|

کاریکاتور رسانه‌ای دچار سوءتفاهم

جواد مجابی . طرح: هادی حیدری / شرق

کاریکاتور رسانه‌ای دچار سوءتفاهم
رابطه‌گیری آدم‌ها در جامعه، عملا برای رسیدن به تفاهم است، تفاهم از فهم درست هر فرد، از خویشتن و از دیگری شروع می‌شود، به ادراک هستی از هماهنگی آدمی با جهان و هستی می‌رسد. اما روابط انسانی - خواسته و ناخواسته - در شرایط اجتماعی نامعقول، دچار سوءتفاهم می‌شود، چون بسیار کسان با ترس و طمع و اجبار، از مرز هم‌اندیشی و همدلی با دیگران عبور می‌کنند و وارد فضای گسترده سوءتفاهم بشری می‌شوند. دنیای ما شوربختانه، بر شکل‌های متنوع گسترده‌ای از سوءتفاهم‌ها شکل گرفته که در درازنای زمان بدل به نوعی تفاهم جدید بین افراد با خود، با دیگران و فضاها شده است: یک تفاهم نابهنجار و اشتباه‌آمیز.
طراح طنزپرداز، پرده از روی این سوءتفاهم همگانی برمی‌کشد و می‌کوشد با اثرش، روابط ناعادلانه اجتماعی و بازیچه‌بودن آدمی در شبکه‌های قدرت باشد. پیداست «افشای راز خلوتیان» به مذاق آنان که بازیگر یا بازیچه این شرایط‌اند خوش نمی‌آید. طنزاندیشان که منادی تفاهم واقعی‌اند، همواره قربانی سوءتفاهم می‌شوند.
مجموعه آثار طنز تصویری «هادی حیدری» در کتابی که «چاپ نشر نظر» از او منتشر کرده (در همان قد و قواره که همزمان برای «بهمن رضایی» کاریکاتوریست دیگر ما چاپ کرده بود) به دست من رسیده است، طرح‌های او را در روزنامه‌های مورد علاقه‌ام - از جامعه تا شرق - پی گرفته و دیده‌ام که چگونه این طراح پرمایه در شرایط متفاوت هیچ‌گاه از پا ننشسته و در هر فرصت محدودی که یافته، رابطه قلم حقیقت جویش را با بینندگان کنجکاو حفظ کرده و گسترش داده است. او وظیفه اصلی یک کارتونیست را حضور در رسانه می‌داند و در این کار سخت کوشاست اما نه به قیمت از دست نهادن اصول اعتقادی خود و وظیفه آگاهی بخشی رندانه‌ای که بر عهده کارتونیست روزنامه است. مضمون بیشتر کارهای او همسویی با مقالات عمده‌ای است که در یک دوره قضایای سیاسی/ اجتماعی را در روزنامه‌ها بازتاب می‌دهد، این فضا طبعا انتقادی است و موضوعاتی چون آزادی اندیشه و بیان، صندوق آرا و مهره‌های سیاه و سفید سیاسی، قیچی جرح و تعدیل حتی حذف آثار و افکار، مفاهیمی چون تنش‌گرایی، همدلی و عشق، توهم، خودشیفتگی فریبکار؛ موضوع کارتون‌های اوست. همچنین توجه به مسایل میهنی و مردمی و اندکی امید به آینده و آرزوی بهبود شرایط... در اینجا برق رفت...
پس از نیم ساعت برق آمد، مونیتور را روشن کردم سطرهای زیادی را که در باب محدودیت تاریخی کاریکاتوریست در روزنامه‌ها از زمان مشروطیت تا حالا نوشته بودم به علت حفظ نکردن به موقع، پاک شده بود. دلم سوخت برای پاک‌شدن پاراگرافی که در آن اشاره کرده بودم به وضع طراحان طنز اندیش کشور. یکباره متوجه شباهت غریبی شدم بین عملکرد ارباب جراید، با جریان برق رفتگی؛ که چگونه هردو خواه و ناخواه، به محو یک قسمت یا کل اثری که نمی‌پسندند مبادرت می‌ورزند، خواه آن اثر نوشته‌های من باشد یا کارتون‌های حیدری. هرکس که در رسانه‌های جمعی کار می‌کند پس از مدتی از این برق گرفتگی و پاک‌سازی شگفت‌زده نمی‌شود، حذف و محوشدن، انگار از شرایط بنیادی کار در رسانه‌هاست. حیدری بر این نکته بیشترین تاکید را دارد. نشانه آزاداندیشی، شناخت و تحمل دیگران به اندازه خودمان است.
رابطه‌گیری آدم‌ها در جامعه، عملا برای رسیدن به تفاهم است، تفاهم از فهم درست هر فرد، از خویشتن و از دیگری شروع می‌شود، به ادراک هستی از هماهنگی آدمی با جهان و هستی می‌رسد. اما روابط انسانی - خواسته و ناخواسته - در شرایط اجتماعی نامعقول، دچار سوءتفاهم می‌شود، چون بسیار کسان با ترس و طمع و اجبار، از مرز هم‌اندیشی و همدلی با دیگران عبور می‌کنند و وارد فضای گسترده سوءتفاهم بشری می‌شوند. دنیای ما شوربختانه، بر شکل‌های متنوع گسترده‌ای از سوءتفاهم‌ها شکل گرفته که در درازنای زمان بدل به نوعی تفاهم جدید بین افراد با خود، با دیگران و فضاها شده است: یک تفاهم نابهنجار و اشتباه‌آمیز.
طراح طنزپرداز، پرده از روی این سوءتفاهم همگانی برمی‌کشد و می‌کوشد با اثرش، روابط ناعادلانه اجتماعی و بازیچه‌بودن آدمی در شبکه‌های قدرت باشد. پیداست «افشای راز خلوتیان» به مذاق آنان که بازیگر یا بازیچه این شرایط‌اند خوش نمی‌آید. طنزاندیشان که منادی تفاهم واقعی‌اند، همواره قربانی سوءتفاهم می‌شوند.
مجموعه آثار طنز تصویری «هادی حیدری» در کتابی که «چاپ نشر نظر» از او منتشر کرده (در همان قد و قواره که همزمان برای «بهمن رضایی» کاریکاتوریست دیگر ما چاپ کرده بود) به دست من رسیده است، طرح‌های او را در روزنامه‌های مورد علاقه‌ام - از جامعه تا شرق - پی گرفته و دیده‌ام که چگونه این طراح پرمایه در شرایط متفاوت هیچ‌گاه از پا ننشسته و در هر فرصت محدودی که یافته، رابطه قلم حقیقت جویش را با بینندگان کنجکاو حفظ کرده و گسترش داده است. او وظیفه اصلی یک کارتونیست را حضور در رسانه می‌داند و در این کار سخت کوشاست اما نه به قیمت از دست نهادن اصول اعتقادی خود و وظیفه آگاهی بخشی رندانه‌ای که بر عهده کارتونیست روزنامه است. مضمون بیشتر کارهای او همسویی با مقالات عمده‌ای است که در یک دوره قضایای سیاسی/ اجتماعی را در روزنامه‌ها بازتاب می‌دهد، این فضا طبعا انتقادی است و موضوعاتی چون آزادی اندیشه و بیان، صندوق آرا و مهره‌های سیاه و سفید سیاسی، قیچی جرح و تعدیل حتی حذف آثار و افکار، مفاهیمی چون تنش‌گرایی، همدلی و عشق، توهم، خودشیفتگی فریبکار؛ موضوع کارتون‌های اوست. همچنین توجه به مسایل میهنی و مردمی و اندکی امید به آینده و آرزوی بهبود شرایط... در اینجا برق رفت...
پس از نیم ساعت برق آمد، مونیتور را روشن کردم سطرهای زیادی را که در باب محدودیت تاریخی کاریکاتوریست در روزنامه‌ها از زمان مشروطیت تا حالا نوشته بودم به علت حفظ نکردن به موقع، پاک شده بود. دلم سوخت برای پاک‌شدن پاراگرافی که در آن اشاره کرده بودم به وضع طراحان طنز اندیش کشور. یکباره متوجه شباهت غریبی شدم بین عملکرد ارباب جراید، با جریان برق رفتگی؛ که چگونه هردو خواه و ناخواه، به محو یک قسمت یا کل اثری که نمی‌پسندند مبادرت می‌ورزند، خواه آن اثر نوشته‌های من باشد یا کارتون‌های حیدری. هرکس که در رسانه‌های جمعی کار می‌کند پس از مدتی از این برق گرفتگی و پاک‌سازی شگفت‌زده نمی‌شود، حذف و محوشدن، انگار از شرایط بنیادی کار در رسانه‌هاست. حیدری بر این نکته بیشترین تاکید را دارد. نشانه آزاداندیشی، شناخت و تحمل دیگران به اندازه خودمان است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.