|

همسان‌سازی هسته‌ای ایران با برزیل

ماتیاس سکپتور* . ترجمه:فرنگیس بیات

پیروزی قاطعانه «روحانی» در انتخابات ریاست‌جمهوری ایران شاید به این منجر شود که ورق سال‌ها تقابل میان این کشور و آمریکا برگردد. در حدود 9 سال پیش، روحانی مذاکره‌کننده ارشد پرونده هسته‌ای، مناقشات موجود حول پرونده اتمی ایران را مشابه کشمکش‌های به‌وجودآمده درباره دستیابی برزیل به فناوری هسته‌ای دردهه‌های پیش توصیف کرده بود. روحانی سال 2004 گفته بود: «به محض اینکه برزیلی‌ها چرخه سوخت ملی‌شان را با وجود مخالفت‌های غرب تکمیل کردند، جهان همکاری با آنها را شروع کرد.» اظهارات روحانی بیانگر نوعی همسان‌سازی [ایران] با برزیل در حوزه هسته‌ای است. طبق اسناد و مصاحبه‌های تاریخ شفاهی که اخیرا موسسه «فونداچائو گتیلو ورگاس» منتشر کرده است، روحانی در این مورد درست می‌گوید: آمریکا با درخواست برزیل برای توسعه انرژی هسته‌ای همسازی نشان داد. مسوولان وزارت خارجه آمریکا در دهه 1970 نگرانی‌های خود را از مذاکرات برزیل در خریداری فناوری هسته‌ای از آلمان ابراز می‌کردند. اما وزیرخارجه آمریکا «هنری کیسینجر» در مقابل این ابراز نگرانی‌ها، شانه‌ای بالا می‌اندازد و می‌گوید: «ما آژانس منع گسترش نیستیم.» دولت «کارتر» مواضع به‌مراتب سخت‌گیرانه‌تری نسبت به برزیل داشت و این کشور را برای کنارگذاردن برنامه اتمی‌اش به‌شدت زیر فشار قرار داد. میانه دهه 1980 آمریکا دیپلماسی فشار و اولتیماتوم برای وادارکردن برزیل به نادیده‌گرفتن برنامه هسته‌ای‌اش را کنار گذاشت. در مقابل، دولت‌های بعدی در آمریکا پذیرفتند که غنی‌سازی برزیل، یکی از واقعیت‌های این کشور است. یک نکته بسیار مهم اینکه، همیشه سطح کوچکی از تنش در روابط آمریکا با برزیل حتی تا امروز باقی مانده است. قیاس تاریخی هیچ‌وقت بی‌عیب نیست. سیاست آمریکا در مقابل ایران متاثر از عوامل داخلی، منطقه‌ای و روانشناختی به‌مراتب متنوع‌تری از سیاست آمریکا در قبال برزیل است. تخاصم شدید هرگز در روابط آمریکا و برزیل به‌اندازه روابط آمریکا - ایران وجود نداشته است و اینکه برزیل به‌طور جدی مظنون به ساخت بمب اتم نبوده است. با این حال، مقایسه تاریخی نشان‌دهنده نقش «همسازی» است که می‌تواند در روابط دشوار هسته‌ای کارگر بیفتد. اگر دولت «اوباما» به‌دنبال پایان‌دادن بن‌بست اتمی با کشور با افتخاری از جهان در حال توسعه است، بعید است از فناوری‌های این دولت چشم‌پوشی کند. تامل در مورد اینکه واشنگتن چگونه موقعیت مشابهی را رویاروی برزیل در گذشته مدیریت کرده است، بسیار قابل‌تامل است.
پیروزی قاطعانه «روحانی» در انتخابات ریاست‌جمهوری ایران شاید به این منجر شود که ورق سال‌ها تقابل میان این کشور و آمریکا برگردد. در حدود 9 سال پیش، روحانی مذاکره‌کننده ارشد پرونده هسته‌ای، مناقشات موجود حول پرونده اتمی ایران را مشابه کشمکش‌های به‌وجودآمده درباره دستیابی برزیل به فناوری هسته‌ای دردهه‌های پیش توصیف کرده بود. روحانی سال 2004 گفته بود: «به محض اینکه برزیلی‌ها چرخه سوخت ملی‌شان را با وجود مخالفت‌های غرب تکمیل کردند، جهان همکاری با آنها را شروع کرد.» اظهارات روحانی بیانگر نوعی همسان‌سازی [ایران] با برزیل در حوزه هسته‌ای است. طبق اسناد و مصاحبه‌های تاریخ شفاهی که اخیرا موسسه «فونداچائو گتیلو ورگاس» منتشر کرده است، روحانی در این مورد درست می‌گوید: آمریکا با درخواست برزیل برای توسعه انرژی هسته‌ای همسازی نشان داد. مسوولان وزارت خارجه آمریکا در دهه 1970 نگرانی‌های خود را از مذاکرات برزیل در خریداری فناوری هسته‌ای از آلمان ابراز می‌کردند. اما وزیرخارجه آمریکا «هنری کیسینجر» در مقابل این ابراز نگرانی‌ها، شانه‌ای بالا می‌اندازد و می‌گوید: «ما آژانس منع گسترش نیستیم.» دولت «کارتر» مواضع به‌مراتب سخت‌گیرانه‌تری نسبت به برزیل داشت و این کشور را برای کنارگذاردن برنامه اتمی‌اش به‌شدت زیر فشار قرار داد. میانه دهه 1980 آمریکا دیپلماسی فشار و اولتیماتوم برای وادارکردن برزیل به نادیده‌گرفتن برنامه هسته‌ای‌اش را کنار گذاشت. در مقابل، دولت‌های بعدی در آمریکا پذیرفتند که غنی‌سازی برزیل، یکی از واقعیت‌های این کشور است. یک نکته بسیار مهم اینکه، همیشه سطح کوچکی از تنش در روابط آمریکا با برزیل حتی تا امروز باقی مانده است. قیاس تاریخی هیچ‌وقت بی‌عیب نیست. سیاست آمریکا در مقابل ایران متاثر از عوامل داخلی، منطقه‌ای و روانشناختی به‌مراتب متنوع‌تری از سیاست آمریکا در قبال برزیل است. تخاصم شدید هرگز در روابط آمریکا و برزیل به‌اندازه روابط آمریکا - ایران وجود نداشته است و اینکه برزیل به‌طور جدی مظنون به ساخت بمب اتم نبوده است. با این حال، مقایسه تاریخی نشان‌دهنده نقش «همسازی» است که می‌تواند در روابط دشوار هسته‌ای کارگر بیفتد. اگر دولت «اوباما» به‌دنبال پایان‌دادن بن‌بست اتمی با کشور با افتخاری از جهان در حال توسعه است، بعید است از فناوری‌های این دولت چشم‌پوشی کند. تامل در مورد اینکه واشنگتن چگونه موقعیت مشابهی را رویاروی برزیل در گذشته مدیریت کرده است، بسیار قابل‌تامل است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.