|

شهردار تهران و رییس‌جمهور ایران

علی نوذرپور . سردبیر پیشین فصلنامه «مدیریت شهری»

شاید بیراه نباشد اگر بگوییم مبدع این حرکت، کرباسچی بود و اگر محاکمه نمی‌شد، شاید اولین رییس‌جمهور ایران بود که از جایگاه مدیریت شهر به مدیریت کشور راه پیدا می‌کرد. هر چند کرباسچی رییس‌جمهور نشد ولی راه را به اصولگرایان نشان داد و آنها از این ظرفیت استفاده کردند. پس از آن قالیباف به این فکر افتاد ولی عملکرد هشت‌ساله‌اش نتوانست بستری باشد برای ورودش به پاستور و امروز این باور عرفی شکل گرفته که هر که شهردار تهران شود نیم‌نگاهی به کرسی ریاست‌جمهوری ایران خواهد داشت. اما این باور عرفی چه محاسن و معایبی دارد؟
محاسن:
1- ارتقای جایگاه شهرداران و به‌ویژه شهرداری تهران در نگاه شهروندان، روزی از نام شهردار صرفا مدیریت پسماندهای شهری به ذهن یادآور می‌شد و امروز این باور به‌شدت در ذهن مردم ارتقا یافته است. در افزایش این جایگاه و منزلت، افراد و نهادهای متعددی موثر بودند که شاید در یادداشت دیگری به آن بپردازم.
2- ارتقای‌جایگاه شهرداری‌ها در نزد حاکمان به‌گونه‌ای که این باور به‌تدریج در حال شکل‌گیری است که شهرداری‌ها نه‌تنها در انجام وظایف خود موفق بوده‌اند، بلکه می‌توانند وظایف دیگری از دولت را پذیرا شوند و امکان بهبود شاخص‌ها در انجام وظایف جدید را نیز فراهم کنند.
به این ترتیب امید به شکل‌گیری مدیریت یکپارچه شهری - که در احکام و قوانین متعدد مورد تاکید قرار گرفته - بیشتر شود. 3-با ارتقای جایگاه شهرداری‌ها در نزد مردم و حاکمان، شهرداری‌ها به خود اجازه دادند در حوزه‌های جدیدی که قانون برایشان تکلیفی مشخص نکرده بود ورود کنند. انجام وظایفی در حوزه‌های هنر، ورزش و فرهنگ و نیز ورود به مباحث اجتماعی چون آسیب‌های اجتماعی از جمله مصادیق این حضور است. ورود شهرداری‌ها در این حوزه‌ها و بهبود شاخص‌ها و ارایه خدمات مناسب‌تر و بهتر به مردم، شهرداری‌ها را به نهادی «فرهنگی - اجتماعی» نزدیک‌تر کرده و زمینه را برای تغییر قانون شهرداری‌ها و تعیین وظایف جدید برای شهرداری‌ها فراهم کرده است. 4-تبدیل چهره شهردار تهران از یک مقام خدماتی - عمرانی به یک منصب
سیاسی - اجتماعی زمینه را برای انتخاب مستقیم شهرداران توسط مردم فراهم می‌کند. تحرک شهرداری تهران در سال‌های گذشته موید این موضوع است. در این رابطه پژوهشی تحت همین عنوان در مرکز مطالعات برنامه‌ریزی شهر تهران صورت گرفته که نتایج آن بر انتخاب مستقیم شهرداران توسط مردم استوار شده است.
و اما معایب: 1-اولین مشکلی که این تغییر جایگاه ایجاد کرده است، علاقه‌مندی سیاسیون کشور به حضور در این سمت است شاید فی‌النفسه مشکلی تلقی نشود ولی اشکال اساسی آن تنگ‌شدن‌جا برای مدیران اجرایی فاقد صبغه سیاسی است مدیرانی که با آشنایی تخصصی و اجرای متناسب با وظایف شهرداری‌ها بهتر می‌توانند شهر را در راستای وظایف اصلی شهرداری‌ها هدایت کنند. 2-تغییر اهداف و ماموریت‌های شهرداری از پاسخگویی به نیازهای واقعی شهروندان به پاسخگویی به مطالبات جریانات سیاسی همسو با شهردار. به این معنا که بخشی از مطالبات مردم که با خواسته‌های جریان سیاسی همسو، همخوانی ندارد، بی‌پاسخ خواهد ماند. 3-شایسته‌سالاری در عزل و نصب‌ها جای خود را به معیار دوری یا نزدیکی سیاسی افراد با شهردار می‌دهد به این ترتیب مدیریت شهر از خدمات بخشی از شایستگان محروم خواهد شد. 4-برنامه‌ریزی برای انجام وظایف قانونی شهرداری جای خود را به برنامه‌ریزی برای موفقیت در انتخابات ریاست جمهوری می‌دهد و شهردار تلاش خواهد کرد پروژه‌هایی را انجام دهد که امکان رای‌آوری بیشتری داشته باشند. نه پروژه‌هایی که در پاسخ به نیازهای واقعی شهر باشند انجام کارها و فعالیت‌هایی که جنبه نمایشی و تزیینی آنها غلبه داشته باشد و نگاه عوام بر نگاه متخصصان در تعبیر مفاد برنامه و اجرای آن ترجیح داده می‌شود. 5-با وجود اینکه قانون شهرداری، استفاده از منابع عوارضی شهروندان یک شهر را در شهرهای دیگر ممنوع کرده است برای پیروزی در انتخابات که جنبه کشوری دارد، شهردار به ناچار نیم‌نگاهی به کمک به شهرداری‌های دیگر و جلب آرای مردم شهرها خواهد داشت. 6-در انتخاب همکاران شهردار در رده‌های معاونت و مدیریتی، به جای استفاده از مدیران و کارشناسان برجسته مقیم تهران نگاه به استفاده از نیروهایی جلب می‌شود که دارای پایگاه اجتماعی مناسب در شهر و دیار خود باشند. نگاهی به موقعیت اداری و سیاسی شهرداران مناطق شهر تهران قبل از انتخاب در این سمت‌ها تا حدودی موید این موضوع است. 7-بخشی از ظرفیت ذهنی شهردار و مدیران وی همواره رصدگر مسایل سیاسی و انتخاباتی خواهد بود و بنابراین با کادر مدیریتی‌ای مواجهیم که از تمامی ظرفیت‌های فنی و اجرایی خود برای مدیریت شهر نمی‌توانند استفاده کنند. 8-بر این سیاهه بیشتر می‌توان افزود حال با شورای شهر تهران است که در انتخاب شهردار همچنان نگاه و جهت‌گیری سیاسی را دنبال کند و جایگاه شهرداری را سکوی مناسبی برای پرش به موقعیت ریاست‌جمهوری کند یا اینکه در راستای وظایف متعدد، متنوع و پیچیده، شهرداری، فردی را انتخاب کند که برای شهر و شهروندان محیطی مناسب برای رشد و توسعه فراهم کند.

شاید بیراه نباشد اگر بگوییم مبدع این حرکت، کرباسچی بود و اگر محاکمه نمی‌شد، شاید اولین رییس‌جمهور ایران بود که از جایگاه مدیریت شهر به مدیریت کشور راه پیدا می‌کرد. هر چند کرباسچی رییس‌جمهور نشد ولی راه را به اصولگرایان نشان داد و آنها از این ظرفیت استفاده کردند. پس از آن قالیباف به این فکر افتاد ولی عملکرد هشت‌ساله‌اش نتوانست بستری باشد برای ورودش به پاستور و امروز این باور عرفی شکل گرفته که هر که شهردار تهران شود نیم‌نگاهی به کرسی ریاست‌جمهوری ایران خواهد داشت. اما این باور عرفی چه محاسن و معایبی دارد؟
محاسن:
1- ارتقای جایگاه شهرداران و به‌ویژه شهرداری تهران در نگاه شهروندان، روزی از نام شهردار صرفا مدیریت پسماندهای شهری به ذهن یادآور می‌شد و امروز این باور به‌شدت در ذهن مردم ارتقا یافته است. در افزایش این جایگاه و منزلت، افراد و نهادهای متعددی موثر بودند که شاید در یادداشت دیگری به آن بپردازم.
2- ارتقای‌جایگاه شهرداری‌ها در نزد حاکمان به‌گونه‌ای که این باور به‌تدریج در حال شکل‌گیری است که شهرداری‌ها نه‌تنها در انجام وظایف خود موفق بوده‌اند، بلکه می‌توانند وظایف دیگری از دولت را پذیرا شوند و امکان بهبود شاخص‌ها در انجام وظایف جدید را نیز فراهم کنند.
به این ترتیب امید به شکل‌گیری مدیریت یکپارچه شهری - که در احکام و قوانین متعدد مورد تاکید قرار گرفته - بیشتر شود. 3-با ارتقای جایگاه شهرداری‌ها در نزد مردم و حاکمان، شهرداری‌ها به خود اجازه دادند در حوزه‌های جدیدی که قانون برایشان تکلیفی مشخص نکرده بود ورود کنند. انجام وظایفی در حوزه‌های هنر، ورزش و فرهنگ و نیز ورود به مباحث اجتماعی چون آسیب‌های اجتماعی از جمله مصادیق این حضور است. ورود شهرداری‌ها در این حوزه‌ها و بهبود شاخص‌ها و ارایه خدمات مناسب‌تر و بهتر به مردم، شهرداری‌ها را به نهادی «فرهنگی - اجتماعی» نزدیک‌تر کرده و زمینه را برای تغییر قانون شهرداری‌ها و تعیین وظایف جدید برای شهرداری‌ها فراهم کرده است. 4-تبدیل چهره شهردار تهران از یک مقام خدماتی - عمرانی به یک منصب
سیاسی - اجتماعی زمینه را برای انتخاب مستقیم شهرداران توسط مردم فراهم می‌کند. تحرک شهرداری تهران در سال‌های گذشته موید این موضوع است. در این رابطه پژوهشی تحت همین عنوان در مرکز مطالعات برنامه‌ریزی شهر تهران صورت گرفته که نتایج آن بر انتخاب مستقیم شهرداران توسط مردم استوار شده است.
و اما معایب: 1-اولین مشکلی که این تغییر جایگاه ایجاد کرده است، علاقه‌مندی سیاسیون کشور به حضور در این سمت است شاید فی‌النفسه مشکلی تلقی نشود ولی اشکال اساسی آن تنگ‌شدن‌جا برای مدیران اجرایی فاقد صبغه سیاسی است مدیرانی که با آشنایی تخصصی و اجرای متناسب با وظایف شهرداری‌ها بهتر می‌توانند شهر را در راستای وظایف اصلی شهرداری‌ها هدایت کنند. 2-تغییر اهداف و ماموریت‌های شهرداری از پاسخگویی به نیازهای واقعی شهروندان به پاسخگویی به مطالبات جریانات سیاسی همسو با شهردار. به این معنا که بخشی از مطالبات مردم که با خواسته‌های جریان سیاسی همسو، همخوانی ندارد، بی‌پاسخ خواهد ماند. 3-شایسته‌سالاری در عزل و نصب‌ها جای خود را به معیار دوری یا نزدیکی سیاسی افراد با شهردار می‌دهد به این ترتیب مدیریت شهر از خدمات بخشی از شایستگان محروم خواهد شد. 4-برنامه‌ریزی برای انجام وظایف قانونی شهرداری جای خود را به برنامه‌ریزی برای موفقیت در انتخابات ریاست جمهوری می‌دهد و شهردار تلاش خواهد کرد پروژه‌هایی را انجام دهد که امکان رای‌آوری بیشتری داشته باشند. نه پروژه‌هایی که در پاسخ به نیازهای واقعی شهر باشند انجام کارها و فعالیت‌هایی که جنبه نمایشی و تزیینی آنها غلبه داشته باشد و نگاه عوام بر نگاه متخصصان در تعبیر مفاد برنامه و اجرای آن ترجیح داده می‌شود. 5-با وجود اینکه قانون شهرداری، استفاده از منابع عوارضی شهروندان یک شهر را در شهرهای دیگر ممنوع کرده است برای پیروزی در انتخابات که جنبه کشوری دارد، شهردار به ناچار نیم‌نگاهی به کمک به شهرداری‌های دیگر و جلب آرای مردم شهرها خواهد داشت. 6-در انتخاب همکاران شهردار در رده‌های معاونت و مدیریتی، به جای استفاده از مدیران و کارشناسان برجسته مقیم تهران نگاه به استفاده از نیروهایی جلب می‌شود که دارای پایگاه اجتماعی مناسب در شهر و دیار خود باشند. نگاهی به موقعیت اداری و سیاسی شهرداران مناطق شهر تهران قبل از انتخاب در این سمت‌ها تا حدودی موید این موضوع است. 7-بخشی از ظرفیت ذهنی شهردار و مدیران وی همواره رصدگر مسایل سیاسی و انتخاباتی خواهد بود و بنابراین با کادر مدیریتی‌ای مواجهیم که از تمامی ظرفیت‌های فنی و اجرایی خود برای مدیریت شهر نمی‌توانند استفاده کنند. 8-بر این سیاهه بیشتر می‌توان افزود حال با شورای شهر تهران است که در انتخاب شهردار همچنان نگاه و جهت‌گیری سیاسی را دنبال کند و جایگاه شهرداری را سکوی مناسبی برای پرش به موقعیت ریاست‌جمهوری کند یا اینکه در راستای وظایف متعدد، متنوع و پیچیده، شهرداری، فردی را انتخاب کند که برای شهر و شهروندان محیطی مناسب برای رشد و توسعه فراهم کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.