مجلس از صداوسیما توضیح میخواهد
اعتراض به ورود یکسویه به ماجرای سپنتا نیکنام
شرق: باز هم عملکرد صداوسیما صدای عدهای را درآورده است. نحوه ورود رسانه ملی به ماجرای سپنتا نیکنام دوباره رسانه ملی را در مظان عملکرد جناحی و یکطرفه قرار داده است اما اینبار مجلس قصد ورود به ماجرا را دارد و آنطور که احسان قاضیزادههاشمی نماینده مجلس به ایلنا گفته، قرار است در مهلتی یکماهه از صداوسیما توضیح خواسته شود.
هاشمی گفته است: «ما در شورای نظارت بر عملکرد سازمان صداوسیما مسائل را مدنظر قرار داده و از صداوسیما خواستیم که توضیح دهند فرایند تهیه و پخش این برنامه گفتوگوی ویژه خبری با موضوع عضو زرتشتی شورای شهر یزد چه بوده است؛ چراکه گاهی در برنامههای زنده اتفاقاتی رخ میدهد که مدیریت پس از آن حائز اهمیت است».
نماینده اصولگرای فریمان در مجلس شورای اسلامی در پاسخ به این سؤال که آیا علت عدم دعوت از دو طرف بحث بهعنوان موافقان و مخالفان ابلاغیه شورای نگهبان مورد پرسش قرار گرفته است، گفت: «بههرحال این موضوع هم مطرح شده اما علاوه بر آن برخی موضوعات دیگر نیز ذکر شده است».
نکته جالبی که قاضیزادههاشمی به آن اشاره کرده این است: «صداوسیما پس از آنکه از آنها گزارش خواستیم، روند ورود به این مسئله را متوقف کرد».
انتقاد به نحوه عملکرد صداوسیما البته چیز جدیدی نیست. برای نخستینبار مجلس ششم بود که قصد تحقیقوتفحص از آن را داشت که به جایی نرسید. اخیرا هم علی مطهری در مجلس به دنبال طرح جدیدی برای اداره صداوسیماست. علی مطهری معتقد است صداوسیما درحالحاضر بدون قانون اداره میشود. مطهری قانون شورای نظارت بر صداوسیما مصوب سال 70 را قانون ضعیفی میداند و معتقد است نظارت بر صداوسیما توسط این شورا، نظارت و امری تشریفاتی است. او درباره طرح خود هم گفته است: «این طرح شامل اداره و نظارت بر صداوسیماست و تکلیف رئیس رسانه ملی، شورای نظارت بر صداوسیما، برخی روابط مالی، رادیو و تلویزیون خصوصی و... را مشخص کرده است». به گفته مطهری در گذشته برای اداره رسانه ملی شورای سرپرستی و مدیرعامل وجود داشت اما بعد از تغییر قانون اساسی این موضوع تبدیل به رئیس شد که از سوی رهبری تأیید میشود؛ او معتقد است: «باید اذعان کرد که براساس شرایط، قانونی در این عرصه وجود ندارد».طرح علی مطهری پیشتر با قید فوریت در مجلس مطرح شد اما نمایندگان با 114 رأی موافق، 66 رأی مخالف و پنج رأی ممتنع با فوریت آن مخالفت کردند و قرار شد طرح به صورت عادی در کمیسیون فرهنگی
بررسی شود. انتقاد از صداوسیما حتی صدای علی لاریجانی را هم درآورده است. او در بیستمین اجلاس شورای عالی استانها گفته بود: «صداوسیما باید بهگونهای عمل کند که همه افکار منعکس شود بهویژه در مسائل حساس و مهم مانند هدفمندکردن یارانهها که باید همگرایی فکری در جامعه بهوجود آید و شأن و منزلت مجلس بهعنوان یک قوه مهم در نظر گرفته شود که به تعبیر مقام معظم رهبری نقش نرمافزاری نظام را دارد».
منتقدان دولتی
دولت یازدهم و دوازدهم در این سالها همواره از منتقدان صداوسیما بوده است. دولت معتقد است که صداوسیما دستاوردهای دولت را بهدرستی منعکس نمیکند اما در تخریب یا انتقاد از دولت کوتاهی به خرج نمیدهد. ماجرا به حدی است که حتی سخنگوی دولت گفته است: «گزارشهای صداوسیما از عملکرد اقتصادی دولت، محصول عملکرد یک تیم ویژه و با هدف تخریب دولت است». نوبخت با بیان اینکه رشد اقتصادی برای اولینبار، امسال دورقمی شده است، گفته بود: «انتظار از رسانه ملی این است که تحقیق کند. اینکه چهار نفر را در خیابان پیدا کند که آیا در سفره خود احساس میکنید و بعد جمعبندی کند که اتفاقی نیفتاده و این عدد نادرست است، اصلا زیبنده نیست». نوبخت این شیوه اطلاعرسانی صداوسیما را نادرست و سخیف خوانده بود. به اعتقاد نوبخت این گزارشها حاصل کار «تیم سیاسی ویژه در صداوسیما» است که برخی از برنامهها را «حسابشده» و «با هدف تخریب» تهیه میکند. محمود واعظی، وزیر ارتباطات دولت یازدهم نیز به ایلنا گفته بود: «بخشهایی در صداوسیما هستند که نفوذ زیادی هم دارند و میخواهند صداوسیما را بهعنوان یک حزب و جناح اداره کنند». اردیبهشت 96 و در جریان رقابتهای
انتخاباتی هم روحانی در انتقاد از صداوسیما گفته بود: «در جریان مناظرههای انتخاباتی هیچ سؤالی در مورد مهار تورم، طرح تحول سلامت یا خودکفایی گندم و بنزین مطرح نشد». روحانی در سال 93 هم گفته بود: «بسیار خوشحالم که امروز انتقاد از دولت سهل و ساده انجام میگیرد. سایتهای منتقدان، برنامههای صداوسیما و روزنامههای آنها هرچه بخواهند مینویسند و میسازند. فکر نمیکنم هیچ زمانی اینچنین بدون دغدغه و بهراحتی از شخص رئیسجمهوری، از کار دولت و راه دولت نقد و انتقاد میکردند». او تیزترین انتقادش را اما در مراسم تجلیل از تولیدکنندگان برتر بخش کشاورزی بر زبان رانده و گفته بود: «رسانهها در زمینه انعکاس خدمات دولت به ما کمک نمیکنند و صداوسیما در انتقاد، صددرصد از این فرصت علیه دولت استفاده میکند. شاید این مشکل در دوربینها و فرستندههای صداوسیما وجود دارد».نقدها فقط به دولت محدود نماند و صدای «هاشمیرفسنجانی» را هم در دانشگاه تهران درآورد: «این روزها چقدر از صداوسیما علائم تفرقه پخش میشود و چیزهایی را به خورد مردم میدهیم که نبوده و این تفرقهها خدمت به کشور و انقلاب نیست».
منتقدان اصلاحطلب
در کنار اصولگرایان که همواره از موضعی ارزشگرایانه به نقد ضرغامی و سازمان تحت مدیریت او پرداختهاند، اصلاحطلبان مجلس نیز در مقاطع گوناگون از دیدگاهی متفاوت به نقد صداوسیما پرداختهاند. نقد اصلاحطلبان، عمدتا به موضع یکسویه صداوسیما و در انزوای خبری قراردادن اصلاحطلبان بوده است. آخرین مورد آن مصطفی تاجزاده بود که با انتقاد از حضور دو عضو همنظر شورای نگهبان در صداوسیما در ماجرای سپنتا نیکنام در تويیتی نوشت: «معنی مناظره را هم متوجه شدیم».«عبدالله ناصری»، مدیرعامل خبرگزاری ایرنا در دولت اصلاحات، به خاطره جالبی از دیدارش با ضرغامی، رئیس وقت صداوسیما، اشاره کرده؛ او گفته است: «سال 86 در آستانه انتخابات مجلس هشتم، انتقاد به نوع عملکرد صداوسیما زیاد شده بود. نقدها به گوش ضرغامی رسیده بود و پیرو آن ما را به جلسهای دعوت کرد. من بهعنوان سخنگوی ستاد اصلاحطلبان، آقای بیطرف رئیس برنامهریزی ستاد و آقای مرعشی رئیس ستاد تهران، سه شخصیت حقوقیای بودیم که در آن جلسه شرکت کردیم. جلسه سه، چهار ساعت طول کشید. ناهار هم خدمت آقای ضرغامی بودیم. ما از این گلایه کردیم که چرا صداوسیما نهتنها به جریان اصلاحطلب فضا
نمیدهد، بلکه حرکتهای تخریبی خود را شدت داده است. او هم بر این باور بود که از سوی هر دو جناح تحت فشار است، درحالیکه جهتگیری اصولگرایی او کاملا محرز بود. حرف ما این بود که اصلا حوزه خبر و سیاسی صداوسیما دست شما نیست و از بیرون اداره میشود که به او برخورد. خاطرم هست این جلسه دقیقا روزی بود که 24 ساعت قبلش، لاریجانی از سوی احمدینژاد از دبیری شورای عالی امنیت ملی عزل و جلیلی به جایش منصوب شده بود. ضرغامی به ما میگفت دولت به من فشار آورده که خبر برکناری لاریجانی را اعلام کنیم، من 24 ساعت است مماشات میکنم و میخواهم در شرایط عادی خبر را در قالب یک بیان شبهاستعفا اعلام کنم. ما به ضرغامی اعلام کردیم این خبر را 10 صبح رادیو بهصورت زنده از قول الهام، سخنگوی دولت، پخش کرد. ضرغامی ناگهان نیمخیز از جایش بلند شد؛ باور نمیکرد. اتاق را ترک کرد و بعد از یک ربع با چهرهای گرفته بازگشت...».
فقط یک بار عذرخواهی
مدیران رسانه ملی در این سالها هیچوقت بابت عملکرد خود ابراز پشیمانی یا عذرخواهی نکردهاند. حتی یک بار که در حاشیه یک مراسم از عزتالله ضرغامی، رئیس پیشین سازمان صداوسیما، بابت رفتار جناحی سؤال شد، او به ایلنا گفت: «آن مسئله در چارچوب اهداف صداوسیما بود». اگرچه بعدا ضرغامی همین سخنانش را هم تکذیب کرد و کلا منکر عملکرد جناحی رسانه ملی شد. او در یکی از آخرین اظهارنظرهای دوران ریاستش بر صداوسیما گفته بود: «رسانه ملی با حفظ استقلال که یکی از مهمترین دستاوردهای 10ساله صداوسیماست و عدم تأثیرپذیری از جریانهای سیاسی، نقش مهمی در همگرایی آحاد جامعه در حوزههای سیاسی، فرهنگی و اجتماعی داشته است».فقط یک بار یک مدیر رسانه ملی بهدلیل عملکردش عذرخواهی کرد، آنهم زمانی بود که دفتر تحکیم وحدت فعلی وابسته به جریان اصولگرا از نحوه پوشش اخبار فوت هاشمیرفسنجانی از صداوسیما گلایه کرده بود. دفتر تحکیم وحدت معتقد بود رسانه ملی بیش از اندازه از هاشمی تمجید کرده است! تنها اینبار بود که علیعسگری، رئیس فعلی صداوسیما، اعلام کرد: «ما انتقادها را روی چشم میگذاریم و سعی میکنیم نسبت به انتقادها، عملکردمان را اصلاح کنیم».اوج
عملکرد جناحی صداوسیما را میتوان در مناظرات انتخاباتی سال 88 دید. بسیاری معتقدند مدیریت مناظرات و ندادن فضا و امکان پاسخگویی به آنهایی که نامشان در مناظرات آمده بود، اوج رفتارهای جناحی این رسانه بود. رویکرد صداوسیما به اصلاحطلبان نادیدهانگاشتن این جریان و چهرههای اصلی آن بود، اما برای احمدینژاد و دولتش هم این در، روی یک پاشنه نچرخید و دوران ماه عسل آنها هم بالاخره به سر آمد. هرچه زاویه دولت دهم با اصولگرایان بیشتر میشد، نگاه رسانه ملی به دولت، همتراز با آن تغییر میکرد. دولت پیشین که ابتدا بهشدت مورد حمایت رسانه جناح اصولگرا بود هم رفت و دولت اعتدال و امید آمد. اما رسانه ملی انگار میل چندانی به «روحانی» هم نداشت که بارها از سوی این دولت از همان ابتدا مورد انتقاد قرار گرفت.
شرق: باز هم عملکرد صداوسیما صدای عدهای را درآورده است. نحوه ورود رسانه ملی به ماجرای سپنتا نیکنام دوباره رسانه ملی را در مظان عملکرد جناحی و یکطرفه قرار داده است اما اینبار مجلس قصد ورود به ماجرا را دارد و آنطور که احسان قاضیزادههاشمی نماینده مجلس به ایلنا گفته، قرار است در مهلتی یکماهه از صداوسیما توضیح خواسته شود.
هاشمی گفته است: «ما در شورای نظارت بر عملکرد سازمان صداوسیما مسائل را مدنظر قرار داده و از صداوسیما خواستیم که توضیح دهند فرایند تهیه و پخش این برنامه گفتوگوی ویژه خبری با موضوع عضو زرتشتی شورای شهر یزد چه بوده است؛ چراکه گاهی در برنامههای زنده اتفاقاتی رخ میدهد که مدیریت پس از آن حائز اهمیت است».
نماینده اصولگرای فریمان در مجلس شورای اسلامی در پاسخ به این سؤال که آیا علت عدم دعوت از دو طرف بحث بهعنوان موافقان و مخالفان ابلاغیه شورای نگهبان مورد پرسش قرار گرفته است، گفت: «بههرحال این موضوع هم مطرح شده اما علاوه بر آن برخی موضوعات دیگر نیز ذکر شده است».
نکته جالبی که قاضیزادههاشمی به آن اشاره کرده این است: «صداوسیما پس از آنکه از آنها گزارش خواستیم، روند ورود به این مسئله را متوقف کرد».
انتقاد به نحوه عملکرد صداوسیما البته چیز جدیدی نیست. برای نخستینبار مجلس ششم بود که قصد تحقیقوتفحص از آن را داشت که به جایی نرسید. اخیرا هم علی مطهری در مجلس به دنبال طرح جدیدی برای اداره صداوسیماست. علی مطهری معتقد است صداوسیما درحالحاضر بدون قانون اداره میشود. مطهری قانون شورای نظارت بر صداوسیما مصوب سال 70 را قانون ضعیفی میداند و معتقد است نظارت بر صداوسیما توسط این شورا، نظارت و امری تشریفاتی است. او درباره طرح خود هم گفته است: «این طرح شامل اداره و نظارت بر صداوسیماست و تکلیف رئیس رسانه ملی، شورای نظارت بر صداوسیما، برخی روابط مالی، رادیو و تلویزیون خصوصی و... را مشخص کرده است». به گفته مطهری در گذشته برای اداره رسانه ملی شورای سرپرستی و مدیرعامل وجود داشت اما بعد از تغییر قانون اساسی این موضوع تبدیل به رئیس شد که از سوی رهبری تأیید میشود؛ او معتقد است: «باید اذعان کرد که براساس شرایط، قانونی در این عرصه وجود ندارد».طرح علی مطهری پیشتر با قید فوریت در مجلس مطرح شد اما نمایندگان با 114 رأی موافق، 66 رأی مخالف و پنج رأی ممتنع با فوریت آن مخالفت کردند و قرار شد طرح به صورت عادی در کمیسیون فرهنگی
بررسی شود. انتقاد از صداوسیما حتی صدای علی لاریجانی را هم درآورده است. او در بیستمین اجلاس شورای عالی استانها گفته بود: «صداوسیما باید بهگونهای عمل کند که همه افکار منعکس شود بهویژه در مسائل حساس و مهم مانند هدفمندکردن یارانهها که باید همگرایی فکری در جامعه بهوجود آید و شأن و منزلت مجلس بهعنوان یک قوه مهم در نظر گرفته شود که به تعبیر مقام معظم رهبری نقش نرمافزاری نظام را دارد».
منتقدان دولتی
دولت یازدهم و دوازدهم در این سالها همواره از منتقدان صداوسیما بوده است. دولت معتقد است که صداوسیما دستاوردهای دولت را بهدرستی منعکس نمیکند اما در تخریب یا انتقاد از دولت کوتاهی به خرج نمیدهد. ماجرا به حدی است که حتی سخنگوی دولت گفته است: «گزارشهای صداوسیما از عملکرد اقتصادی دولت، محصول عملکرد یک تیم ویژه و با هدف تخریب دولت است». نوبخت با بیان اینکه رشد اقتصادی برای اولینبار، امسال دورقمی شده است، گفته بود: «انتظار از رسانه ملی این است که تحقیق کند. اینکه چهار نفر را در خیابان پیدا کند که آیا در سفره خود احساس میکنید و بعد جمعبندی کند که اتفاقی نیفتاده و این عدد نادرست است، اصلا زیبنده نیست». نوبخت این شیوه اطلاعرسانی صداوسیما را نادرست و سخیف خوانده بود. به اعتقاد نوبخت این گزارشها حاصل کار «تیم سیاسی ویژه در صداوسیما» است که برخی از برنامهها را «حسابشده» و «با هدف تخریب» تهیه میکند. محمود واعظی، وزیر ارتباطات دولت یازدهم نیز به ایلنا گفته بود: «بخشهایی در صداوسیما هستند که نفوذ زیادی هم دارند و میخواهند صداوسیما را بهعنوان یک حزب و جناح اداره کنند». اردیبهشت 96 و در جریان رقابتهای
انتخاباتی هم روحانی در انتقاد از صداوسیما گفته بود: «در جریان مناظرههای انتخاباتی هیچ سؤالی در مورد مهار تورم، طرح تحول سلامت یا خودکفایی گندم و بنزین مطرح نشد». روحانی در سال 93 هم گفته بود: «بسیار خوشحالم که امروز انتقاد از دولت سهل و ساده انجام میگیرد. سایتهای منتقدان، برنامههای صداوسیما و روزنامههای آنها هرچه بخواهند مینویسند و میسازند. فکر نمیکنم هیچ زمانی اینچنین بدون دغدغه و بهراحتی از شخص رئیسجمهوری، از کار دولت و راه دولت نقد و انتقاد میکردند». او تیزترین انتقادش را اما در مراسم تجلیل از تولیدکنندگان برتر بخش کشاورزی بر زبان رانده و گفته بود: «رسانهها در زمینه انعکاس خدمات دولت به ما کمک نمیکنند و صداوسیما در انتقاد، صددرصد از این فرصت علیه دولت استفاده میکند. شاید این مشکل در دوربینها و فرستندههای صداوسیما وجود دارد».نقدها فقط به دولت محدود نماند و صدای «هاشمیرفسنجانی» را هم در دانشگاه تهران درآورد: «این روزها چقدر از صداوسیما علائم تفرقه پخش میشود و چیزهایی را به خورد مردم میدهیم که نبوده و این تفرقهها خدمت به کشور و انقلاب نیست».
منتقدان اصلاحطلب
در کنار اصولگرایان که همواره از موضعی ارزشگرایانه به نقد ضرغامی و سازمان تحت مدیریت او پرداختهاند، اصلاحطلبان مجلس نیز در مقاطع گوناگون از دیدگاهی متفاوت به نقد صداوسیما پرداختهاند. نقد اصلاحطلبان، عمدتا به موضع یکسویه صداوسیما و در انزوای خبری قراردادن اصلاحطلبان بوده است. آخرین مورد آن مصطفی تاجزاده بود که با انتقاد از حضور دو عضو همنظر شورای نگهبان در صداوسیما در ماجرای سپنتا نیکنام در تويیتی نوشت: «معنی مناظره را هم متوجه شدیم».«عبدالله ناصری»، مدیرعامل خبرگزاری ایرنا در دولت اصلاحات، به خاطره جالبی از دیدارش با ضرغامی، رئیس وقت صداوسیما، اشاره کرده؛ او گفته است: «سال 86 در آستانه انتخابات مجلس هشتم، انتقاد به نوع عملکرد صداوسیما زیاد شده بود. نقدها به گوش ضرغامی رسیده بود و پیرو آن ما را به جلسهای دعوت کرد. من بهعنوان سخنگوی ستاد اصلاحطلبان، آقای بیطرف رئیس برنامهریزی ستاد و آقای مرعشی رئیس ستاد تهران، سه شخصیت حقوقیای بودیم که در آن جلسه شرکت کردیم. جلسه سه، چهار ساعت طول کشید. ناهار هم خدمت آقای ضرغامی بودیم. ما از این گلایه کردیم که چرا صداوسیما نهتنها به جریان اصلاحطلب فضا
نمیدهد، بلکه حرکتهای تخریبی خود را شدت داده است. او هم بر این باور بود که از سوی هر دو جناح تحت فشار است، درحالیکه جهتگیری اصولگرایی او کاملا محرز بود. حرف ما این بود که اصلا حوزه خبر و سیاسی صداوسیما دست شما نیست و از بیرون اداره میشود که به او برخورد. خاطرم هست این جلسه دقیقا روزی بود که 24 ساعت قبلش، لاریجانی از سوی احمدینژاد از دبیری شورای عالی امنیت ملی عزل و جلیلی به جایش منصوب شده بود. ضرغامی به ما میگفت دولت به من فشار آورده که خبر برکناری لاریجانی را اعلام کنیم، من 24 ساعت است مماشات میکنم و میخواهم در شرایط عادی خبر را در قالب یک بیان شبهاستعفا اعلام کنم. ما به ضرغامی اعلام کردیم این خبر را 10 صبح رادیو بهصورت زنده از قول الهام، سخنگوی دولت، پخش کرد. ضرغامی ناگهان نیمخیز از جایش بلند شد؛ باور نمیکرد. اتاق را ترک کرد و بعد از یک ربع با چهرهای گرفته بازگشت...».
فقط یک بار عذرخواهی
مدیران رسانه ملی در این سالها هیچوقت بابت عملکرد خود ابراز پشیمانی یا عذرخواهی نکردهاند. حتی یک بار که در حاشیه یک مراسم از عزتالله ضرغامی، رئیس پیشین سازمان صداوسیما، بابت رفتار جناحی سؤال شد، او به ایلنا گفت: «آن مسئله در چارچوب اهداف صداوسیما بود». اگرچه بعدا ضرغامی همین سخنانش را هم تکذیب کرد و کلا منکر عملکرد جناحی رسانه ملی شد. او در یکی از آخرین اظهارنظرهای دوران ریاستش بر صداوسیما گفته بود: «رسانه ملی با حفظ استقلال که یکی از مهمترین دستاوردهای 10ساله صداوسیماست و عدم تأثیرپذیری از جریانهای سیاسی، نقش مهمی در همگرایی آحاد جامعه در حوزههای سیاسی، فرهنگی و اجتماعی داشته است».فقط یک بار یک مدیر رسانه ملی بهدلیل عملکردش عذرخواهی کرد، آنهم زمانی بود که دفتر تحکیم وحدت فعلی وابسته به جریان اصولگرا از نحوه پوشش اخبار فوت هاشمیرفسنجانی از صداوسیما گلایه کرده بود. دفتر تحکیم وحدت معتقد بود رسانه ملی بیش از اندازه از هاشمی تمجید کرده است! تنها اینبار بود که علیعسگری، رئیس فعلی صداوسیما، اعلام کرد: «ما انتقادها را روی چشم میگذاریم و سعی میکنیم نسبت به انتقادها، عملکردمان را اصلاح کنیم».اوج
عملکرد جناحی صداوسیما را میتوان در مناظرات انتخاباتی سال 88 دید. بسیاری معتقدند مدیریت مناظرات و ندادن فضا و امکان پاسخگویی به آنهایی که نامشان در مناظرات آمده بود، اوج رفتارهای جناحی این رسانه بود. رویکرد صداوسیما به اصلاحطلبان نادیدهانگاشتن این جریان و چهرههای اصلی آن بود، اما برای احمدینژاد و دولتش هم این در، روی یک پاشنه نچرخید و دوران ماه عسل آنها هم بالاخره به سر آمد. هرچه زاویه دولت دهم با اصولگرایان بیشتر میشد، نگاه رسانه ملی به دولت، همتراز با آن تغییر میکرد. دولت پیشین که ابتدا بهشدت مورد حمایت رسانه جناح اصولگرا بود هم رفت و دولت اعتدال و امید آمد. اما رسانه ملی انگار میل چندانی به «روحانی» هم نداشت که بارها از سوی این دولت از همان ابتدا مورد انتقاد قرار گرفت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.