|

نگاهی به برنامه معرفت شبکه چهار

سيد حجت مهدوي سعيدي

دوستی دارم که البته چون دیگران به علت مشکلات کمرشکن زندگی در کاروبار خویش چنان و چندان، اهل تفکرات و تأملات فلسفی نبوده و نیست! ولی مع‌الوصف بی‌استثنا، فارغ از چرخش و گردش روزمره وخوش‌دلی‌های مرسوم روزگار به‌جای حضور در دشت و دمن، عصر هرجمعه‌ای، متمرکز و مصممانه، خلوتی می‌نماید و با اشتیاق هرچه تمام‌تر، پای برنامه نسبتا پربیننده تلویزیونی «معرفت» می‌نشیند و با وجود بضاعت مزجات، به‌زعم و سهم خود از این شبه‌گفت‌وگوهای کلیشه‌ای، محظوظ و مشعوف می‌شود! ایشان خود چند بار با من در میان نهاده است که آرزو دارد در این دنیای فانی، این امکان برای او فراهم شود که سریال و دوره‌های برنامه معرفت را تماما و دقیقا ثبت و ضبط كند تا در نهایت در یک پکیچ و بسته‌بندی شکیل به عنوان کادوی ذی‌قیمت آن را در اختیار تنها نوه عزیراش قرار دهد! البته مراد حقیر در این یادداشت تخفیف شخصیت و تنزیل کار گرداندگان ساعی این برنامه نیست که اجرکم عندالله! بلکه بحث بر سر این نکته است که تا کی و چند سال این نوع از مونولوگ‌ها و تک‌صدایی‌ها باید در برنامه معرفت بر آشوب معرفت تکرار مکررات شود!؟ اتفاقا اینجا به رسم حق‌شناسی نباید و نشاید این واقعیت را نهفته و ناگفته گذاشت که جناب استاد دکتر دینانی در دو مقطع تحصیلات عالی دانشگاهی، استاد حقیر در فلسفه بوده است و بنده هم به این لحاظ و هم به لحاظ توشه‌گیری از پاره‌ای از مفاهیم و مدلولات فلسفه اسلامی! از بیان و بنان معظم‌له، بهره برده و تمتعی جسته‌ام، که البته در جای خود امر ارزنده و سپاس‌آوری است، اما و هزار اما، گفته‌ام این سخن و بار دگر می‌گویم، چنان‌که به قدر طاقت خویش در سیر مطالعاتی خود از فیلسوفان بزرگ جهان اندوخته و آموخته‌ام، مقام تفکر، مقام بردگی فکری سرسپردگی ذهنی نیست! و چنین کنش و رفتاری نه‌تنها زیبنده و بایسته نیست، بلکه درصورت تداوم و انتشار، این کاری بس ویرانگر است که اهالی فلسفه، به‌جای نقد و کریتیکال اندیشه سرمستانه با آن عقد اخوت ببندند! اصولا، فکر در مقام «امر منفی» در مقام«چیزی» که اساسش به قول جناب هگل در «نفی‌کردن» استقرار دارد یا به گفته جناب گوته در فاوست «در مقام آن روحی که همه‌چیز را نفی می‌کند» ظهور و بروز می‌کند! استقرار و استحکام تفکر با پرستش افراد هم‌افق نیست! بلکه با آن تنافر و تخالف جدی دارد. اهمیت و اصالت هر تفکر بالذات با پرسش‌های جدی و چالش‌انگیز مقارن و ملازم است تا جایی‌که این‌جانب بر حسب فکرت و تجربت محدود خود دریافته‌ام، همه مساعی و متاعب فیلسوفان معاصر در جلسات، مناظرات و کنفرانس‌های دنیا، در درجه اول مصروف و معطوف این نکته است که عاملان و متعاطیان چنین پروژه‌هایی سمینارها و سمپوزیم‌ها، بیایند و گفتار متفکران پیشین را به رسم تکریم و احترام، با رویکرد و رهیافتی منصفانه و عالمانه، نقد و نقض کنند، اما با کمال تأسف اینجا و اکنون سال‌ها در برنامه نادر و نسبتا مغشوشی همچون «معرفت» در صدد آنیم که یک‌نواخت و تقلیدوار، حرف گذشتگان و درگذشتگان خود را با انواع بزک و اصناف حیل و با کلی تحسین و تقدیس بی‌وجه، پژواک داده و مرتب تأييد و تصویب کنیم، ببین تفاوت ره از کجاست تا به کجا!؟ کاش! به‌جای برنامه کسل‌کننده معرفت و این قبیل از مرشد و بچه‌مرشدبازی‌ها که دیرگاهی است آن را در رسانه‌ها، با آب‌وتاب راه انداخته‌ایم، فیلسوفان دگراندیشی مانند: مراد فرهادپور، جواد طباطبایی، بابک احمدی، ملکیان، زارع و... را در نقطه مقابل جناب دکتر دینانی، می‌نشاندیم تا به‌جای قصه سرودن، چند کلمه حرف حساب می‌شنیدیم و از این رهگذر حداقل در این برهوت بی‌فکری حادث‌شده در بین ما، اندکی تعاطی و تضارب آرا و هکذا دیالوگی واقعی در تراز و تماس جهان اندیشه‌ها واقع شود! و با تخاطب و مخاطبه راستین نوعی از نخبگی و فرهیختگی به معنای واقعی کلمه، در سامان بی‌سامان ذهنیت مغشوش و به تبع هویت مخدوش ما شکل می‌گرفت! بسیار دیده و شنیده‌ایم که در چنین شوهای تلویزیونی! حرف‌های عجیب‌وغریب زده می شود و چگونه بی‌پرده و بی‌پروا فلیسوفان بزرگ و درجه اول دنیا مانند: هگل، هوسرل، نیچه، ماکیاولی، راسل، ویتگنشتاین و فلسفه‌های قدرتمند مانند: اگزیستانسیالیست، فنومنولوژی، تحلیل زبانی، مکتب فرانکفورت و... با بیانات سترون و عاری از دلالت منطقی به مذبح و مسلخ می‌روند و به ضعیف‌ترین وجه و وضع ممکن، مورد مسخ واقع می شوند! چه خوب است و اساسا چه خوب می شد این اشخاص گرامی از پی این سال‌ها که افادات و افاضات‌شان روی آنتن شبکه چهار تلویزیون مواج و منتشر است! به جای دعوی همه‌چیز‌دانی و راه‌انداختن قیل‌وقال‌های آشفته و فاقد مأخذ! می‌آمدند و اعترافی اشراف نداشتن خود در ارتباط با فلسفه‌های متقدم و متأخر غرب می‌كردند و در همان آموزه‌ها و بصیرت‌های کم‌شمار صدرایی متوقف می‌گشتند و تا این حد به ساده‌سازی نهان و آشکار آموزه‌های گران‌سنگ فلسفه جهان غرب نمی‌پرداختند تا ناظران فهیم و نکته‌سنج این برنامه، با تأسف روزافزون احیانا هر بار شاهد پاره‌ای از نعل باژگونه‌زدن‌ها، در مباحث بلند اندیشه و تفکر نمی‌شدند ! دیرگاهی است که زیر این آسمان لاجوردین، بس در عجبم که آیا این حضرات معرفت پیشه! تاکنون به آیت شریف قرآنی، ولاتقف لیس لک به العلم، نظر نیفکنده‌اند!؟ اگر افکنده‌اند، پس چرا و چگونه در ایستارها و ایستگاه‌هایی از معرفت و اندیشه داد سخن فرامی‌دهند که خود هیچ تسلط و تضلعی در آن نداشته و ندارند!؟
تا آنجا که بنده در طول این سال‌های سپری‌شده، رصد کرده و دنبال كرده‌ام، در مواضعی از برنامه معرفت برآشوب معرفت، گاه شاهد نشر ایده‌های کهنه، نادرست و حتی بعضا زیان‌آور بوده‌ایم!
تدارک لحظه‌به‌لحظه هر برنامه‌ای در شبکه‌های صدا‌وسیما با بیت‌المال مردم صورت می‌گیرد! و در کنار آن‌وقت گران‌مایه مردمی سپری می‌شود! اما با چنین اوضاع و اوصافی تاکنون متأسفانه جز یک و دو نقد کوتاه و موجز که ارتجالا پیش از این نگارش که خود آن را به تحریر در آورده‌ام، نقد قابل توجه دیگری بنده در جای دیگر نسبت به مقولات و فقرات این نشست رسانه‌ای ندیده و نشنیده‌ام! واقعا جای تألم و تأثر بسیار دارد که آدمی امروز برنامه‌های تلویزیونی سطح بالایی همچون مباحثه فیلسوف نامدار بریان مکی با فیلسوفان معاصر دنیا و نظایر آن را در شبکه‌های جهانی می‌نگرد و نیک در می‌یابد که آنان چگونه فیلسوفانه با دیالوگ‌های پویا و چندصدایی‌های متدیک (در حد و ظرفیت غنی و جذاب خود) به مرزهای دانش، مدد شایان می‌رسانند!

دوستی دارم که البته چون دیگران به علت مشکلات کمرشکن زندگی در کاروبار خویش چنان و چندان، اهل تفکرات و تأملات فلسفی نبوده و نیست! ولی مع‌الوصف بی‌استثنا، فارغ از چرخش و گردش روزمره وخوش‌دلی‌های مرسوم روزگار به‌جای حضور در دشت و دمن، عصر هرجمعه‌ای، متمرکز و مصممانه، خلوتی می‌نماید و با اشتیاق هرچه تمام‌تر، پای برنامه نسبتا پربیننده تلویزیونی «معرفت» می‌نشیند و با وجود بضاعت مزجات، به‌زعم و سهم خود از این شبه‌گفت‌وگوهای کلیشه‌ای، محظوظ و مشعوف می‌شود! ایشان خود چند بار با من در میان نهاده است که آرزو دارد در این دنیای فانی، این امکان برای او فراهم شود که سریال و دوره‌های برنامه معرفت را تماما و دقیقا ثبت و ضبط كند تا در نهایت در یک پکیچ و بسته‌بندی شکیل به عنوان کادوی ذی‌قیمت آن را در اختیار تنها نوه عزیراش قرار دهد! البته مراد حقیر در این یادداشت تخفیف شخصیت و تنزیل کار گرداندگان ساعی این برنامه نیست که اجرکم عندالله! بلکه بحث بر سر این نکته است که تا کی و چند سال این نوع از مونولوگ‌ها و تک‌صدایی‌ها باید در برنامه معرفت بر آشوب معرفت تکرار مکررات شود!؟ اتفاقا اینجا به رسم حق‌شناسی نباید و نشاید این واقعیت را نهفته و ناگفته گذاشت که جناب استاد دکتر دینانی در دو مقطع تحصیلات عالی دانشگاهی، استاد حقیر در فلسفه بوده است و بنده هم به این لحاظ و هم به لحاظ توشه‌گیری از پاره‌ای از مفاهیم و مدلولات فلسفه اسلامی! از بیان و بنان معظم‌له، بهره برده و تمتعی جسته‌ام، که البته در جای خود امر ارزنده و سپاس‌آوری است، اما و هزار اما، گفته‌ام این سخن و بار دگر می‌گویم، چنان‌که به قدر طاقت خویش در سیر مطالعاتی خود از فیلسوفان بزرگ جهان اندوخته و آموخته‌ام، مقام تفکر، مقام بردگی فکری سرسپردگی ذهنی نیست! و چنین کنش و رفتاری نه‌تنها زیبنده و بایسته نیست، بلکه درصورت تداوم و انتشار، این کاری بس ویرانگر است که اهالی فلسفه، به‌جای نقد و کریتیکال اندیشه سرمستانه با آن عقد اخوت ببندند! اصولا، فکر در مقام «امر منفی» در مقام«چیزی» که اساسش به قول جناب هگل در «نفی‌کردن» استقرار دارد یا به گفته جناب گوته در فاوست «در مقام آن روحی که همه‌چیز را نفی می‌کند» ظهور و بروز می‌کند! استقرار و استحکام تفکر با پرستش افراد هم‌افق نیست! بلکه با آن تنافر و تخالف جدی دارد. اهمیت و اصالت هر تفکر بالذات با پرسش‌های جدی و چالش‌انگیز مقارن و ملازم است تا جایی‌که این‌جانب بر حسب فکرت و تجربت محدود خود دریافته‌ام، همه مساعی و متاعب فیلسوفان معاصر در جلسات، مناظرات و کنفرانس‌های دنیا، در درجه اول مصروف و معطوف این نکته است که عاملان و متعاطیان چنین پروژه‌هایی سمینارها و سمپوزیم‌ها، بیایند و گفتار متفکران پیشین را به رسم تکریم و احترام، با رویکرد و رهیافتی منصفانه و عالمانه، نقد و نقض کنند، اما با کمال تأسف اینجا و اکنون سال‌ها در برنامه نادر و نسبتا مغشوشی همچون «معرفت» در صدد آنیم که یک‌نواخت و تقلیدوار، حرف گذشتگان و درگذشتگان خود را با انواع بزک و اصناف حیل و با کلی تحسین و تقدیس بی‌وجه، پژواک داده و مرتب تأييد و تصویب کنیم، ببین تفاوت ره از کجاست تا به کجا!؟ کاش! به‌جای برنامه کسل‌کننده معرفت و این قبیل از مرشد و بچه‌مرشدبازی‌ها که دیرگاهی است آن را در رسانه‌ها، با آب‌وتاب راه انداخته‌ایم، فیلسوفان دگراندیشی مانند: مراد فرهادپور، جواد طباطبایی، بابک احمدی، ملکیان، زارع و... را در نقطه مقابل جناب دکتر دینانی، می‌نشاندیم تا به‌جای قصه سرودن، چند کلمه حرف حساب می‌شنیدیم و از این رهگذر حداقل در این برهوت بی‌فکری حادث‌شده در بین ما، اندکی تعاطی و تضارب آرا و هکذا دیالوگی واقعی در تراز و تماس جهان اندیشه‌ها واقع شود! و با تخاطب و مخاطبه راستین نوعی از نخبگی و فرهیختگی به معنای واقعی کلمه، در سامان بی‌سامان ذهنیت مغشوش و به تبع هویت مخدوش ما شکل می‌گرفت! بسیار دیده و شنیده‌ایم که در چنین شوهای تلویزیونی! حرف‌های عجیب‌وغریب زده می شود و چگونه بی‌پرده و بی‌پروا فلیسوفان بزرگ و درجه اول دنیا مانند: هگل، هوسرل، نیچه، ماکیاولی، راسل، ویتگنشتاین و فلسفه‌های قدرتمند مانند: اگزیستانسیالیست، فنومنولوژی، تحلیل زبانی، مکتب فرانکفورت و... با بیانات سترون و عاری از دلالت منطقی به مذبح و مسلخ می‌روند و به ضعیف‌ترین وجه و وضع ممکن، مورد مسخ واقع می شوند! چه خوب است و اساسا چه خوب می شد این اشخاص گرامی از پی این سال‌ها که افادات و افاضات‌شان روی آنتن شبکه چهار تلویزیون مواج و منتشر است! به جای دعوی همه‌چیز‌دانی و راه‌انداختن قیل‌وقال‌های آشفته و فاقد مأخذ! می‌آمدند و اعترافی اشراف نداشتن خود در ارتباط با فلسفه‌های متقدم و متأخر غرب می‌كردند و در همان آموزه‌ها و بصیرت‌های کم‌شمار صدرایی متوقف می‌گشتند و تا این حد به ساده‌سازی نهان و آشکار آموزه‌های گران‌سنگ فلسفه جهان غرب نمی‌پرداختند تا ناظران فهیم و نکته‌سنج این برنامه، با تأسف روزافزون احیانا هر بار شاهد پاره‌ای از نعل باژگونه‌زدن‌ها، در مباحث بلند اندیشه و تفکر نمی‌شدند ! دیرگاهی است که زیر این آسمان لاجوردین، بس در عجبم که آیا این حضرات معرفت پیشه! تاکنون به آیت شریف قرآنی، ولاتقف لیس لک به العلم، نظر نیفکنده‌اند!؟ اگر افکنده‌اند، پس چرا و چگونه در ایستارها و ایستگاه‌هایی از معرفت و اندیشه داد سخن فرامی‌دهند که خود هیچ تسلط و تضلعی در آن نداشته و ندارند!؟
تا آنجا که بنده در طول این سال‌های سپری‌شده، رصد کرده و دنبال كرده‌ام، در مواضعی از برنامه معرفت برآشوب معرفت، گاه شاهد نشر ایده‌های کهنه، نادرست و حتی بعضا زیان‌آور بوده‌ایم!
تدارک لحظه‌به‌لحظه هر برنامه‌ای در شبکه‌های صدا‌وسیما با بیت‌المال مردم صورت می‌گیرد! و در کنار آن‌وقت گران‌مایه مردمی سپری می‌شود! اما با چنین اوضاع و اوصافی تاکنون متأسفانه جز یک و دو نقد کوتاه و موجز که ارتجالا پیش از این نگارش که خود آن را به تحریر در آورده‌ام، نقد قابل توجه دیگری بنده در جای دیگر نسبت به مقولات و فقرات این نشست رسانه‌ای ندیده و نشنیده‌ام! واقعا جای تألم و تأثر بسیار دارد که آدمی امروز برنامه‌های تلویزیونی سطح بالایی همچون مباحثه فیلسوف نامدار بریان مکی با فیلسوفان معاصر دنیا و نظایر آن را در شبکه‌های جهانی می‌نگرد و نیک در می‌یابد که آنان چگونه فیلسوفانه با دیالوگ‌های پویا و چندصدایی‌های متدیک (در حد و ظرفیت غنی و جذاب خود) به مرزهای دانش، مدد شایان می‌رسانند!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.