|

روز سوم تئاتر فجر تناقضات پيش‌رو

رضا آشفته: در روز سوم جشنواره سي‌وششم تئاتر فجر، نمونه‌هاي متناقضي را پيش‌رو داشتيم؛ اينکه برخي از آثار ايراني با آنکه حرفه‌اي هستند، اما با توجه به رويکرد تجاري چندان درخور يک متن شناخته جهاني نيستند و بيانگر اعتبار جشنواره 36ساله نخواهند بود. همچنين رفتن ايراني‌ها به خارج نمي‌تواند هميشه هم بيانگر امري توسعه‌يافته باشد، چنانچه در ايران خودمان نيز توانمندي‌هاي بسياری هست. هم اينکه شهرستان‌ها توش‌وتوان لازم را براي آن‌همه انگيزه حضور در تئاتر را ندارند و بايد براي آن برنامه‌ريزي و سياست‌گذاري شود و همچنين هزينه شود که در اين سرمايه‌گذاري‌ها رشد فرهنگي در کليت ايران اتفاق بيفتد، چنانچه شهر مشهد نمونه‌اي از اين قطب‌سازي در ايران است.
هنر: هنر، نوشته ياسمینا رضاي فرانسوي- ايراني است که درواقع يک شاهکار جهاني را در اواخر قرن بيستم خلق کرده است. اينکه يک تابلوي سفيد، 20 هزار يورو از سوی سرژ پزشک خريداري شود، براي دوستش، مارک مهندس، چندان منطقي نيست، اما ايوان رقصنده به دنبال بي‌تفاوتي‌ها و بي‌خيالي‌هاي هميشگي خود است و قبول مي‌کند که يک پزشک پولدار براي رضايت دل و ميل دروني‌اش دست به چنين خريد مبتذل و دور از ذهني بزند، اما مارک حقيقي‌تر به همه‌چيز مي‌انديشد. او اين خريد را يک ضربه مهلک به پيکره دوستي چندين‌ساله‌شان تلقي مي‌کند که باعث دعوا و مرافعه و در نهايت دورافتادگي از همديگر خواهد شد. ايوان اما مي‌خواهد مصالحه کند، چون پايبند به رفاقت است و مي‌خواهد با کاترين عروسي کند و اين دو بايد در آن مجلس ضيافت حضور داشته باشند و به ظاهر اينها با هم دوستي‌شان را ادامه مي‌دهند، اما از ته دل راضي به اين تداوم نيستند و... .
وحيد رهباني نيز به‌جاي عميق‌شدن در صورت‌مسئله، در همان سطح به دنبال جلب رضايت لوده‌وار است و نمي‌خواهد مخاطبش به درکي حقيقي از اين بورژوازي ويرانگر برسد، بنابراين هم متن را دچار ابهام مي‌کند که هر دو وجه تراژدي و کمدي را دارد و هم از حضور علي‌السويه‌اش در ميان کارهاي دقيق‌تر جشنواره ضربه مي‌خورد.
هياهوي پرهياهو: اين نمايش برداشتي آزاد از رماني با همين نام از بهوميل هرابال است، اما افشين غفاري در فرانسه و بنابر تجربه زيست در ايران به دنبال بيان تناقضاتي است که شامل حال خودش مي‌شود که در ساختار نيز از کلام پرهيز و رقص را شيوه اجرايش مي‌کند، البته در جاهايي به گفتار به زبان فرانسه از رمان و ارائه آن به شکل نوشتار بر ديوار و به زبان پارسي اتکا مي‌کند و در جاهايي نيز که بسيار هم طغيان‌گرايانه مي‌نمايد، به گفتن حروف و اداي کلمات بسنده مي‌کند. شايد اين همان رمز خوشبختي در ارجاع به کلام باشد و نوشتار که نتيجه‌اش کتاب و روزنامه است، اما اصرار بر آن نيز ضد خوشبختي خواهد بود و اين‌همه ملاحظه‌گري‌هاي انساني راه به جايي نخواهد برد، مگر نتيجه‌اش ويراني در زندگي‌اش باشد. البته اين مفهوم که در بالا متذکر شدم، بسيار متفاوت با انديشه رمان تنهايي پرهياهو است و در اينجا انسان در گستره کلي‌تر و به‌دور از بستگي‌هاي تک‌ساحتي دارد ارزيابي مي‌شود، اما در اسارت انسان دچار دلتنگي‌هاي بي‌پايان خواهيم بود که نتيجه‌اش روان‌پريشي همگاني است که دارد بر کل جهان تحميل مي‌شود.
اتاق ورونيکا: اين نمايش نوشته آيرا لوين و کار حسين اکبرپور از مشهد، مثل بازي مي‌ماند و بازي‌هايی که تودرتو است و مانند هزارتويي مسير آدم‌ها را براي رسيدن به آرمان‌هاي پليدشان که نوعي آرامش اهريمني است و در آن قتل ديگران چنين ارضاي روحي و امکان زيستني را برايشان فراهم مي‌كند. اتاق ورونيکا نمايشي پيچيده است و ساختاري قرص و محکم دارد و از آن‌دست متوني است که هر گروه و کارگرداني به‌راحتي از پس اجرايش برنخواهد آمد و مطمئنا حتي بهترين کارگردانان هم به‌نوعي آن را اجرا خواهند کرد که تا حدودي با اصل و اساس متن فاصله خواهد داشت، مگر آنکه يک کارگردان و گروهش بعد از مدت‌ها تحليل و تفکر و بعد از آن تمرين و ممارست بتوانند به‌نوعي قابل‌پذيرش‌تر از پس اجرايش برآيند. حالا اگر اين هنرمندان برايشان شاعرانگي در اجرا مهم باشد، حتما با صرافت و ظرافت مطمئن‌تر به تئاتر نظر مي‌اندازند و مي‌توانند بيانگر اتفاقات قابل‌لمس‌تري باشند که هميشه شعرگونگي يک تئاتر چنين توش‌وتواني را دارد که انسان را دچار درک معنوي از خويشتن کند. بنابراين مي‌توانست عنصر شگفتي‌ساز در اين اجرا فضا باشد و فضاي شهودي که انسان را از ساحت مادي به ساحت شهودي رهنمون مي‌کند همانا در فضايي پرتحرک در اتکاي به طراحي صحنه سيار و لباس‌هاي متنوع و نورپردازي‌هاي سيال براي بازنمايي صحنه‌هاي ذهني و رواني و درعين‌حال قابل لمس‌کردن لحظه‌هاي عيني‌تر بازنمايي خواهد شد.

رضا آشفته: در روز سوم جشنواره سي‌وششم تئاتر فجر، نمونه‌هاي متناقضي را پيش‌رو داشتيم؛ اينکه برخي از آثار ايراني با آنکه حرفه‌اي هستند، اما با توجه به رويکرد تجاري چندان درخور يک متن شناخته جهاني نيستند و بيانگر اعتبار جشنواره 36ساله نخواهند بود. همچنين رفتن ايراني‌ها به خارج نمي‌تواند هميشه هم بيانگر امري توسعه‌يافته باشد، چنانچه در ايران خودمان نيز توانمندي‌هاي بسياری هست. هم اينکه شهرستان‌ها توش‌وتوان لازم را براي آن‌همه انگيزه حضور در تئاتر را ندارند و بايد براي آن برنامه‌ريزي و سياست‌گذاري شود و همچنين هزينه شود که در اين سرمايه‌گذاري‌ها رشد فرهنگي در کليت ايران اتفاق بيفتد، چنانچه شهر مشهد نمونه‌اي از اين قطب‌سازي در ايران است.
هنر: هنر، نوشته ياسمینا رضاي فرانسوي- ايراني است که درواقع يک شاهکار جهاني را در اواخر قرن بيستم خلق کرده است. اينکه يک تابلوي سفيد، 20 هزار يورو از سوی سرژ پزشک خريداري شود، براي دوستش، مارک مهندس، چندان منطقي نيست، اما ايوان رقصنده به دنبال بي‌تفاوتي‌ها و بي‌خيالي‌هاي هميشگي خود است و قبول مي‌کند که يک پزشک پولدار براي رضايت دل و ميل دروني‌اش دست به چنين خريد مبتذل و دور از ذهني بزند، اما مارک حقيقي‌تر به همه‌چيز مي‌انديشد. او اين خريد را يک ضربه مهلک به پيکره دوستي چندين‌ساله‌شان تلقي مي‌کند که باعث دعوا و مرافعه و در نهايت دورافتادگي از همديگر خواهد شد. ايوان اما مي‌خواهد مصالحه کند، چون پايبند به رفاقت است و مي‌خواهد با کاترين عروسي کند و اين دو بايد در آن مجلس ضيافت حضور داشته باشند و به ظاهر اينها با هم دوستي‌شان را ادامه مي‌دهند، اما از ته دل راضي به اين تداوم نيستند و... .
وحيد رهباني نيز به‌جاي عميق‌شدن در صورت‌مسئله، در همان سطح به دنبال جلب رضايت لوده‌وار است و نمي‌خواهد مخاطبش به درکي حقيقي از اين بورژوازي ويرانگر برسد، بنابراين هم متن را دچار ابهام مي‌کند که هر دو وجه تراژدي و کمدي را دارد و هم از حضور علي‌السويه‌اش در ميان کارهاي دقيق‌تر جشنواره ضربه مي‌خورد.
هياهوي پرهياهو: اين نمايش برداشتي آزاد از رماني با همين نام از بهوميل هرابال است، اما افشين غفاري در فرانسه و بنابر تجربه زيست در ايران به دنبال بيان تناقضاتي است که شامل حال خودش مي‌شود که در ساختار نيز از کلام پرهيز و رقص را شيوه اجرايش مي‌کند، البته در جاهايي به گفتار به زبان فرانسه از رمان و ارائه آن به شکل نوشتار بر ديوار و به زبان پارسي اتکا مي‌کند و در جاهايي نيز که بسيار هم طغيان‌گرايانه مي‌نمايد، به گفتن حروف و اداي کلمات بسنده مي‌کند. شايد اين همان رمز خوشبختي در ارجاع به کلام باشد و نوشتار که نتيجه‌اش کتاب و روزنامه است، اما اصرار بر آن نيز ضد خوشبختي خواهد بود و اين‌همه ملاحظه‌گري‌هاي انساني راه به جايي نخواهد برد، مگر نتيجه‌اش ويراني در زندگي‌اش باشد. البته اين مفهوم که در بالا متذکر شدم، بسيار متفاوت با انديشه رمان تنهايي پرهياهو است و در اينجا انسان در گستره کلي‌تر و به‌دور از بستگي‌هاي تک‌ساحتي دارد ارزيابي مي‌شود، اما در اسارت انسان دچار دلتنگي‌هاي بي‌پايان خواهيم بود که نتيجه‌اش روان‌پريشي همگاني است که دارد بر کل جهان تحميل مي‌شود.
اتاق ورونيکا: اين نمايش نوشته آيرا لوين و کار حسين اکبرپور از مشهد، مثل بازي مي‌ماند و بازي‌هايی که تودرتو است و مانند هزارتويي مسير آدم‌ها را براي رسيدن به آرمان‌هاي پليدشان که نوعي آرامش اهريمني است و در آن قتل ديگران چنين ارضاي روحي و امکان زيستني را برايشان فراهم مي‌كند. اتاق ورونيکا نمايشي پيچيده است و ساختاري قرص و محکم دارد و از آن‌دست متوني است که هر گروه و کارگرداني به‌راحتي از پس اجرايش برنخواهد آمد و مطمئنا حتي بهترين کارگردانان هم به‌نوعي آن را اجرا خواهند کرد که تا حدودي با اصل و اساس متن فاصله خواهد داشت، مگر آنکه يک کارگردان و گروهش بعد از مدت‌ها تحليل و تفکر و بعد از آن تمرين و ممارست بتوانند به‌نوعي قابل‌پذيرش‌تر از پس اجرايش برآيند. حالا اگر اين هنرمندان برايشان شاعرانگي در اجرا مهم باشد، حتما با صرافت و ظرافت مطمئن‌تر به تئاتر نظر مي‌اندازند و مي‌توانند بيانگر اتفاقات قابل‌لمس‌تري باشند که هميشه شعرگونگي يک تئاتر چنين توش‌وتواني را دارد که انسان را دچار درک معنوي از خويشتن کند. بنابراين مي‌توانست عنصر شگفتي‌ساز در اين اجرا فضا باشد و فضاي شهودي که انسان را از ساحت مادي به ساحت شهودي رهنمون مي‌کند همانا در فضايي پرتحرک در اتکاي به طراحي صحنه سيار و لباس‌هاي متنوع و نورپردازي‌هاي سيال براي بازنمايي صحنه‌هاي ذهني و رواني و درعين‌حال قابل لمس‌کردن لحظه‌هاي عيني‌تر بازنمايي خواهد شد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.