برخي از آنها اشاره مي‌شود:
الف- سياست: تبليغات توان ايجاد مشارکت شهروندان در تمامي فعاليت‌هاي سياسي از جمله انتخابات، مناسبت‌هاي ملي، اقدامات مورد نياز سياست‌مداران مانند نگرفتن يارانه، بهبود ديدگاه شهروندان نسبت به کشور، انتخاب اصلح در انتخابات و... را دارد.
در سياست خارجي نيز تبليغات مي‌تواند تسريع‌کننده تصميمات بين‌المللي مسئولان، تکميل ديپلماسي عمومي، مطلوب‌سازي ذهنيت جهاني نسبت به ايران، مقابله با هجمه تبليغات دشمنان در سطح بين‌المللي و مقابله با جنگ نرم و رواني کشورها عليه جمهوري اسلامي ايران باشد.
ب- اقتصاد: تبليغات توان تصحيح الگوي مصرف، ايجاد توانمندي در شهروندان در تهيه محصولات با‌کيفيت، معرفي محصولات داخلي، معرفي مصارف جديد کالا و محصولات موجود، ترغيب به مصرف‌نکردن محصولات خارجي، ايجاد رقابت سالم بين محصولات، رونق اقتصادي، امکان تصميم‌گيري سرمايه‌گذاري مولد، صادرات توليدات داخلي و ... را دارد.
ج- اجتماعي و فرهنگي: معضلات اجتماعي و فرهنگي روز‌به‌روز در حال افزايش است. شهروندان نيز از مسائل آن تا حدي آگاهي دارند اما به دليل نبودن تبليغات کارآمد و مؤثر در اين حوزه، فرايند تبليغات اجتماعي و فرهنگي از مرحله آگاهي به مرحله عمل نرسيده و نمي‌رسند که اين به علت جاري‌نبودن تبليغات علمي در اين حوزه است.
البته اگر ورزش، تغذيه و بهداشت نيز در اين حوزه قرار گيرد، مشخص مي‌شود اين حوزه‌ها نيز دچار ضعف تبليغات هستند. برای مثال ورزش همگاني در کشور کمرنگ است، نيمي از کساني که دچار سوءتغذيه هستند، به علت ناآگاهي از نحوه تغذيه هستند تا فقر مالي و بيشتر بيماري‌ها با پيشگيري کنترل‌پذیر هستند.
تهاجم فرهنگي و شيوه مواجهه با آن نشان‌دهنده خلأهاي تبليغاتي فرهنگي در کشور است. در صورت وجود تبليغات مطلوب فرهنگي و هنري و جايگزين‌کردن محصولات داخلي، مي‌توان تهاجم فرهنگي را به حداقل ممکن رساند.
د- تبليغات مذهبي: نمود تبليغات مذهبي موفق، در رفتار اسلامي شهروندان متجلي مي‌شود. اما مؤلفه‌هاي جامعه اسلامي در رفتار شهروندان کمرنگ است و تسلط رفتارهاي مادي‌گرايانه در جامعه نمود بيشتري دارد، به‌طور حتم تحقيقات علمي درباره ويژگي‌هاي تبليغات ديني مي‌تواند به کارآمدي آن بينجامد كه نبود رشته تبليغات و گرته‌برداري صرف از منابع بيگانه عامل ضعف‌هاست. شايد هيچ کشور صاحب‌نامي در جهان وجود نداشته باشد که رشته تبليغات نداشته باشد و ايران نيز نمي‌تواند از قافله تمدن جهان در ابعاد سياسي، اقتصادي، فرهنگي و... به خاطر نداشتن رشته تبليغات عقب بماند. پيشنهاد مي‌شود پس از 160 سال از تأسيس دانشگاه در ايران، اين رشته پرکاربرد [که معادل با ۱۹ درصد بازده کل اقتصادي ايالات متحده است] در ايران نيز تأسيس شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.