توفان «خوشه» در شبهای شعر فارسی
داریوش معمار
شعر ایران در هیچ دورهای مدیون جلسات شعرخوانی، گردهماییها و... نبوده، مگر در مواردی که میتوان از آنها به عنوان استثناهای تاریخ صدساله شعر نو نام برد. یکی از این موارد شبهای پنجگانه شعر خوشه است که با تلاش احمد شاملو (که آن زمان دستاندرکار انتشار مجله خوشه بود) و همکاری بعضی چهرهای فرهنگی و هنری از جمله مدیر مجله خوشه دکتر عسگری در سال 1347 برگزار شد. شبهای شعر خوشه دومین گردهمآیی خصوصی شاعران ایران بود، نخستین جلسه مشابه را یک دهه قبل نادرپور برگزار کرد، خوشه اما همگانیترین حضور شاعران نوپرداز سراسر ایران به حساب آمد، شاملو شاعران جوان و مستعد جریانهای مختلف را از سراسر کشور برای حضور در این جلسات دعوت کرد، او بنای کاری را گذاشت که نتیجهاش معرفی مهمترین چهرههای ادبی سالهای بعد در نقاط مختلف ایران شد. همچنین خوشه مقدمه برگزاری دومین و بزرگترین گردهمایی شاعران ایران با عنوان شبهای شعر گوته در دهه پنجاه است که از آن بهعنوان یکی از عوامل موثر در حرکتهای اجتماعی و سیاسی سالهای بعد در ایران نام بردهاند. حقیقتا شاملو هنرمندی فرصتشناس است، او از معدود فعالان فرهنگی و مدنی این کشور بوده که در
میان انبوه دغدغهها و مسایل زمان خود، مناسبترین فرصت برای ایجاد حرکتی چشمگیر در شرایط ادبی و هنری را پیدا کرده و بروز داده است، این موضوع همواره در فعالیتهای مطبوعاتی، هنری، تالیفی و پژوهشی و اجرایی او بهخوبی به چشم میآید. شبهای خوشه توسط نادرپور، شاهرودی، براهنی، شاملو و م. آزاد برگزار شد، در این شبها گروههای مختلف ادبی، شعر خواندند و بهجز تعدادی از شاعران «شعر دیگر» که به این برنامه دعوت شده بودند یا حضور پیدا نکردند یا شعرخوانی انجام ندادند، اما سایر افراد استقبال بسیاری از این جمع فرهنگی به عمل آوردند. آتشی، خویی، سپانلو، احمدرضا احمدی، نیستانی، باباچاهی، نوری علاء، رحمانی، مشیری، اخوان، الهی، اوجی، حقوقی گلشیری، رویایی، سلطانپور، ایرانی، مصدق، بهنود و کوثری و... تعدادی از شاعران حاضر در این برنامه بودند که شعرخوانی داشتند. در سالهای پس از انقلاب شاید گردهمآیی «شاعران مستقل سراسر ایران» که با همت علیشاه مولوی و تعدادی از شاعران جوان و حمایت چند مجله فرهنگی (گوهران، نافه، خوانش) در سه شب نمایشگاه کتاب تهران سال 1383 برگزار شد، تنها نمونه مشابه بوده که با حضور تعدادی از شاعران نقاط مختلف ایران
و همراهی چهرههای شاخص ادبی مانند سپانلو به صورت خصوصی برگزار شد و یاد شبهای خوشه را زنده کرد، هرچند استقبال مردمی نه از این برنامه نه هیچ برنامه مشابه دیگری مانند شبهای شعر خوشه و گوته به صورت خودجوش تا امروز به عمل نیامده است.
شبهای خوشه حرکتی ادبی و اجتماعی در راستای بروز چهرهای کنشگر و پیشرو از شعر فارسی بود که شعر نو را به معنای واقعی آن در میان مردم آورد، در این شبها شعر از کافهها و جمعهای خصوصی به صورت مستقیم کنار مردم نشست و به خصوص علاقهمندان جوان ادبیات را رودرروی شاعران مورد علاقهشان قرار داد تا چهره دقیقتری از هنر و ذوق ایشان برای جامعه تصویر شود. خوشه به خوانندگان شعر شور و هیجانی بخشید که سالها از آن محروم مانده بودند.
شعر ایران در هیچ دورهای مدیون جلسات شعرخوانی، گردهماییها و... نبوده، مگر در مواردی که میتوان از آنها به عنوان استثناهای تاریخ صدساله شعر نو نام برد. یکی از این موارد شبهای پنجگانه شعر خوشه است که با تلاش احمد شاملو (که آن زمان دستاندرکار انتشار مجله خوشه بود) و همکاری بعضی چهرهای فرهنگی و هنری از جمله مدیر مجله خوشه دکتر عسگری در سال 1347 برگزار شد. شبهای شعر خوشه دومین گردهمآیی خصوصی شاعران ایران بود، نخستین جلسه مشابه را یک دهه قبل نادرپور برگزار کرد، خوشه اما همگانیترین حضور شاعران نوپرداز سراسر ایران به حساب آمد، شاملو شاعران جوان و مستعد جریانهای مختلف را از سراسر کشور برای حضور در این جلسات دعوت کرد، او بنای کاری را گذاشت که نتیجهاش معرفی مهمترین چهرههای ادبی سالهای بعد در نقاط مختلف ایران شد. همچنین خوشه مقدمه برگزاری دومین و بزرگترین گردهمایی شاعران ایران با عنوان شبهای شعر گوته در دهه پنجاه است که از آن بهعنوان یکی از عوامل موثر در حرکتهای اجتماعی و سیاسی سالهای بعد در ایران نام بردهاند. حقیقتا شاملو هنرمندی فرصتشناس است، او از معدود فعالان فرهنگی و مدنی این کشور بوده که در
میان انبوه دغدغهها و مسایل زمان خود، مناسبترین فرصت برای ایجاد حرکتی چشمگیر در شرایط ادبی و هنری را پیدا کرده و بروز داده است، این موضوع همواره در فعالیتهای مطبوعاتی، هنری، تالیفی و پژوهشی و اجرایی او بهخوبی به چشم میآید. شبهای خوشه توسط نادرپور، شاهرودی، براهنی، شاملو و م. آزاد برگزار شد، در این شبها گروههای مختلف ادبی، شعر خواندند و بهجز تعدادی از شاعران «شعر دیگر» که به این برنامه دعوت شده بودند یا حضور پیدا نکردند یا شعرخوانی انجام ندادند، اما سایر افراد استقبال بسیاری از این جمع فرهنگی به عمل آوردند. آتشی، خویی، سپانلو، احمدرضا احمدی، نیستانی، باباچاهی، نوری علاء، رحمانی، مشیری، اخوان، الهی، اوجی، حقوقی گلشیری، رویایی، سلطانپور، ایرانی، مصدق، بهنود و کوثری و... تعدادی از شاعران حاضر در این برنامه بودند که شعرخوانی داشتند. در سالهای پس از انقلاب شاید گردهمآیی «شاعران مستقل سراسر ایران» که با همت علیشاه مولوی و تعدادی از شاعران جوان و حمایت چند مجله فرهنگی (گوهران، نافه، خوانش) در سه شب نمایشگاه کتاب تهران سال 1383 برگزار شد، تنها نمونه مشابه بوده که با حضور تعدادی از شاعران نقاط مختلف ایران
و همراهی چهرههای شاخص ادبی مانند سپانلو به صورت خصوصی برگزار شد و یاد شبهای خوشه را زنده کرد، هرچند استقبال مردمی نه از این برنامه نه هیچ برنامه مشابه دیگری مانند شبهای شعر خوشه و گوته به صورت خودجوش تا امروز به عمل نیامده است.
شبهای خوشه حرکتی ادبی و اجتماعی در راستای بروز چهرهای کنشگر و پیشرو از شعر فارسی بود که شعر نو را به معنای واقعی آن در میان مردم آورد، در این شبها شعر از کافهها و جمعهای خصوصی به صورت مستقیم کنار مردم نشست و به خصوص علاقهمندان جوان ادبیات را رودرروی شاعران مورد علاقهشان قرار داد تا چهره دقیقتری از هنر و ذوق ایشان برای جامعه تصویر شود. خوشه به خوانندگان شعر شور و هیجانی بخشید که سالها از آن محروم مانده بودند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.