|

فرصت‌های پیش‌روی ایران در «دوران جدید» چین

حسین ملائک*

کنگره نوزدهم حزب کمونیست چین بعد از یک هفته بحث و مذاکرات داخلی در تاریخ 25 اکتبر با بیانیه‌ها و تغییراتی در کادر رهبری حزب به کار خود پایان داد. در برگزاری این کنگره‌ها تلاش شده است تعریف و تحلیل جدیدی از تحولات سیاسی جهان، جایگاه چین در سیاست بین‌الملل، مشکلات داخلی و راه‌حل‌های احتمالی و برنامه‌هایی برای توسعه چین ارائه و دورانی را به نام رهبری چین نام‌گذاری کنند. این بار نیز چون گذشته نام‌گذاری‌های جدید و تغییرات در کادرهای حزبی تیتر روزنامه‌های دنیا را به پیروی از ماشین تبلیغاتی چین پر کرد. «دوران جدید»، «شی جین پینگ» دورانی است که بنا بر گزارش ارائه‌شده با تمرکز بیشتر قدرت در دست رهبری و اصلاحات و فسادزدایی در درون حزب کمونیست، هماهنگی بیشتر ایدئولوژیکی، برخورد با فاصله طبقاتی، توسعه اقتصادی، ایده‌های جدید در حکمرانی و سیاست خارجی خود را برای رویارویی با «ناسیونالیسم جدید آمریکایی به رهبری ترامپ» که یگانه خطری است که می‌تواند مانع رشد و توسعه و قدرت‌گیری چین باشد، آماده می‌کند. چین پس از تولید ثروت و اتحاد داخلی اکنون به دنبال قدرت ملی با خاستگاه قدرت نظامی جهانی برای رهبری جهان در سیاست، اقتصاد و حتی محیط‌ زیست است. «دوران جدید» دورانی است که چین خود را برای «ساخت جامعه جهانی با آینده مشترک و صلح و ثبات برای همه ابناي بشر» آماده می‌کند. تحولات و تصمیم‌گیری‌های نوین در چین به ایران چه ربطی پیدا می‌کند؟ تغییرات سیاسی و تصمیم‌گیری‌ها در چین چه تأثیری بر ایران دارد؟

جایگاه چین در روابط خارجی ایران
سکان روابط خارجی ایران حداقل با چین در اختیار سه گروه است؛ یکی سوداگران و پیله‌وران که به دنبال تجارت سنتی و انتقال کالاهایي با «قیمت» مناسب و نه «کیفیت» مناسب به ایران و استفاده از شرایط اقتصادی ایران به نفع خود هستند. این گروه در قالب گروه‌های دوستی با نام‌های مختلف و اتاق‌های بازرگانی با تیترهای متنوع و با تشکیل شرکت‌های متنوع بسیاری از راه‌های ارتباطاتی با چین را در انحصار خود گرفته و با پیداکردن شرکای متناظر خود در چین که آنها هم عناصری سودپرست هستند به سودآوری شخصی مشغول‌اند. برای اینان تغییرات در حزب کمونیست، کنگره اول یا نوزدهم حزب کمونیست، حمله چین به تایوان یا جنگ بین ایران و عربستان اهمیت ثانویه دارد. گروه دوم شامل تعدادی استراتژیست است که همواره در هوای به‌دست‌آوردن قدرت جهانی، به قدرت‌های بزرگ مثل چین و روسیه نیز به‌عنوان ابزاری می‌نگرند که باید خاضعانه و صادقانه وسایل نیل اینان به اهداف خود را بدون چشمداشتی تأمین کنند. اینان با توقعات بی‌حساب معتقدند چین باید همچون یک چک سفید در اختیار بوده و منابع مالی و سیاسی خود را بدون هیچ شرط و شروط یا تنظیماتی روانه ایران کند. این نحوه عملکرد باعث برخورد محافظه‌کارانه چین با ایران شده است. گروه سوم که البته آنتی‌تز گروه دوم است، در اوهام احتمال بلعیده‌شدن ایران توسط چین و روسیه دائما بر طبل متوازن‌کردن چین با اروپا و آمریکا می‌کوبد و سعی دارد رابطه گروه دوم را با چین با موانع اجرائی روبه‌رو کند. برای اینان مهم نیست که چند ده پروژه کوچک و بزرگ روی زمین بماند اما همین ‌که نگذارند توسط چین انجام شود، پیروزی بزرگ روشنفکری است. متأسفانه این سه گروه یکی درست مثل زالو منابع مالی این کشور بیمار را می‌مکد و دو گروه دیگر مانع رسیدن بیمار به دکتر می‌شوند و برایند آن شرایط فعلی است که هیچ‌کس از آن خشنود نیست. البته سخنوران دولتی و خصوصی زیادی وجود دارند که متون زیبایی تحویل جامعه داده و خواهند داد اما واقعا نمی‌دانیم از چین چه می‌خواهیم و جایگاه چین در روابط خارجی ما چیست. به نظر می‌رسد چینی‌ها بعد از تلاش‌های ناکامشان برای تنظیم مراوده خوب با دولت یازدهم به این نتیجه رسیده‌اند که طرف ایرانی فقط به ملاقات با مسئولان رتبه‌اول چینی اقناع می‌شود و موضوعات طرح‌شده در دیدارها اهمیت نداشته و اراده‌ای برای اجرا پس از آن نیست.
پتانسیل‌های چین
چین یک پیشران اقتصادی جهانی از طریق تجارت و سرمایه‌گذاری و فاینانس است و آمارهای موجود ظرفیت بالای این کشور برای همکاری را در همه امور نشان می‌دهد. اما می‌توان به چین از زاویه سیاسی نگاه کرد و از آن طریق مسائل اقتصادی و تجارت را ساخته و پرداخته کرد. غیرقابل‌انکار است که چین به‌وجودآورنده و تضمین‌کننده نظام بین‌المللی چندقطبی است که حیات جمهوری اسلامی احتمالا تنها در این نظام قابل‌دوام است. با استفاده از توازن قدرت چین و آمریکاست که روسیه می‌تواند رقابت خود را با آمریکا در صحنه بین‌المللی سازمان‌دهی کند. از این زاویه می‌توان ارزیابی کاربردی از سخنرانی آقای «شی» در کنگره نوزدهم داد. تحلیل حزب کمونیست چین بر این پایه استوار است که نظام سرمایه‌داری در قرن 21 با بحران‌های زیادی روبه‌رو خواهد بود که منجر به تضعیف قطعی آن می‌شود و نهضت سوسیالیسم به رهبری چین به‌عنوان آلترناتیو سیاسی معتبر نتیجه آن خواهد بود.
*سفیر سابق ایران در چین
*منبع: سایت اینترنشنال

کنگره نوزدهم حزب کمونیست چین بعد از یک هفته بحث و مذاکرات داخلی در تاریخ 25 اکتبر با بیانیه‌ها و تغییراتی در کادر رهبری حزب به کار خود پایان داد. در برگزاری این کنگره‌ها تلاش شده است تعریف و تحلیل جدیدی از تحولات سیاسی جهان، جایگاه چین در سیاست بین‌الملل، مشکلات داخلی و راه‌حل‌های احتمالی و برنامه‌هایی برای توسعه چین ارائه و دورانی را به نام رهبری چین نام‌گذاری کنند. این بار نیز چون گذشته نام‌گذاری‌های جدید و تغییرات در کادرهای حزبی تیتر روزنامه‌های دنیا را به پیروی از ماشین تبلیغاتی چین پر کرد. «دوران جدید»، «شی جین پینگ» دورانی است که بنا بر گزارش ارائه‌شده با تمرکز بیشتر قدرت در دست رهبری و اصلاحات و فسادزدایی در درون حزب کمونیست، هماهنگی بیشتر ایدئولوژیکی، برخورد با فاصله طبقاتی، توسعه اقتصادی، ایده‌های جدید در حکمرانی و سیاست خارجی خود را برای رویارویی با «ناسیونالیسم جدید آمریکایی به رهبری ترامپ» که یگانه خطری است که می‌تواند مانع رشد و توسعه و قدرت‌گیری چین باشد، آماده می‌کند. چین پس از تولید ثروت و اتحاد داخلی اکنون به دنبال قدرت ملی با خاستگاه قدرت نظامی جهانی برای رهبری جهان در سیاست، اقتصاد و حتی محیط‌ زیست است. «دوران جدید» دورانی است که چین خود را برای «ساخت جامعه جهانی با آینده مشترک و صلح و ثبات برای همه ابناي بشر» آماده می‌کند. تحولات و تصمیم‌گیری‌های نوین در چین به ایران چه ربطی پیدا می‌کند؟ تغییرات سیاسی و تصمیم‌گیری‌ها در چین چه تأثیری بر ایران دارد؟

جایگاه چین در روابط خارجی ایران
سکان روابط خارجی ایران حداقل با چین در اختیار سه گروه است؛ یکی سوداگران و پیله‌وران که به دنبال تجارت سنتی و انتقال کالاهایي با «قیمت» مناسب و نه «کیفیت» مناسب به ایران و استفاده از شرایط اقتصادی ایران به نفع خود هستند. این گروه در قالب گروه‌های دوستی با نام‌های مختلف و اتاق‌های بازرگانی با تیترهای متنوع و با تشکیل شرکت‌های متنوع بسیاری از راه‌های ارتباطاتی با چین را در انحصار خود گرفته و با پیداکردن شرکای متناظر خود در چین که آنها هم عناصری سودپرست هستند به سودآوری شخصی مشغول‌اند. برای اینان تغییرات در حزب کمونیست، کنگره اول یا نوزدهم حزب کمونیست، حمله چین به تایوان یا جنگ بین ایران و عربستان اهمیت ثانویه دارد. گروه دوم شامل تعدادی استراتژیست است که همواره در هوای به‌دست‌آوردن قدرت جهانی، به قدرت‌های بزرگ مثل چین و روسیه نیز به‌عنوان ابزاری می‌نگرند که باید خاضعانه و صادقانه وسایل نیل اینان به اهداف خود را بدون چشمداشتی تأمین کنند. اینان با توقعات بی‌حساب معتقدند چین باید همچون یک چک سفید در اختیار بوده و منابع مالی و سیاسی خود را بدون هیچ شرط و شروط یا تنظیماتی روانه ایران کند. این نحوه عملکرد باعث برخورد محافظه‌کارانه چین با ایران شده است. گروه سوم که البته آنتی‌تز گروه دوم است، در اوهام احتمال بلعیده‌شدن ایران توسط چین و روسیه دائما بر طبل متوازن‌کردن چین با اروپا و آمریکا می‌کوبد و سعی دارد رابطه گروه دوم را با چین با موانع اجرائی روبه‌رو کند. برای اینان مهم نیست که چند ده پروژه کوچک و بزرگ روی زمین بماند اما همین ‌که نگذارند توسط چین انجام شود، پیروزی بزرگ روشنفکری است. متأسفانه این سه گروه یکی درست مثل زالو منابع مالی این کشور بیمار را می‌مکد و دو گروه دیگر مانع رسیدن بیمار به دکتر می‌شوند و برایند آن شرایط فعلی است که هیچ‌کس از آن خشنود نیست. البته سخنوران دولتی و خصوصی زیادی وجود دارند که متون زیبایی تحویل جامعه داده و خواهند داد اما واقعا نمی‌دانیم از چین چه می‌خواهیم و جایگاه چین در روابط خارجی ما چیست. به نظر می‌رسد چینی‌ها بعد از تلاش‌های ناکامشان برای تنظیم مراوده خوب با دولت یازدهم به این نتیجه رسیده‌اند که طرف ایرانی فقط به ملاقات با مسئولان رتبه‌اول چینی اقناع می‌شود و موضوعات طرح‌شده در دیدارها اهمیت نداشته و اراده‌ای برای اجرا پس از آن نیست.
پتانسیل‌های چین
چین یک پیشران اقتصادی جهانی از طریق تجارت و سرمایه‌گذاری و فاینانس است و آمارهای موجود ظرفیت بالای این کشور برای همکاری را در همه امور نشان می‌دهد. اما می‌توان به چین از زاویه سیاسی نگاه کرد و از آن طریق مسائل اقتصادی و تجارت را ساخته و پرداخته کرد. غیرقابل‌انکار است که چین به‌وجودآورنده و تضمین‌کننده نظام بین‌المللی چندقطبی است که حیات جمهوری اسلامی احتمالا تنها در این نظام قابل‌دوام است. با استفاده از توازن قدرت چین و آمریکاست که روسیه می‌تواند رقابت خود را با آمریکا در صحنه بین‌المللی سازمان‌دهی کند. از این زاویه می‌توان ارزیابی کاربردی از سخنرانی آقای «شی» در کنگره نوزدهم داد. تحلیل حزب کمونیست چین بر این پایه استوار است که نظام سرمایه‌داری در قرن 21 با بحران‌های زیادی روبه‌رو خواهد بود که منجر به تضعیف قطعی آن می‌شود و نهضت سوسیالیسم به رهبری چین به‌عنوان آلترناتیو سیاسی معتبر نتیجه آن خواهد بود.
*سفیر سابق ایران در چین
*منبع: سایت اینترنشنال

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.