البشیر و سیاست ائتلافهای شکننده
جواد ابو -کارشناس روابط بینالملل
فضای سیاست خارجی سودان مانند تحولات داخلی این کشور، روزهای پرالتهابی را سپری میکند. هنوز دیری از اعلام همبستگی سودان با ائتلاف عربستان سعودی و قطع روابط سیاسی با ایران نگذشته است که شاهد تغییری ملموس از سوی عمر البشیر در همکاریهای منطقهای هستیم. ناامیدی خارطوم از حمایتهای عربستان، هزینهدادن بابت همکاری با عربستان و همپیمانان، شکاف در صف متحدان سعودی و نیز عدم اعتماد به آمریکا به عنوان شریک کشورهای عربی، البشیر را به سمت جبهه شرق (روسیه، ترکیه و قطر) سوق داده است. آغاز روند مذکور با سفر آذرماه عمر البشیر به روسیه و دیدار با ولادیمیر پوتین صورت گرفت. سفر اخیر رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، به خارطوم نیز مثال عینی در ترک اتحاد قبلی سودان و پناهبردن به سازوکار جدید منطقهای است. سودان که این روزها شاهد گسترش اعتراضهای داخلی بر سر افزایش قیمتها و برخورد حکومت با روزنامهنگاران است، در عرصه خارجی نیز با تغییر تاکتیک دیپلماسی منطقهای، خود را از شرایط آشفته اتحاد عربی به رهبری عربستان دور و سعی در تثبیت موقعیت خود در ائتلاف مسکو- آنکارا- دوحه میکند. این سیاست، با هدف کسب امتیازات اقتصادی از محور مذکور برای غلبه بر مشکلات داخلی و نیز کسب اطمینان از حمایت آنها در برابر تهدیدات احتمالی آتی است؛ تهدیداتی که با نزدیکشدن سودان به کشورهای مورداشاره، شکل آشکارتری به خود گرفته و واکنشهایی سریع را بههمراه داشته است. بهعنوانمثال، مصر، همسایه سودان، بهعنوان شریک ائتلاف عربستان علیه قطر، بیشترین نگرانی را از نزدیکی ترکیه و سودان احساس کرد و بلافاصله به آن عکسالعمل نشان داد. چندروز پس از سفر اردوغان به خارطوم، استقرار نیروهای نظامی مصر در پایگاه نظامی ساوا در مرزهای شرقی سودان و به بهانه حمایت از تهدیدات احتمالی علیه اریتره، واکنش شدید سودان را از طریق بستن مرزهای مشترک با اریتره و افزایش نیروی پلیس در منطقه، بههمراه داشت. خشم قاهره از اینکه سودان، بندر سواکن، واقع در ساحل دریای سرخ و نزدیک مصر را در سفر اخیر اردوغان در اختیار ترکیه قرار داده به حدی است که عدهای از شعلهورشدن آتش جنگ بین دو کشور سخن میگویند. علاوهبرآن سودان بهعنوان بخشی از طرح ضداخوانی عربستان و مصر در ائتلاف قبلی، اکنون زمین بازی را در اختیار حامیان اصلی اخوان؛ یعنی ترکیه و قطر قرار داده است؛ پاشنه آشیلی برای مصر که میتواند زمینه گردهمایی بسیاری از گروههای اخوانی راندهشده از مصر را فراهم کند. اصولا سیاستهای راهبردی از سوی یک دولت برای بازه زمانی طولانی اتخاذ میشود. پیمانهای استراتژیک در قالب دو و چندجانبه بهراحتی قابل گسست نیستند. سؤال اصلی این است که چرا عمر البشیر در بههمزدن پیوندهای خارجی خود شتاب میورزد؟ پاسخ این پرسش را باید از دو بُعد داخلی و خارجی مدنظر قرار داد. در بُعد داخلی، مجموعه عوامل اداره کشور با مشکلات عمدهای مواجه شده است که میتوان نام آن را بحران کارآمدی دولت گذاشت. ادامه تظاهرات اعتراضی مردم سودان که در پی گسترش فقر، بیکاری و بینتیجهبودن سیاستهای ریاضت اقتصادی در حال تشدید است، نمونه عینی این مدعاست. نمیتوان از نظر دور داشت که عمر البشیر صرفا برای تأمین منافع ملی خود در حال حرکت از یک ائتلاف به ائتلاف دیگری است، اما نباید فراموش کرد که این رفتار با هر محاسباتی، قابلیت بهچالشکشیدن بازیگران داخل یا خارج از ائتلاف را دارد؛ موضوعی که در صورت محاسبه غلط، پیامدهای ناخوشایندی را بههمراه خواهد داشت. برایناساس، واکنش متحدان قبلی به رفتار سودان نیز نقش تعیینکنندهای در تعاملات سیاسی با این کشور خواهد داشت.
فضای سیاست خارجی سودان مانند تحولات داخلی این کشور، روزهای پرالتهابی را سپری میکند. هنوز دیری از اعلام همبستگی سودان با ائتلاف عربستان سعودی و قطع روابط سیاسی با ایران نگذشته است که شاهد تغییری ملموس از سوی عمر البشیر در همکاریهای منطقهای هستیم. ناامیدی خارطوم از حمایتهای عربستان، هزینهدادن بابت همکاری با عربستان و همپیمانان، شکاف در صف متحدان سعودی و نیز عدم اعتماد به آمریکا به عنوان شریک کشورهای عربی، البشیر را به سمت جبهه شرق (روسیه، ترکیه و قطر) سوق داده است. آغاز روند مذکور با سفر آذرماه عمر البشیر به روسیه و دیدار با ولادیمیر پوتین صورت گرفت. سفر اخیر رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، به خارطوم نیز مثال عینی در ترک اتحاد قبلی سودان و پناهبردن به سازوکار جدید منطقهای است. سودان که این روزها شاهد گسترش اعتراضهای داخلی بر سر افزایش قیمتها و برخورد حکومت با روزنامهنگاران است، در عرصه خارجی نیز با تغییر تاکتیک دیپلماسی منطقهای، خود را از شرایط آشفته اتحاد عربی به رهبری عربستان دور و سعی در تثبیت موقعیت خود در ائتلاف مسکو- آنکارا- دوحه میکند. این سیاست، با هدف کسب امتیازات اقتصادی از محور مذکور برای غلبه بر مشکلات داخلی و نیز کسب اطمینان از حمایت آنها در برابر تهدیدات احتمالی آتی است؛ تهدیداتی که با نزدیکشدن سودان به کشورهای مورداشاره، شکل آشکارتری به خود گرفته و واکنشهایی سریع را بههمراه داشته است. بهعنوانمثال، مصر، همسایه سودان، بهعنوان شریک ائتلاف عربستان علیه قطر، بیشترین نگرانی را از نزدیکی ترکیه و سودان احساس کرد و بلافاصله به آن عکسالعمل نشان داد. چندروز پس از سفر اردوغان به خارطوم، استقرار نیروهای نظامی مصر در پایگاه نظامی ساوا در مرزهای شرقی سودان و به بهانه حمایت از تهدیدات احتمالی علیه اریتره، واکنش شدید سودان را از طریق بستن مرزهای مشترک با اریتره و افزایش نیروی پلیس در منطقه، بههمراه داشت. خشم قاهره از اینکه سودان، بندر سواکن، واقع در ساحل دریای سرخ و نزدیک مصر را در سفر اخیر اردوغان در اختیار ترکیه قرار داده به حدی است که عدهای از شعلهورشدن آتش جنگ بین دو کشور سخن میگویند. علاوهبرآن سودان بهعنوان بخشی از طرح ضداخوانی عربستان و مصر در ائتلاف قبلی، اکنون زمین بازی را در اختیار حامیان اصلی اخوان؛ یعنی ترکیه و قطر قرار داده است؛ پاشنه آشیلی برای مصر که میتواند زمینه گردهمایی بسیاری از گروههای اخوانی راندهشده از مصر را فراهم کند. اصولا سیاستهای راهبردی از سوی یک دولت برای بازه زمانی طولانی اتخاذ میشود. پیمانهای استراتژیک در قالب دو و چندجانبه بهراحتی قابل گسست نیستند. سؤال اصلی این است که چرا عمر البشیر در بههمزدن پیوندهای خارجی خود شتاب میورزد؟ پاسخ این پرسش را باید از دو بُعد داخلی و خارجی مدنظر قرار داد. در بُعد داخلی، مجموعه عوامل اداره کشور با مشکلات عمدهای مواجه شده است که میتوان نام آن را بحران کارآمدی دولت گذاشت. ادامه تظاهرات اعتراضی مردم سودان که در پی گسترش فقر، بیکاری و بینتیجهبودن سیاستهای ریاضت اقتصادی در حال تشدید است، نمونه عینی این مدعاست. نمیتوان از نظر دور داشت که عمر البشیر صرفا برای تأمین منافع ملی خود در حال حرکت از یک ائتلاف به ائتلاف دیگری است، اما نباید فراموش کرد که این رفتار با هر محاسباتی، قابلیت بهچالشکشیدن بازیگران داخل یا خارج از ائتلاف را دارد؛ موضوعی که در صورت محاسبه غلط، پیامدهای ناخوشایندی را بههمراه خواهد داشت. برایناساس، واکنش متحدان قبلی به رفتار سودان نیز نقش تعیینکنندهای در تعاملات سیاسی با این کشور خواهد داشت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.