حقوق و مسئولیتهای اجتماعی روزنامهنگار
دکتر محمدمهدی فرقانی
در تقویم سازمان ملل متحد روزی به عنوان «روز بینالمللی پایاندادن به مصونیت در مورد جرائم علیه روزنامهنگاران» است. درباره مصونیت روزنامهنگاران دو دیدگاه وجود دارد؛ یک دیدگاه قائل به این است که روزنامهنگاران باید در انجام وظایف حرفهایشان از مصونیتهای قانونی و حقوقی لازم برخوردار باشند تا بتوانند به کشف حقایق کمک کنند و وظایف حرفهای خود را بهدرستی انجام دهند و هیچگونه بیم و هراسی از تعقیب بعد از انجام وظیفه نداشته باشند؛ چراکه در غیراینصورت، محافظهکاری در انجام وظایف حرفهای روزنامهنگاران ایجاد میشود و عملا مردم و جوامع ضرر میکنند؛ بهخاطر آنکه نمیتوانند در جریان واقعیتها قرار بگیرند و از آگاهی لازم در قبال آنها برخوردار شوند و درنتیجه اطلاعات دقیق و درست را مبنای تصمیمگیریهای زندگیشان قرار دهند. دیدگاه دوم کمی محتاطانهتر به این داستان نگاه میکند؛ به این معنا که معتقد به این است که مصونیت قائلشدن برای روزنامهنگاران بهطور مطلق، باعث میشود که حساسیت روی آنها زیادتر شود و دولتها در مورد آنها سختگیریهای بیشتری بکنند و باز هم عملا روزنامهنگاران از انجام وظایف حرفهای خود باز بمانند. بنابراین معتقد به این هستند تا زمانی که روزنامهنگار مرتکب جرمی نشده که مستوجب مجازات باشد، باید در انجام وظایف حرفهای خود آزاد باشد و درعینحال شهروندان هم از تعرضات احتمالی از سوی برخی روزنامهنگاران مصون باشند. یعنی اینکه حیثیت، آبرو و کرامت آنها همواره باید از سوی روزنامهنگاران حفظ و حریم خصوصی آنها محترم شمرده شود و بنابراین روزنامهنگاران ضمن اینکه باید آزادی لازم را برای انجام مسئولیتهای حرفهایشان داشته باشند، موظف و مسئولاند که حریم و حقوق شهروندان را نیز رعایت کنند. ما در ادبیات روزنامهنگاری تحت عنوان حقوق و مسئولیتهای اجتماعی روزنامهنگاران از آن یاد میکنیم. این حقوق و مسئولیتها درواقع مقرر میدارند که اولا روزنامهنگار باید از آزادیهای لازم برای کشف حقیقت برخوردار و دوم اینکه در برابر آنچه انجام میدهد، پاسخگو و مسئول باشد.
*رئیس دانشکده علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی
در تقویم سازمان ملل متحد روزی به عنوان «روز بینالمللی پایاندادن به مصونیت در مورد جرائم علیه روزنامهنگاران» است. درباره مصونیت روزنامهنگاران دو دیدگاه وجود دارد؛ یک دیدگاه قائل به این است که روزنامهنگاران باید در انجام وظایف حرفهایشان از مصونیتهای قانونی و حقوقی لازم برخوردار باشند تا بتوانند به کشف حقایق کمک کنند و وظایف حرفهای خود را بهدرستی انجام دهند و هیچگونه بیم و هراسی از تعقیب بعد از انجام وظیفه نداشته باشند؛ چراکه در غیراینصورت، محافظهکاری در انجام وظایف حرفهای روزنامهنگاران ایجاد میشود و عملا مردم و جوامع ضرر میکنند؛ بهخاطر آنکه نمیتوانند در جریان واقعیتها قرار بگیرند و از آگاهی لازم در قبال آنها برخوردار شوند و درنتیجه اطلاعات دقیق و درست را مبنای تصمیمگیریهای زندگیشان قرار دهند. دیدگاه دوم کمی محتاطانهتر به این داستان نگاه میکند؛ به این معنا که معتقد به این است که مصونیت قائلشدن برای روزنامهنگاران بهطور مطلق، باعث میشود که حساسیت روی آنها زیادتر شود و دولتها در مورد آنها سختگیریهای بیشتری بکنند و باز هم عملا روزنامهنگاران از انجام وظایف حرفهای خود باز بمانند. بنابراین معتقد به این هستند تا زمانی که روزنامهنگار مرتکب جرمی نشده که مستوجب مجازات باشد، باید در انجام وظایف حرفهای خود آزاد باشد و درعینحال شهروندان هم از تعرضات احتمالی از سوی برخی روزنامهنگاران مصون باشند. یعنی اینکه حیثیت، آبرو و کرامت آنها همواره باید از سوی روزنامهنگاران حفظ و حریم خصوصی آنها محترم شمرده شود و بنابراین روزنامهنگاران ضمن اینکه باید آزادی لازم را برای انجام مسئولیتهای حرفهایشان داشته باشند، موظف و مسئولاند که حریم و حقوق شهروندان را نیز رعایت کنند. ما در ادبیات روزنامهنگاری تحت عنوان حقوق و مسئولیتهای اجتماعی روزنامهنگاران از آن یاد میکنیم. این حقوق و مسئولیتها درواقع مقرر میدارند که اولا روزنامهنگار باید از آزادیهای لازم برای کشف حقیقت برخوردار و دوم اینکه در برابر آنچه انجام میدهد، پاسخگو و مسئول باشد.
*رئیس دانشکده علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.