|

چند سوال و چهار بدیهی‌گویی درباره تبلیغات شهری ماه رمضان

یک گام به عقب

صالح تسبیحی

بدیهی‌گویی یک : تصویر‌هایی که بر در و دیوارهای شهرهای بزرگ الصاق می‌شوند، شعار‌ها و نوشته‌ها و عکس‌هایی که روی تابلو‌های عظیم شهری نصب می‌شوند و رویکردی که این کالاهای فرهنگی دارند هویت یک شهر را معین و هدایت می‌کنند. بر همین اساس است که هویت بصری هر شهر، شهروندان آن شهر و مسافران آمده برای سیاحت، کار یا تفریح را با شهریت خود بیگانه یا صمیمی می‌سازد. این صمیمیت در تهران بزرگ سال 1392، در این رمضان گرم تابستانی وجود ندارد و هرچه هست هم خوبی‌ها و هم بدی‌ها محدود و مجبورند به عبور از تنها راه رسمی.
بدیهی‌گویی دو: متولیان رسمی اگر بدون مشورت با دانایان هر فن و با تکیه به تجارب شخصی و غیرتخصصی خود جلو بروند حتی اگر نیتشان خیر باشد نتیجه خیر نخواهد شد. با نگاهی نه‌چندان دقیق به تبلیغات شهری و مناسبتی شهر تهران می‌توان به‌خوبی دریافت که نظرهای غیرکارشناسی؛ منبع رد و تایید و حتی گاه طراحی این تابلو‌های شهری هستند و اگر هم دری به تخته‌ای بخورد و یک‌بار کار به کاردانش سپرده شود، سال بعد را انگار برای جبران، در سهل‌انگاری سنگ‌تمام می‌گذارند.
آنچه گذشت: مصداق اینکه دری به تخته می‌خورد و کار خوب هم می‌شود کرد، برنامه‌ای بود که ماه‌ها قبل از رمضان سال گذشته «سازمان زیباسازی شهرداری تهران» تدارک دید و بر اساس آن، رمضان تهران، آمیخته با رنگ و شور و شعور تصویری و طراحی گرافیک استخوان‌دار و درست از آب درآمد. در رمضان گذشته برای تبلیغات شهری ماه رمضان کمیته‌ای تشکیل شد و یک طراح و مدیر هنری حرفه‌ای و شناخته‌شده (کیانوش غریب‌پور) مسوولیت پر دردسر ماجرا را به‌عهده گرفت. از آنجایی که برای نخستین‌بار بود که گرافیک مناسبتی تهران به‌عهده اهالی محق آن یعنی طراحان حرفه‌ای گذاشته شده بود، همکاری‌های زیادی انجام شد و طراحان بسیاری، به میدان آمدند. نتیجه‌اش را می‌توانستی در تمام طول رمضان سال گذشته بر دیوارها و خیابان‌ها و اتوبان‌های شهر ببینی. گرافیک خوب و خالصی که بعضی‌شان به‌عنوان پوسترهای تک‌تیراژ هنوز و همیشه بتوانند جزوی از تاریخ هنر و سواد بصری ایران معاصر قرار گیرند. ما امیدوار بودیم که بعد از رمضان جمع‌ها و برنامه‌های دیگری برگزار شوند و هویت شهرمان؛ شهری که بسیاری از ما، بومی یا مهاجر، از سر صبح با تماشای دیوارها و تابلو‌های آن تردد می‌کنیم و چشممان آزرده و مغزمان کلافه می‌شود، بتوانیم گامی کوچک برای بهتر شدن بعضی چیزها برداریم.
بدیهی‌گویی سه : باید در نظر داشت که طراحی گرافیک ایران در میان جامعه طراحان گرافیک جهان هویت و آدم‌ها و اعتبار درخوری دارد و این درواقع سرمایه‌ای است که نهاد‌های مربوطه باید از آنها به‌خوبی استفاده کنند. نفع و فایده خودشان در این است که با رجوع به اشخاص معتبر برای خود اعتبار و حیثیت کسب کنند و تعامل با اشخاص حرفه‌ای هر رشته، نخستین قدم در راه مدیریت پایدار و منطقی است.
آنچه می‌گذرد : مطابق معمول، رفتار، موقت و برنامه، ناکام و دولت ، مستعجل ماند. از تابلو‌های شهری بی‌کیفیت و شعار‌های مناسبت‌های بعدی بگذریم و برسیم به رمضان امسال. تصاویر سردستی و نوشتارهای نامرتب و بنرهایی که نه می‌توان آنها را تصویر گرافیکی (هرچند ضعیف) دانست و نه می‌توان به‌طور مثال یکی‌شان را نوری در تاریکی گرفت و گفت نه؛ از دستشان در رفته! تبلیغات رمضان امسال بدون هیچ شکی یک اتفاق بی‌برنامه است که احتمالا در عرض یک هفته جمع و جور شده و در قیاس با «آنچه گذشت» یک عقبگرد به‌تمام‌معناست. یک پسرفت و یک اشتباه. تصاویری که اصلا نمی‌شود نگاهشان کرد. و نه در شأن مهم‌ترین ماه مسلمانان است و نه درخور شهروندان یک پایتخت بزرگ. از ما گفتن. و اصلا خاصیت نقد و حرف و نوشتن در تذکر این اشتباهات است و ما نمی‌گوییم که فقط گفته باشیم. می‌گوییم که متولیان امر را متوجه خطایشان کنیم و جلوی ضرر را از هر کجا بگیری منفعت است. بدیهی‌گویی چهار: سپردن کار به کاردان و تقسیم بودجه (ای که سال گذشته ثابت شد موجود است و متعلق است به شهروندان و میراث هیچ‌کس نیست) و رساندن سطح کیفی گرافیک شهری «وظیفه» نهاد مربوطه است. لطف نیست. وظیفه‌ای که امسال گویا فراموش شده است و سوال‌های ما اهالی گرافیک البته از روی علاقه و دلسوزی است و مدیران «سازمان زیباسازی شهرداری تهران» موظفند بر اساس بودجه‌ای که در اختیار دارند و وظایفی که برایشان تعریف شده است به سوالات ما پاسخ دهند:
یک: مبدا و مرجع رسمی طراحی این اعلامیه‌های ضعیف و طرح‌های الکن رمضان امسال کیست و صلاحیتش توسط چه کسانی تایید شده است؟
دو: تایید‌کنندگان و تعیین‌کنندگان این آثار و طراحانشان خود، چقدر در حیطه گرافیک شهری صاحبنظر و دارای سابقه طراحی هستند؟
سه: بودجه‌ای که سال گذشته با سلام و صلوات مصروف برنامه‌ای شد که به آن خوبی، تبدیلش کرد به رویدادی فرهنگی و فراتر رفت از یک برنامه «بفرموده»، امسال چگونه، میان چه کسانی و در ازای چه آثاری و با چه معیارهای تخصصی‌ای توزیع شده است؟
چهار : سیاست‌های «سازمان زیباسازی شهرداری تهران» برای خرج این بودجه‌ها و کار برای بهتر شدن سطح سلیقه عمومی بالاخره چه وقت به ثبات می‌رسد و این رسم که یک‌سال برنامه‌ای اجرا شود و سال بعد دوباره به خانه نخست (و شاید از آن هم عقب‌تر) بازگردیم تا کی بناست گریبان ما را بگیرد و تا چه‌موقع گرفتار این طیف باطل خواهیم ماند؟
بدیهی‌گویی یک : تصویر‌هایی که بر در و دیوارهای شهرهای بزرگ الصاق می‌شوند، شعار‌ها و نوشته‌ها و عکس‌هایی که روی تابلو‌های عظیم شهری نصب می‌شوند و رویکردی که این کالاهای فرهنگی دارند هویت یک شهر را معین و هدایت می‌کنند. بر همین اساس است که هویت بصری هر شهر، شهروندان آن شهر و مسافران آمده برای سیاحت، کار یا تفریح را با شهریت خود بیگانه یا صمیمی می‌سازد. این صمیمیت در تهران بزرگ سال 1392، در این رمضان گرم تابستانی وجود ندارد و هرچه هست هم خوبی‌ها و هم بدی‌ها محدود و مجبورند به عبور از تنها راه رسمی.
بدیهی‌گویی دو: متولیان رسمی اگر بدون مشورت با دانایان هر فن و با تکیه به تجارب شخصی و غیرتخصصی خود جلو بروند حتی اگر نیتشان خیر باشد نتیجه خیر نخواهد شد. با نگاهی نه‌چندان دقیق به تبلیغات شهری و مناسبتی شهر تهران می‌توان به‌خوبی دریافت که نظرهای غیرکارشناسی؛ منبع رد و تایید و حتی گاه طراحی این تابلو‌های شهری هستند و اگر هم دری به تخته‌ای بخورد و یک‌بار کار به کاردانش سپرده شود، سال بعد را انگار برای جبران، در سهل‌انگاری سنگ‌تمام می‌گذارند.
آنچه گذشت: مصداق اینکه دری به تخته می‌خورد و کار خوب هم می‌شود کرد، برنامه‌ای بود که ماه‌ها قبل از رمضان سال گذشته «سازمان زیباسازی شهرداری تهران» تدارک دید و بر اساس آن، رمضان تهران، آمیخته با رنگ و شور و شعور تصویری و طراحی گرافیک استخوان‌دار و درست از آب درآمد. در رمضان گذشته برای تبلیغات شهری ماه رمضان کمیته‌ای تشکیل شد و یک طراح و مدیر هنری حرفه‌ای و شناخته‌شده (کیانوش غریب‌پور) مسوولیت پر دردسر ماجرا را به‌عهده گرفت. از آنجایی که برای نخستین‌بار بود که گرافیک مناسبتی تهران به‌عهده اهالی محق آن یعنی طراحان حرفه‌ای گذاشته شده بود، همکاری‌های زیادی انجام شد و طراحان بسیاری، به میدان آمدند. نتیجه‌اش را می‌توانستی در تمام طول رمضان سال گذشته بر دیوارها و خیابان‌ها و اتوبان‌های شهر ببینی. گرافیک خوب و خالصی که بعضی‌شان به‌عنوان پوسترهای تک‌تیراژ هنوز و همیشه بتوانند جزوی از تاریخ هنر و سواد بصری ایران معاصر قرار گیرند. ما امیدوار بودیم که بعد از رمضان جمع‌ها و برنامه‌های دیگری برگزار شوند و هویت شهرمان؛ شهری که بسیاری از ما، بومی یا مهاجر، از سر صبح با تماشای دیوارها و تابلو‌های آن تردد می‌کنیم و چشممان آزرده و مغزمان کلافه می‌شود، بتوانیم گامی کوچک برای بهتر شدن بعضی چیزها برداریم.
بدیهی‌گویی سه : باید در نظر داشت که طراحی گرافیک ایران در میان جامعه طراحان گرافیک جهان هویت و آدم‌ها و اعتبار درخوری دارد و این درواقع سرمایه‌ای است که نهاد‌های مربوطه باید از آنها به‌خوبی استفاده کنند. نفع و فایده خودشان در این است که با رجوع به اشخاص معتبر برای خود اعتبار و حیثیت کسب کنند و تعامل با اشخاص حرفه‌ای هر رشته، نخستین قدم در راه مدیریت پایدار و منطقی است.
آنچه می‌گذرد : مطابق معمول، رفتار، موقت و برنامه، ناکام و دولت ، مستعجل ماند. از تابلو‌های شهری بی‌کیفیت و شعار‌های مناسبت‌های بعدی بگذریم و برسیم به رمضان امسال. تصاویر سردستی و نوشتارهای نامرتب و بنرهایی که نه می‌توان آنها را تصویر گرافیکی (هرچند ضعیف) دانست و نه می‌توان به‌طور مثال یکی‌شان را نوری در تاریکی گرفت و گفت نه؛ از دستشان در رفته! تبلیغات رمضان امسال بدون هیچ شکی یک اتفاق بی‌برنامه است که احتمالا در عرض یک هفته جمع و جور شده و در قیاس با «آنچه گذشت» یک عقبگرد به‌تمام‌معناست. یک پسرفت و یک اشتباه. تصاویری که اصلا نمی‌شود نگاهشان کرد. و نه در شأن مهم‌ترین ماه مسلمانان است و نه درخور شهروندان یک پایتخت بزرگ. از ما گفتن. و اصلا خاصیت نقد و حرف و نوشتن در تذکر این اشتباهات است و ما نمی‌گوییم که فقط گفته باشیم. می‌گوییم که متولیان امر را متوجه خطایشان کنیم و جلوی ضرر را از هر کجا بگیری منفعت است. بدیهی‌گویی چهار: سپردن کار به کاردان و تقسیم بودجه (ای که سال گذشته ثابت شد موجود است و متعلق است به شهروندان و میراث هیچ‌کس نیست) و رساندن سطح کیفی گرافیک شهری «وظیفه» نهاد مربوطه است. لطف نیست. وظیفه‌ای که امسال گویا فراموش شده است و سوال‌های ما اهالی گرافیک البته از روی علاقه و دلسوزی است و مدیران «سازمان زیباسازی شهرداری تهران» موظفند بر اساس بودجه‌ای که در اختیار دارند و وظایفی که برایشان تعریف شده است به سوالات ما پاسخ دهند:
یک: مبدا و مرجع رسمی طراحی این اعلامیه‌های ضعیف و طرح‌های الکن رمضان امسال کیست و صلاحیتش توسط چه کسانی تایید شده است؟
دو: تایید‌کنندگان و تعیین‌کنندگان این آثار و طراحانشان خود، چقدر در حیطه گرافیک شهری صاحبنظر و دارای سابقه طراحی هستند؟
سه: بودجه‌ای که سال گذشته با سلام و صلوات مصروف برنامه‌ای شد که به آن خوبی، تبدیلش کرد به رویدادی فرهنگی و فراتر رفت از یک برنامه «بفرموده»، امسال چگونه، میان چه کسانی و در ازای چه آثاری و با چه معیارهای تخصصی‌ای توزیع شده است؟
چهار : سیاست‌های «سازمان زیباسازی شهرداری تهران» برای خرج این بودجه‌ها و کار برای بهتر شدن سطح سلیقه عمومی بالاخره چه وقت به ثبات می‌رسد و این رسم که یک‌سال برنامه‌ای اجرا شود و سال بعد دوباره به خانه نخست (و شاید از آن هم عقب‌تر) بازگردیم تا کی بناست گریبان ما را بگیرد و تا چه‌موقع گرفتار این طیف باطل خواهیم ماند؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.