|

روسیه و خاورمیانه فراتر از آب‌های گرم

سفر اخیر ولادیمیر پوتین به خاورمیانه یک بار دیگر نفوذ و قدرت منطقه‌ای این کشور را اثبات کرد. پوتین در سوریه به پایگاه حمیمیم در لاذقیه رفت و پس از آن به مصر و ترکیه سفر کرد تا محصول تلاش‌های دیپلماتیک یوگنی پریماکف، کارشناس باتجربه روسی در منطقه خاورمیانه را درو کند. روسیه از جنگ سوریه به‌عنوان منفذی برای ورود دوباره به منطقه استفاده کرد و این روند همچنان ادامه دارد. به نوشته روزنامه واشنگتن‌پست، دیدار اخیر پوتین نشان داد او شریک مهمی برای منطقه بوده و در جایی که دونالد ترامپ با تصمیم خود مبنی بر انتخاب قدس به‌عنوان پایتخت اسرائیل خشم همگان را برانگیخت، او برتری جایگاه خود را به رخ دیگران کشید. سیاست پوتین در قبال این منطقه مانند اسلافش از انزوای روسیه و جغرافیای دشوار این کشور نیز از این نکته الکساندر سوم نشأت می‌گیرد که گفته بود: «روسیه جز دو متحد، دوست دیگری ندارد: یکی ارتش و دیگری ناوگان دریایی‌اش». پوتین این منطق را با دیپلماسی نرم و مهارت در مدیریت منازعات درآمیخت تا به اهدافش دست‌ یابد. سوریه کلید این بازی بود و روسیه از سپتامبر 2015 حضور نظامی خود را در شرایطی تثبیت کرد که آمریکا به‌ویژه در دوران اوباما، از حضور نظامی در سوریه ابا داشت. راجرز پویز در روزنامه تایمز نوشت: پوتین با استفاده از این اصل که می‌گوید «نگذار یک جنگ پرآشوب بیهوده تلف شود»، کوشید از بحران سوریه بهره‌برداری کرده و با مدیریت آن، اهداف خود را محقق کند. به‌این‌ترتیب، روسیه حضوری درازمدت را به دست آورد و موفق شد راهی به «آب‌های گرم» داشته باشد تا دیگر مانند دوران جنگ جهانی در شرایطی که ناوهای آمریکایی در سراسر جهان پخش بودند، ناوهای روسی «آواره» نمانند. الکسی پلوتنیکف، مشاور امنیت ملی مجلس دومای روسیه، می‌گوید: «ورود قدرتمند روسیه به سوریه «تصمیمی استراتژیک برای حمایت از امنیت و منافع روسیه در خاورمیانه و برای مقابله با تلاش‌های سلطه‌جویانه غرب بود». پوتین در دیداری که از پایگاه حمیمیم داشت، اعلام کرد نیروهای روسی را از سوریه فرا‌می‌خواند؛ اما این به‌جز آنهایی خواهد بود که در دو پایگاه هوایی حمیمیم و دریایی طرطوس حضور دارند. این دو پایگاه به مسکو امکان آن را می‌دهد تا با فروکش‌کردن عملیات نظامی در سوریه، سرنخ راه‌حل‌های سیاسی در این کشور را در دست داشته باشد. به گفته راجرز، تا اینجا پوتین برنده بحران سوریه است. چیزی که باقی‌ مانده، روند صلح در این کشور است. او حالا خودش را به‌عنوان فردی که قادر است متحدانش را در هر شرایطی حفظ کند، مطرح می‌کند و به‌عنوان یک بازیگر بین‌المللی شناخته می‌شود. روسیه از طریق جنگ سوریه موفق شد در عین‌ حال روابط تنگاتنگی با ایران برقرار کند؛ تا‌جایی‌که از پایگاه‌های هوایی این کشور استفاده کرد. پوتین همچنین موفق شد ترکیه را به دیدگاه‌های خود نزدیک کرده و بعد از سقوط هواپیمای سوخوی روسی، روابط اقتصادی، سیاسی و نظامی مستحکمی را با این کشور برقرار کند؛ تا آنجا که مسکو گفت موشک‌های اس-400 را در اختیار این عضو ناتو خواهد گذاشت. مسکو همچنین روابط خود را با مصر ترمیم کرد و قاهره یک بار دیگر به بازار فروشی برای سلاح‌های روسی و محلی برای بستن توافقات بزرگ تبدیل شد؛ مثل توافق برای تأسیس پایگاهی هسته‌ای یا توافق بر سر تسهیلات هواپیماهای روسی در پایگاه‌های نظامی مصر. مسکو همچنین پس از سفر عمر البشیر موفق به امضای قراردادهای نظامی و اقتصادی سنگینی با سودان شد تا هواپیماهای پیشرفته در اختیار این کشور قرار داده و برنامه‌های هسته‌ای سودان را توسعه دهد و در عین حال یک پایگاه نیز در دریای سرخ داشته باشد. درست برعکس نقش آشوب‌گرانه‌ای که دونالد ترامپ داشته است، پوتین از فرصت‌های موجود برای برقراری ارتباط دوباره با کشورهای خلیج‌فارس نیز بهره‌برداری کرد. مسکو در بحران قطر از اصل گفت‌وگو حمایت کرد و کوشید روابط متوازنی با دولت‌های عرب حاشیه خلیج‌فارس داشته باشد. این روابط در حوزه‌های اقتصادی و نظامی ازجمله فروش سلاح یا انرژی هسته‌ای، همچنان رو به توسعه است. به نظر تحلیلگران، ورود روسیه به خط ایجاد ارتباط با دولت‌های خلیج‌فارس - که به صورت سنتی با آمریکا ارتباط داشتند- حجم نفوذ این کشور را در منطقه نشان می‌دهد. استفان بلک، پژوهشگر شورای سیاست خارجی آمریکا، می‌گوید: روسیه با سیاست‌هایی مدون، استراتژی خود را به پیش می‌برد. این کشور عکس آمریکا که حساب‌نشده و متشنج عمل می‌کند، روابط خود را با ایران و سایر متحدانش مستحکم کرد. به گفته او، مسکو حتی بعد از 30 سال روابط خود را با سومالی برقرار کرد تا به این وسیله در شاخ آفریقا حضور داشته باشد. همچنین مسکو همکاری فزاینده‌ای با جیبوتی و کشورهای مغرب عربی دارد و به‌این‌ترتیب روسیه امروز به موقعیتی فراتر از رؤیای دسترسی به آب‌های گرم دست یافته است. مؤسسه نظرسنجی آمریکایی پیو می‌گوید: 64 درصد از آمریکایی‌ها بر این باورند که نسبت به گذشته، نفوذ روسیه در خاورمیانه بسیار بیشتر از ایالات متحده است. این نفوذ مدیون ابراز جدیت پوتین در دفاع از متحدانش و تقویت حضور کشورش در حوزه‌های مختلف و نیز تعامل نرم با تناقضات منطقه بوده است؛ درسی که حتی متحدان واشنگتن به آن اذعان می‌کنند و این در حالی است که قبلا روسیه با ایستادن در مقابل جنبش‌های موسوم به بهار عربی، خشم توده‌های منطقه را برانگیخته بود.

سفر اخیر ولادیمیر پوتین به خاورمیانه یک بار دیگر نفوذ و قدرت منطقه‌ای این کشور را اثبات کرد. پوتین در سوریه به پایگاه حمیمیم در لاذقیه رفت و پس از آن به مصر و ترکیه سفر کرد تا محصول تلاش‌های دیپلماتیک یوگنی پریماکف، کارشناس باتجربه روسی در منطقه خاورمیانه را درو کند. روسیه از جنگ سوریه به‌عنوان منفذی برای ورود دوباره به منطقه استفاده کرد و این روند همچنان ادامه دارد. به نوشته روزنامه واشنگتن‌پست، دیدار اخیر پوتین نشان داد او شریک مهمی برای منطقه بوده و در جایی که دونالد ترامپ با تصمیم خود مبنی بر انتخاب قدس به‌عنوان پایتخت اسرائیل خشم همگان را برانگیخت، او برتری جایگاه خود را به رخ دیگران کشید. سیاست پوتین در قبال این منطقه مانند اسلافش از انزوای روسیه و جغرافیای دشوار این کشور نیز از این نکته الکساندر سوم نشأت می‌گیرد که گفته بود: «روسیه جز دو متحد، دوست دیگری ندارد: یکی ارتش و دیگری ناوگان دریایی‌اش». پوتین این منطق را با دیپلماسی نرم و مهارت در مدیریت منازعات درآمیخت تا به اهدافش دست‌ یابد. سوریه کلید این بازی بود و روسیه از سپتامبر 2015 حضور نظامی خود را در شرایطی تثبیت کرد که آمریکا به‌ویژه در دوران اوباما، از حضور نظامی در سوریه ابا داشت. راجرز پویز در روزنامه تایمز نوشت: پوتین با استفاده از این اصل که می‌گوید «نگذار یک جنگ پرآشوب بیهوده تلف شود»، کوشید از بحران سوریه بهره‌برداری کرده و با مدیریت آن، اهداف خود را محقق کند. به‌این‌ترتیب، روسیه حضوری درازمدت را به دست آورد و موفق شد راهی به «آب‌های گرم» داشته باشد تا دیگر مانند دوران جنگ جهانی در شرایطی که ناوهای آمریکایی در سراسر جهان پخش بودند، ناوهای روسی «آواره» نمانند. الکسی پلوتنیکف، مشاور امنیت ملی مجلس دومای روسیه، می‌گوید: «ورود قدرتمند روسیه به سوریه «تصمیمی استراتژیک برای حمایت از امنیت و منافع روسیه در خاورمیانه و برای مقابله با تلاش‌های سلطه‌جویانه غرب بود». پوتین در دیداری که از پایگاه حمیمیم داشت، اعلام کرد نیروهای روسی را از سوریه فرا‌می‌خواند؛ اما این به‌جز آنهایی خواهد بود که در دو پایگاه هوایی حمیمیم و دریایی طرطوس حضور دارند. این دو پایگاه به مسکو امکان آن را می‌دهد تا با فروکش‌کردن عملیات نظامی در سوریه، سرنخ راه‌حل‌های سیاسی در این کشور را در دست داشته باشد. به گفته راجرز، تا اینجا پوتین برنده بحران سوریه است. چیزی که باقی‌ مانده، روند صلح در این کشور است. او حالا خودش را به‌عنوان فردی که قادر است متحدانش را در هر شرایطی حفظ کند، مطرح می‌کند و به‌عنوان یک بازیگر بین‌المللی شناخته می‌شود. روسیه از طریق جنگ سوریه موفق شد در عین‌ حال روابط تنگاتنگی با ایران برقرار کند؛ تا‌جایی‌که از پایگاه‌های هوایی این کشور استفاده کرد. پوتین همچنین موفق شد ترکیه را به دیدگاه‌های خود نزدیک کرده و بعد از سقوط هواپیمای سوخوی روسی، روابط اقتصادی، سیاسی و نظامی مستحکمی را با این کشور برقرار کند؛ تا آنجا که مسکو گفت موشک‌های اس-400 را در اختیار این عضو ناتو خواهد گذاشت. مسکو همچنین روابط خود را با مصر ترمیم کرد و قاهره یک بار دیگر به بازار فروشی برای سلاح‌های روسی و محلی برای بستن توافقات بزرگ تبدیل شد؛ مثل توافق برای تأسیس پایگاهی هسته‌ای یا توافق بر سر تسهیلات هواپیماهای روسی در پایگاه‌های نظامی مصر. مسکو همچنین پس از سفر عمر البشیر موفق به امضای قراردادهای نظامی و اقتصادی سنگینی با سودان شد تا هواپیماهای پیشرفته در اختیار این کشور قرار داده و برنامه‌های هسته‌ای سودان را توسعه دهد و در عین حال یک پایگاه نیز در دریای سرخ داشته باشد. درست برعکس نقش آشوب‌گرانه‌ای که دونالد ترامپ داشته است، پوتین از فرصت‌های موجود برای برقراری ارتباط دوباره با کشورهای خلیج‌فارس نیز بهره‌برداری کرد. مسکو در بحران قطر از اصل گفت‌وگو حمایت کرد و کوشید روابط متوازنی با دولت‌های عرب حاشیه خلیج‌فارس داشته باشد. این روابط در حوزه‌های اقتصادی و نظامی ازجمله فروش سلاح یا انرژی هسته‌ای، همچنان رو به توسعه است. به نظر تحلیلگران، ورود روسیه به خط ایجاد ارتباط با دولت‌های خلیج‌فارس - که به صورت سنتی با آمریکا ارتباط داشتند- حجم نفوذ این کشور را در منطقه نشان می‌دهد. استفان بلک، پژوهشگر شورای سیاست خارجی آمریکا، می‌گوید: روسیه با سیاست‌هایی مدون، استراتژی خود را به پیش می‌برد. این کشور عکس آمریکا که حساب‌نشده و متشنج عمل می‌کند، روابط خود را با ایران و سایر متحدانش مستحکم کرد. به گفته او، مسکو حتی بعد از 30 سال روابط خود را با سومالی برقرار کرد تا به این وسیله در شاخ آفریقا حضور داشته باشد. همچنین مسکو همکاری فزاینده‌ای با جیبوتی و کشورهای مغرب عربی دارد و به‌این‌ترتیب روسیه امروز به موقعیتی فراتر از رؤیای دسترسی به آب‌های گرم دست یافته است. مؤسسه نظرسنجی آمریکایی پیو می‌گوید: 64 درصد از آمریکایی‌ها بر این باورند که نسبت به گذشته، نفوذ روسیه در خاورمیانه بسیار بیشتر از ایالات متحده است. این نفوذ مدیون ابراز جدیت پوتین در دفاع از متحدانش و تقویت حضور کشورش در حوزه‌های مختلف و نیز تعامل نرم با تناقضات منطقه بوده است؛ درسی که حتی متحدان واشنگتن به آن اذعان می‌کنند و این در حالی است که قبلا روسیه با ایستادن در مقابل جنبش‌های موسوم به بهار عربی، خشم توده‌های منطقه را برانگیخته بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.