|

شعرها و مقاله‌هایی از برنار نوئل

«تابستان زبانِ مرده» گزیده‌ای است از اشعار برنار نوئل، شاعر فرانسوی، که با ترجمه عاطفه طاهایی در نشر گوشه منتشر شده است. برنار نوئل از نسل شاعران فرانسویِ پس از جنگ جهانی دوم است. شاعرانی که نخستین شعرهایشان در دهه پنجاه میلادی منتشر شد و در شیوه و سبک و رویکرد با شاعران پیش از خود متفاوت بودند. کتاب علاوه بر گزیده‌ای از شعرهای نوئل با مقدمه‌ای از مترجم همراه است که در آن ضمن معرفی مختصات شعر برنار نوئل به رویکرد شاعران فرانسوی در سال‌های پس از جنگ جهانی دوم و فضای کلی حاکم بر شعر این دوره پرداخته شده است. مترجم در آغاز این مقدمه با اشاره به این‌که نخستین شعرهای برنار نوئل در دهه پنجاه میلادی منتشر شد، درباره شاعران این دهه و آن‌چه در شعر این دهه بیشتر مطرح بود می‌نویسد: «در دهه‌ی پنجاه اغلب شاعران جوان برخلاف اسلاف سوررئالیست‌شان نمی‌خواستند گروه شوند و مکتب بسازند و مانیفست صادر کنند یا آرمان‌های انقلابی و یا میهنی را در شعر بازتاب دهند. بیشتر گوشه‌گیر و منزوی بودند، گریزان از جنون جمعی، گریزان از تعصبات فکری و گروهی.» این دهه و دهه‌های بعد در عین حال روزگار زبانشناسی بود و ساختارگرایی و فلسفه‌ی زبان. روزگار آزادی و استقلال فردی بود و خیلی چیزهای دیگر.» در این مقدمه همچنین اشاره می‌شود به «نفی وجه ابزاری شعر» در این دوره، به قصد «جست‌وجوی مطلق شعر» و شاخه‌های عمده‌ای که می‌توان شاعران دهه پنجاه فرانسه را در آن جای داد. بعد از توضیحی کلی درباره شعر آن دوره، به شعرهای برنار نوئل پرداخته شده است و معرفی آثار او و ویژگی‌های اشعارش. یکی از ویژگی‌های شعر نوئل که در مقدمه به آن اشاره شده، «توجه به فضای سپید» در بسیاری از اشعار اوست. درباره اهمیت فضای سپید برای برنار نوئل، از قول خود او چنین نقل شده است: «متن تنها عنصر نوشتار نیست بلکه یکی از جنبه‌های آن است، محیط شعر محیط بکری نیست؛ حاشیه‌ی شعر نیز محلی برای تجربه است.» مترجم همچنین ارجاع می‌دهد به مقاله‌ای از نوئل با عنوان «شعر به کجا می‌رود؟» که نوئل در آن صفحه‌ای را که شعر در آن «برپا» می‌شود مانند یک «فضای ذهنی» دانسته است. چنانکه در ادامه این مقدمه می‌خوانیم «مفهوم فضا» هسته اصلی اندیشه‌ نوئل را می‌سازد و «بوطیقای شعر نوئل حول این مفهوم شکل می‌گیرد.» چنانکه در پایان مقدمه کتاب اشاره شده است، نوئل «پیش از انقلاب سفری به ایران داشته است» و سال‌ها بعد از این سفر، متنی هم درباره آن نوشته است که این نوشته نیز که «شهرهایی در هوا» نام دارد، ترجمه شده و در کتاب آمده است.
پرنده‌ی گچی، به‌سوی دیولند، روی تایی از زمان، سرگذشت تاریک، صدای من هیچ کجا، تابستان زبان‌ مرده، پرتره، دهان‌ها، تصویر نابغه و افسانه و باد، شعرهایی از نوئل است که در این کتاب می‌خوانید. در پایان کتاب نیز چند مقاله از برنار نوئل آمده است که عبارتند از «شعر به کجا می‌رود» (مقاله‌ای که پیش از این به آن اشاره شد)، «شعر چه می‌تواند بکند»، «کنش شاعری» و «فضای شعر».
آن‌چه می‌خوانید شعر «پرتره» است از این کتاب: «آن حرف کجاست؟/ این پرسش از دهان محتضری بیرون می‌آید/ بعد ساکت می‌شود/ آن هنگام که آدمی زندگی می‌کند/ چه نیازی تا زبانش را در حساب آورد/ آن هنگام که آدمی می‌میرد/ باید که الفبایش را واگذارد/ از هر مرده‌ای/ راز زندگی را انتظار می‌کشیم/ آخرین نفس اما/ حرفِ گم‌شده را با خود می‌بَرد/ حرف در پسِ چهره پَر می‌کشد/ حرف در میانه‌ی نام پنهان می‌شود» و اینک بخشی از مقاله «شعر به کجا می‌رود؟» که به نحوی بازتاب‌دهنده رویکرد شعری نوئل است و تلقی‌اش از شعر: «شعر کانون مقاومت زبان زنده در برابر زبان مصرف‌شده، کاسته‌شده و تک‌معنایی است. شعر حیات زبان است بی‌آن‌که نیازی به تایید داشته باشد؛ شعر طبیعتا این‌گونه است، فی‌نفسه، به دلیل وضعیتی که دارد، زیرا چیزی هست که شعر را به پویایی وامی‌دارد، شعر را بی‌وقفه فعال می‌کند، چیزی که سرچشمه است، آغازین است. آینده‌ی شعر این است که سرچشمه‌ی آینده باشد، زیرا شعر پیوسته آغاز است. اکنون باید از این نظر دفاع کنم اما می‌خواهم به سود حرکت از زیر بار تایید آن شانه خالی کنم. برای خودم افسانه‌ای ساخته‌ام تا مبدأ و ماندگاری شعر جایگاهی داشته باشد: شعر با شیوه‌ای که صفحه را اشغال می‌کند بی‌درنگ تمایز می‌یابد. شعر عمود بر صفحه می‌ایستد. و گمان می‌کنم در این عمودیت نشانی از گذشته وجود دارد، گمان می‌کنم عمودیت از کنشی تقلید می‌کند که انسانیت را بنیان نهاده است زیرا بشر با برخاستن و ایستادن بود که انسان شد.»

«تابستان زبانِ مرده» گزیده‌ای است از اشعار برنار نوئل، شاعر فرانسوی، که با ترجمه عاطفه طاهایی در نشر گوشه منتشر شده است. برنار نوئل از نسل شاعران فرانسویِ پس از جنگ جهانی دوم است. شاعرانی که نخستین شعرهایشان در دهه پنجاه میلادی منتشر شد و در شیوه و سبک و رویکرد با شاعران پیش از خود متفاوت بودند. کتاب علاوه بر گزیده‌ای از شعرهای نوئل با مقدمه‌ای از مترجم همراه است که در آن ضمن معرفی مختصات شعر برنار نوئل به رویکرد شاعران فرانسوی در سال‌های پس از جنگ جهانی دوم و فضای کلی حاکم بر شعر این دوره پرداخته شده است. مترجم در آغاز این مقدمه با اشاره به این‌که نخستین شعرهای برنار نوئل در دهه پنجاه میلادی منتشر شد، درباره شاعران این دهه و آن‌چه در شعر این دهه بیشتر مطرح بود می‌نویسد: «در دهه‌ی پنجاه اغلب شاعران جوان برخلاف اسلاف سوررئالیست‌شان نمی‌خواستند گروه شوند و مکتب بسازند و مانیفست صادر کنند یا آرمان‌های انقلابی و یا میهنی را در شعر بازتاب دهند. بیشتر گوشه‌گیر و منزوی بودند، گریزان از جنون جمعی، گریزان از تعصبات فکری و گروهی.» این دهه و دهه‌های بعد در عین حال روزگار زبانشناسی بود و ساختارگرایی و فلسفه‌ی زبان. روزگار آزادی و استقلال فردی بود و خیلی چیزهای دیگر.» در این مقدمه همچنین اشاره می‌شود به «نفی وجه ابزاری شعر» در این دوره، به قصد «جست‌وجوی مطلق شعر» و شاخه‌های عمده‌ای که می‌توان شاعران دهه پنجاه فرانسه را در آن جای داد. بعد از توضیحی کلی درباره شعر آن دوره، به شعرهای برنار نوئل پرداخته شده است و معرفی آثار او و ویژگی‌های اشعارش. یکی از ویژگی‌های شعر نوئل که در مقدمه به آن اشاره شده، «توجه به فضای سپید» در بسیاری از اشعار اوست. درباره اهمیت فضای سپید برای برنار نوئل، از قول خود او چنین نقل شده است: «متن تنها عنصر نوشتار نیست بلکه یکی از جنبه‌های آن است، محیط شعر محیط بکری نیست؛ حاشیه‌ی شعر نیز محلی برای تجربه است.» مترجم همچنین ارجاع می‌دهد به مقاله‌ای از نوئل با عنوان «شعر به کجا می‌رود؟» که نوئل در آن صفحه‌ای را که شعر در آن «برپا» می‌شود مانند یک «فضای ذهنی» دانسته است. چنانکه در ادامه این مقدمه می‌خوانیم «مفهوم فضا» هسته اصلی اندیشه‌ نوئل را می‌سازد و «بوطیقای شعر نوئل حول این مفهوم شکل می‌گیرد.» چنانکه در پایان مقدمه کتاب اشاره شده است، نوئل «پیش از انقلاب سفری به ایران داشته است» و سال‌ها بعد از این سفر، متنی هم درباره آن نوشته است که این نوشته نیز که «شهرهایی در هوا» نام دارد، ترجمه شده و در کتاب آمده است.
پرنده‌ی گچی، به‌سوی دیولند، روی تایی از زمان، سرگذشت تاریک، صدای من هیچ کجا، تابستان زبان‌ مرده، پرتره، دهان‌ها، تصویر نابغه و افسانه و باد، شعرهایی از نوئل است که در این کتاب می‌خوانید. در پایان کتاب نیز چند مقاله از برنار نوئل آمده است که عبارتند از «شعر به کجا می‌رود» (مقاله‌ای که پیش از این به آن اشاره شد)، «شعر چه می‌تواند بکند»، «کنش شاعری» و «فضای شعر».
آن‌چه می‌خوانید شعر «پرتره» است از این کتاب: «آن حرف کجاست؟/ این پرسش از دهان محتضری بیرون می‌آید/ بعد ساکت می‌شود/ آن هنگام که آدمی زندگی می‌کند/ چه نیازی تا زبانش را در حساب آورد/ آن هنگام که آدمی می‌میرد/ باید که الفبایش را واگذارد/ از هر مرده‌ای/ راز زندگی را انتظار می‌کشیم/ آخرین نفس اما/ حرفِ گم‌شده را با خود می‌بَرد/ حرف در پسِ چهره پَر می‌کشد/ حرف در میانه‌ی نام پنهان می‌شود» و اینک بخشی از مقاله «شعر به کجا می‌رود؟» که به نحوی بازتاب‌دهنده رویکرد شعری نوئل است و تلقی‌اش از شعر: «شعر کانون مقاومت زبان زنده در برابر زبان مصرف‌شده، کاسته‌شده و تک‌معنایی است. شعر حیات زبان است بی‌آن‌که نیازی به تایید داشته باشد؛ شعر طبیعتا این‌گونه است، فی‌نفسه، به دلیل وضعیتی که دارد، زیرا چیزی هست که شعر را به پویایی وامی‌دارد، شعر را بی‌وقفه فعال می‌کند، چیزی که سرچشمه است، آغازین است. آینده‌ی شعر این است که سرچشمه‌ی آینده باشد، زیرا شعر پیوسته آغاز است. اکنون باید از این نظر دفاع کنم اما می‌خواهم به سود حرکت از زیر بار تایید آن شانه خالی کنم. برای خودم افسانه‌ای ساخته‌ام تا مبدأ و ماندگاری شعر جایگاهی داشته باشد: شعر با شیوه‌ای که صفحه را اشغال می‌کند بی‌درنگ تمایز می‌یابد. شعر عمود بر صفحه می‌ایستد. و گمان می‌کنم در این عمودیت نشانی از گذشته وجود دارد، گمان می‌کنم عمودیت از کنشی تقلید می‌کند که انسانیت را بنیان نهاده است زیرا بشر با برخاستن و ایستادن بود که انسان شد.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.