ترنس مالیک از ساخت «ترانهبهترانه» میگوید
لحظهبهلحظه، ترانهبهترانه، نگاهبهنگاه
ترجمه سروش شکوئیپور: قبل از فیلمسازی، حدود یک سال در دانشگاه تدریس میکردم؛ اما خیلی زود متوجه شدم برای این کار آماده نیستم. از خودم پرسیدم از تدریس چه هدفی داری؟ و چون جوابی برایش نیافتم، فهمیدم برای کار دیگری ساخته شدهام! همانطور که میدانید، بعد از ساختن دو فیلم ابتداییام («زمینهای هرز» و «روزهای بهشت»)، حدود 20 سال فیلمی نساختم. یادم میآید از اینکه دوباره فیلمسازی را شروع کنم، آن هم در دنیایی که تکنولوژی در آن بسیار پیشرفت کرده، میترسیدم؛ به هرحال هماهنگشدن با شرایط جدید برای هر کسی سخت است. اما هرگز نقش تکنولوژی و تسهیلاتی را که برای فیلمسازی در اختیار قرار میدهد، کتمان نمیکنم. برای مثال، اگر دوربینهای دیجیتال نبودند، نمیشد برای ساختن فیلمی مانند
«ترانه به ترانه»، در مدتی کوتاه مانند یک یا چند روز در لوکیشنهای متعدد فیلمبرداری کرد. این روزها به کمک تکنولوژی، شما میتوانید تمام صحنههای لازم برای فیلمتان را در 40 روز ضبط کنید (ساخت فیلم «ترانه به ترانه» فقط در 40 روز انجام شد). جالب است بدانید اولین برداشت ما در هنگام ساختن این فیلم هشت ساعت طول کشید! و جالبتر اینکه در هنگام تدوین، کوتاهکردن این زمان، به نحویکه برای استفاده در فیلم مناسب باشد برایم کاری دشوار بود. چراکه از نگاه من، این میزان فیلم ضبطشده برای تعریفکردن یک داستان از زوایای مختلف، لازم میآمد. حتی یک لحظه با خودم فکر کردم که آنها را به جای فیلم، به یک مینیسریال تبدیل کنم. اما درنهایت مجبور شدیم تا بسیاری از صحنههای ضبطشده را حذف کنیم و من بهشخصه از این بابت افسوس زیادی خوردم! برای مثال، دوست داشتم تا وال کیلمر که نقش یک ستاره راک را بازی میکرد، حضوری پررنگتر در فیلم داشته باشد؛ اما بههرحال ناچار به حذف خیلی از بخشهایی شدیم که او در آنها حضور داشت.
برای من کارکردن طبق یک برنامه از قبل پیشبینیشده خیلی آزاردهنده است. برای همین استفاده از استوریبورد را دوست ندارم و خیلی از تصمیمات را سر صحنه میگیرم. حتی قبل از شروع به کار برای ساختن «ترانه به ترانه»، فیلمنامه کامل از قبل نوشتهشده هم نداشتیم و پیش میآمد که از بازیگران هنگام رانندگی در فاصله اینکه از یک لوکیشن به لوکیشن بعدی برویم هم فیلم میگرفتیم! از همینرو امانوئل لوبزکی، مدیر فیلمبرداری این فیلم، به من لقب اشارهگر1 داده بود؛ در اپراهای خیابانی مکزیک، عنوان شغل افرادی که وظیفه دارند تا وظایف عوامل را در هر صحنه به آنها گوشزد کنند، اشارهگر است. بههرحال به نظرم اگر همهچیز از قبل آماده و برنامهریزیشده باشد و شما به ضبط رویدادهایی بپردازید که پیشبینیشان کردهاید، نتیجه کار روح ندارد؛ انگار که زندگی در آن جاری نیست و بیشتر شبیه به تئاتر است تا فیلم. البته منظورم این نیست که تئاتر نسبت به سینما ارزش پایینتری داشته باشد یا فعالیت در زمینه تئاتر را کاری بیروح و خستهکننده بدانم؛ اما معتقدم تا جاییکه ممکن است، فیلم نباید به تئاتر شبیه باشد. این روش من در ساخت فیلم، میتواند به بازیگر هم کمک
کند؛ چنانکه مایکل فاسبندر، بازیگر اصلی فیلم «ترانه به ترانه»، نیز از اینکه مجبور نبود تا دیالوگهای از پیش نوشتهشده را حفظ و تکرار کند، حس خوبی داشت. انگار که بازیگر این فیلم هم، مانند کاراکترش، آزادانه داشت در لحظه زندگی میکرد. شاید به همین دلایل است که تدوین فیلمهایم، بیش از سایر مراحل تولید طول میکشد و مجبور میشوم بارها از استودیوها و سرمایهگذارهای فیلم درخواست کنم صبر بیشتری داشته باشند تا کار تمام شود! ویرجینیا وولف میگوید: «حالا دیگر چگونه میتوانم ادامه دهم؟ با وجودی عاری از خویشتن؛ بیوزن، گمراه و بیهدف؟ چگونه میتوانم در دنیایی بیوزن غوطهور شوم، بدون یاریجستن از توهم و خیال؟». برایم سخت است تا افکارم را درباره آنچه در «ترانه به ترانه» قصد گفتنش را داشتم، توضیح دهم. فقط میتوانم به این جمله از ویرجینیا وولف اشاره کنم و بگویم که نام این فیلم را بر مبنای این جمله در ابتدا «بیوزنی» انتخاب کرده بودم. اما در لحظات آخر آن را عوض کردم. هنگامی که شما روز را آغاز میکنید، هیچگاه از اینکه تا پایان شب چه اتفاقاتی برای شما رخ خواهد داد اطمینان ندارید. به این فکر میکردم که زندگی ما در این دنیا
لحظهبهلحظه، ترانهبهترانه و نگاهبهنگاه پیش میرود و بههمیندلیل است که شما در فیلم، برخلاف شیوههای روایت داستان به شکل کلاسیک، فقط لحظات و قسمتهایی از زندگی کاراکترها را میبینید. همانطور که در فیلم، کاراکتر رونی مارا هم به این موضوع به نوعی اشاره میکند؛ اینکه شما برای گذر از هر لحظه زندگی، به دنبال خلق حالتی ذهنی هستید تا به شما در آن کمک کند، شاید بتوانید همانطور که ویرجینیا وولف گفته، دنیا را با «وجودی عاری از خویشتن» طی کنید و کمکم به جایی خواهید رسید که فقط در لحظه زندگی خواهید کرد. بیانکردن این موضوع در فیلم و انتقال آن به بیننده کار دشواری بود و ما نمیدانستیم چگونه باید این کار را انجام دهیم. استفاده از لوکیشنهای مختلف و گنجاندن ترانههای متعدد در فیلم، بهترین راهی بود که حدس میزدم بتواند برای این کار مناسب باشد؛ انگار که برای گذر از هر لحظه زندگی، باید ترانهای در ذهنمان نواخته شود... .
پینوشت:
1.apuntador
ترجمه سروش شکوئیپور: قبل از فیلمسازی، حدود یک سال در دانشگاه تدریس میکردم؛ اما خیلی زود متوجه شدم برای این کار آماده نیستم. از خودم پرسیدم از تدریس چه هدفی داری؟ و چون جوابی برایش نیافتم، فهمیدم برای کار دیگری ساخته شدهام! همانطور که میدانید، بعد از ساختن دو فیلم ابتداییام («زمینهای هرز» و «روزهای بهشت»)، حدود 20 سال فیلمی نساختم. یادم میآید از اینکه دوباره فیلمسازی را شروع کنم، آن هم در دنیایی که تکنولوژی در آن بسیار پیشرفت کرده، میترسیدم؛ به هرحال هماهنگشدن با شرایط جدید برای هر کسی سخت است. اما هرگز نقش تکنولوژی و تسهیلاتی را که برای فیلمسازی در اختیار قرار میدهد، کتمان نمیکنم. برای مثال، اگر دوربینهای دیجیتال نبودند، نمیشد برای ساختن فیلمی مانند
«ترانه به ترانه»، در مدتی کوتاه مانند یک یا چند روز در لوکیشنهای متعدد فیلمبرداری کرد. این روزها به کمک تکنولوژی، شما میتوانید تمام صحنههای لازم برای فیلمتان را در 40 روز ضبط کنید (ساخت فیلم «ترانه به ترانه» فقط در 40 روز انجام شد). جالب است بدانید اولین برداشت ما در هنگام ساختن این فیلم هشت ساعت طول کشید! و جالبتر اینکه در هنگام تدوین، کوتاهکردن این زمان، به نحویکه برای استفاده در فیلم مناسب باشد برایم کاری دشوار بود. چراکه از نگاه من، این میزان فیلم ضبطشده برای تعریفکردن یک داستان از زوایای مختلف، لازم میآمد. حتی یک لحظه با خودم فکر کردم که آنها را به جای فیلم، به یک مینیسریال تبدیل کنم. اما درنهایت مجبور شدیم تا بسیاری از صحنههای ضبطشده را حذف کنیم و من بهشخصه از این بابت افسوس زیادی خوردم! برای مثال، دوست داشتم تا وال کیلمر که نقش یک ستاره راک را بازی میکرد، حضوری پررنگتر در فیلم داشته باشد؛ اما بههرحال ناچار به حذف خیلی از بخشهایی شدیم که او در آنها حضور داشت.
برای من کارکردن طبق یک برنامه از قبل پیشبینیشده خیلی آزاردهنده است. برای همین استفاده از استوریبورد را دوست ندارم و خیلی از تصمیمات را سر صحنه میگیرم. حتی قبل از شروع به کار برای ساختن «ترانه به ترانه»، فیلمنامه کامل از قبل نوشتهشده هم نداشتیم و پیش میآمد که از بازیگران هنگام رانندگی در فاصله اینکه از یک لوکیشن به لوکیشن بعدی برویم هم فیلم میگرفتیم! از همینرو امانوئل لوبزکی، مدیر فیلمبرداری این فیلم، به من لقب اشارهگر1 داده بود؛ در اپراهای خیابانی مکزیک، عنوان شغل افرادی که وظیفه دارند تا وظایف عوامل را در هر صحنه به آنها گوشزد کنند، اشارهگر است. بههرحال به نظرم اگر همهچیز از قبل آماده و برنامهریزیشده باشد و شما به ضبط رویدادهایی بپردازید که پیشبینیشان کردهاید، نتیجه کار روح ندارد؛ انگار که زندگی در آن جاری نیست و بیشتر شبیه به تئاتر است تا فیلم. البته منظورم این نیست که تئاتر نسبت به سینما ارزش پایینتری داشته باشد یا فعالیت در زمینه تئاتر را کاری بیروح و خستهکننده بدانم؛ اما معتقدم تا جاییکه ممکن است، فیلم نباید به تئاتر شبیه باشد. این روش من در ساخت فیلم، میتواند به بازیگر هم کمک
کند؛ چنانکه مایکل فاسبندر، بازیگر اصلی فیلم «ترانه به ترانه»، نیز از اینکه مجبور نبود تا دیالوگهای از پیش نوشتهشده را حفظ و تکرار کند، حس خوبی داشت. انگار که بازیگر این فیلم هم، مانند کاراکترش، آزادانه داشت در لحظه زندگی میکرد. شاید به همین دلایل است که تدوین فیلمهایم، بیش از سایر مراحل تولید طول میکشد و مجبور میشوم بارها از استودیوها و سرمایهگذارهای فیلم درخواست کنم صبر بیشتری داشته باشند تا کار تمام شود! ویرجینیا وولف میگوید: «حالا دیگر چگونه میتوانم ادامه دهم؟ با وجودی عاری از خویشتن؛ بیوزن، گمراه و بیهدف؟ چگونه میتوانم در دنیایی بیوزن غوطهور شوم، بدون یاریجستن از توهم و خیال؟». برایم سخت است تا افکارم را درباره آنچه در «ترانه به ترانه» قصد گفتنش را داشتم، توضیح دهم. فقط میتوانم به این جمله از ویرجینیا وولف اشاره کنم و بگویم که نام این فیلم را بر مبنای این جمله در ابتدا «بیوزنی» انتخاب کرده بودم. اما در لحظات آخر آن را عوض کردم. هنگامی که شما روز را آغاز میکنید، هیچگاه از اینکه تا پایان شب چه اتفاقاتی برای شما رخ خواهد داد اطمینان ندارید. به این فکر میکردم که زندگی ما در این دنیا
لحظهبهلحظه، ترانهبهترانه و نگاهبهنگاه پیش میرود و بههمیندلیل است که شما در فیلم، برخلاف شیوههای روایت داستان به شکل کلاسیک، فقط لحظات و قسمتهایی از زندگی کاراکترها را میبینید. همانطور که در فیلم، کاراکتر رونی مارا هم به این موضوع به نوعی اشاره میکند؛ اینکه شما برای گذر از هر لحظه زندگی، به دنبال خلق حالتی ذهنی هستید تا به شما در آن کمک کند، شاید بتوانید همانطور که ویرجینیا وولف گفته، دنیا را با «وجودی عاری از خویشتن» طی کنید و کمکم به جایی خواهید رسید که فقط در لحظه زندگی خواهید کرد. بیانکردن این موضوع در فیلم و انتقال آن به بیننده کار دشواری بود و ما نمیدانستیم چگونه باید این کار را انجام دهیم. استفاده از لوکیشنهای مختلف و گنجاندن ترانههای متعدد در فیلم، بهترین راهی بود که حدس میزدم بتواند برای این کار مناسب باشد؛ انگار که برای گذر از هر لحظه زندگی، باید ترانهای در ذهنمان نواخته شود... .
پینوشت:
1.apuntador
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.