ساختار مؤتلفه به روایت دبیرکل
تاریخ تأسیس حزب ما ۱۳۴۲ است. یعنی ۵۴ سال از تاریخ تأسیس مؤتلفه اسلامی میگذرد. اصولا حزب مؤتلفه اسلامی با اراده و تصمیم امامخمینی(ره) تشکیل شده است. محل تشکیل حزب مؤتلفه اسلامی، منزل حضرت امام در سال ۴۲ در قم است. به قول آقای سیدحسن نصرالله، ما یک نقطه مشترک با حزبالله لبنان داریم که بینظیر است؛ هم تأسیس حزبالله و هم تأسیس حزب مؤتلفه اسلامی با تصمیم شخص امام انجام شده است. ما از همان زمان هم مرامنامه داریم و هم اساسنامه. این مرامنامه و اساسنامه با ویرایش شهید بهشتی، نهایی شد و به تصویب شورای مرکزی رسید. البته زمان تأسیس نام ما «هیئتهای مؤتلفه اسلامی» بود، بعدا به «جمعیتهای اسلامی» تغییر کرد و سپس به «حزب مؤتلفه اسلامی».
اما آنچه که مشخصات روز مؤتلفه است این است که ما یک بار در اساسنامه و مرامنامه تجدیدنظر کردیم، منتها اصول همان اصول سال ۴۲ است. براساس اساسنامه ما یک هیئت مؤسس داریم - مؤسسین مؤتلفه در سال ۴۲- در تغییراتی که چند سال پیش در اساسنامه داده شد، «هیئت مؤسس» به «هیئت نظارت» تغییر نام داد. میتوان گفت یک رکن بسیار مهم حزب مؤتلفه اسلامی وجود همین هیئت نظارت است. البته عدهای از مؤسسین اولیه مؤتلفه از دنیا رفتهاند ولی سازوکار مشخصی برای شرایطی که کسی از این هیئت خارج میشود، وجود دارد. بنابراین الان هم ۱۲ نفر بهعنوان هیئت نظارت در حزب مؤتلفه داریم.
کار هیئت نظارت مواردی است که مربوط به کلیت حزب مؤتلفه اسلامی میشود؛ یعنی جایی که موضوع کیان مؤتلفه اسلامی است، بحث به هیئت نظارت مربوط میشود. بعد از آن ما یک کنگره داریم، همان مجمع عمومی که براساس اساسنامه هر سه سال یکبار تشکیل میشود. افرادی که این کنگره را تشکیل میدهند نمایندگان حوزههای حزبی مؤتلفه در سراسر کشور هستند. بنابراین این مجمع از بدنه مؤتلفه تشکیل میشود. مجمع عمومی دو کار بسیار مهم دارد؛ اگر زمانی قرار بر تغییر بخشهایی از اساسنامه باشد، این کار را فقط مجمع عمومی میتواند انجام دهد، یک کار معمولی مجمع عمومی هم انتخاب اعضای شورای مرکزی است. شورای مرکزی ۳۰ عضو اصلی و پنج عضو علیالبدل دارد منتها هیئت نظارت مؤتلفه راجع به صلاحیت نهایی نامزدهای شورای مرکزی نظر میدهد. یعنی نظرات بدنه مؤتلفه را میگیریم که به نظر آنها چه کسانی واجد شرایط عضویت در شورای مرکزی هستند. اسامی در هیئت نظارت مطرح میشود و معمولا دوبرابر و بعضی اوقات بیش از دوبرابر نامزد به مجمع عمومی معرفی میشود. کنگره (یعنی همان مجمع عمومی) از بین این معرفیشدهها اعضای شورای مرکزی را انتخاب میکنند. شورای مرکزی ما بعد از انتخاب،
معمولا در اولین یا دومین جلسه خود (جلسات هفتگی است) مسئولان اجرائی مؤتلفه را انتخاب میکنند. بنابراین انتخاب دبیرکل حزب مؤتلفه برعهده شورای مرکزی است. دبیرکل باید ۲۰ رأی داشته باشد تا بهعنوان دبیرکل انتخاب شود. یعنی فرض کنید جلسه شورای مرکزی با ۲۵ نفر برگزار شود، دوسوم این تعداد برای انتخاب دبیرکل کفایت نمیکند، حتما باید ۲۰ رأی داشته باشد. قائممقام دبیرکل را هم شورا انتخاب میکند.
مؤتلفه یک دبیر اجرائی هم دارد که شخص دوم حزب محسوب میشود و کارهای اجرائی برعهده اوست. او هم باید با ۲۰ رأی انتخاب شود، قائممقام هر دو دبیر هم همینطور. البته معمولا قائممقام دبیرکل، دبیر اجرائی و قائممقام دبیر اجرائی را دبیرکل معرفی میکند. ما در حزب مؤتلفه شش معاونت داریم که معاون دبیرکل هستند اما دبیر اجرائی بیشتر با اینها کار میکند. معاونتها شامل معاونت اداری-مالی، معاونت تبلیغات و روابطعمومی، معاونت سازماندهی، معاونت سیاسی، معاونت مطالعات و برنامهریزی و معاونت بینالملل است. قبلا تعداد معاونتها بیشتر بود که بعدا محدود شد.
ما در مؤتلفه هر هفته بدون استثنا جلسه شورای مرکزی داریم. ما هر هفته بدون استثنا موضعگیری در قبال مسائل روز داریم. ما درحالحاضر و در مراکز استانها و شهرهای دیگر حدود ۲۲۰ دفتر داریم. در استانها هم شورای استان داریم. این شورا متشکل است از معاونان دبیر استان و دبیران شهرستانهای استان که معمولا در فاصلههایی که مقتضی میدانند، جلسه میگذارند. ما در مؤتلفه اسلامی یک چشمانداز ۱۵ساله را چند سال پیش تصویب کردیم که مؤتلفه اسلامی در آن چارچوب عمل میکند. در کنگرههای ما یک خطمشی سهساله براساس آن چشمانداز ۱۵ساله تصویب میشود. ضمنا هر سال ما یک برنامه و بودجه برای سال آینده داریم. از حدود ۲۰ سال پیش تا بهحال تلاش کردیم مؤتلفه به هیچ شخص ویژهای متکی نباشد.
بنابراین هر کدام از اشخاص مؤتلفه که به هر دلیلی حضور نداشته باشند، بهراحتی در سیستم مؤتلفه مسئولیت آنها منتقل میشود. متکیشدن به سیستم به جای اتکا به اشخاص از میراثهای پایدار مرحوم استاد عسگراولادی است.
همانطور که میدانید، فعالیت اقتصادی برای احزاب ممنوع است. هیچ حزبی در کشور اجازه فعالیت اقتصادی ندارد. وسع مالی اعضای ما متفاوت است، بنابراین مطابق وسع، افراد [به حزب کمک مالی میکنند] بعضی از افراد عضو مؤتلفه وضع مالی بسیار خوبی دارند و به ما هم کمک خوبی میکنند.
الان در کشور حداقل مقرری اعضا پنج هزار تومان است. طبیعتا با ماهی پنج هزار تومان مشکل ما حل نمیشود. ولی به مناسبتهای مختلف ما از هرکسی که تشخیص دهیم، عضو ما باشند یا به ما علاقه داشته باشند هر قدر بتوانیم دریافت میکنیم، بنابراین یک نوع «همت عالی» در این سازوکار وجود دارد.
معمولا در احزاب (غالب احزاب) عدهای برای این عضو آن حزب میشوند که سودی برای آنها دارد؛ مثلا پست یا شغلی برای آنها فراهم کند. ما در مؤتلفه از همان اول طی میکنیم که برای دنیای شما نمیتوانیم مفید باشیم. حتی گاهی اوقات هم از شما پول میگیریم. ولی کاری که در مؤتلفه انجام گرفته این است که سنگینی بار مالی بر دوش اعضا قرار گرفته است. مثال میزنم؛ در بعضی از شهرستانهای ما مثلا [یک دفتر] صد عضو دارد. اینها به جای اینکه معطل ما شوند خودشان با هم قرار گذاشتند که اگر دفتر ندارند یا حتی اگر دارند و مثلا دوهفتهای یکبار جلسه میگذارند، هزینه هر جلسه را یکی برعهده بگیرد.
تاریخ تأسیس حزب ما ۱۳۴۲ است. یعنی ۵۴ سال از تاریخ تأسیس مؤتلفه اسلامی میگذرد. اصولا حزب مؤتلفه اسلامی با اراده و تصمیم امامخمینی(ره) تشکیل شده است. محل تشکیل حزب مؤتلفه اسلامی، منزل حضرت امام در سال ۴۲ در قم است. به قول آقای سیدحسن نصرالله، ما یک نقطه مشترک با حزبالله لبنان داریم که بینظیر است؛ هم تأسیس حزبالله و هم تأسیس حزب مؤتلفه اسلامی با تصمیم شخص امام انجام شده است. ما از همان زمان هم مرامنامه داریم و هم اساسنامه. این مرامنامه و اساسنامه با ویرایش شهید بهشتی، نهایی شد و به تصویب شورای مرکزی رسید. البته زمان تأسیس نام ما «هیئتهای مؤتلفه اسلامی» بود، بعدا به «جمعیتهای اسلامی» تغییر کرد و سپس به «حزب مؤتلفه اسلامی».
اما آنچه که مشخصات روز مؤتلفه است این است که ما یک بار در اساسنامه و مرامنامه تجدیدنظر کردیم، منتها اصول همان اصول سال ۴۲ است. براساس اساسنامه ما یک هیئت مؤسس داریم - مؤسسین مؤتلفه در سال ۴۲- در تغییراتی که چند سال پیش در اساسنامه داده شد، «هیئت مؤسس» به «هیئت نظارت» تغییر نام داد. میتوان گفت یک رکن بسیار مهم حزب مؤتلفه اسلامی وجود همین هیئت نظارت است. البته عدهای از مؤسسین اولیه مؤتلفه از دنیا رفتهاند ولی سازوکار مشخصی برای شرایطی که کسی از این هیئت خارج میشود، وجود دارد. بنابراین الان هم ۱۲ نفر بهعنوان هیئت نظارت در حزب مؤتلفه داریم.
کار هیئت نظارت مواردی است که مربوط به کلیت حزب مؤتلفه اسلامی میشود؛ یعنی جایی که موضوع کیان مؤتلفه اسلامی است، بحث به هیئت نظارت مربوط میشود. بعد از آن ما یک کنگره داریم، همان مجمع عمومی که براساس اساسنامه هر سه سال یکبار تشکیل میشود. افرادی که این کنگره را تشکیل میدهند نمایندگان حوزههای حزبی مؤتلفه در سراسر کشور هستند. بنابراین این مجمع از بدنه مؤتلفه تشکیل میشود. مجمع عمومی دو کار بسیار مهم دارد؛ اگر زمانی قرار بر تغییر بخشهایی از اساسنامه باشد، این کار را فقط مجمع عمومی میتواند انجام دهد، یک کار معمولی مجمع عمومی هم انتخاب اعضای شورای مرکزی است. شورای مرکزی ۳۰ عضو اصلی و پنج عضو علیالبدل دارد منتها هیئت نظارت مؤتلفه راجع به صلاحیت نهایی نامزدهای شورای مرکزی نظر میدهد. یعنی نظرات بدنه مؤتلفه را میگیریم که به نظر آنها چه کسانی واجد شرایط عضویت در شورای مرکزی هستند. اسامی در هیئت نظارت مطرح میشود و معمولا دوبرابر و بعضی اوقات بیش از دوبرابر نامزد به مجمع عمومی معرفی میشود. کنگره (یعنی همان مجمع عمومی) از بین این معرفیشدهها اعضای شورای مرکزی را انتخاب میکنند. شورای مرکزی ما بعد از انتخاب،
معمولا در اولین یا دومین جلسه خود (جلسات هفتگی است) مسئولان اجرائی مؤتلفه را انتخاب میکنند. بنابراین انتخاب دبیرکل حزب مؤتلفه برعهده شورای مرکزی است. دبیرکل باید ۲۰ رأی داشته باشد تا بهعنوان دبیرکل انتخاب شود. یعنی فرض کنید جلسه شورای مرکزی با ۲۵ نفر برگزار شود، دوسوم این تعداد برای انتخاب دبیرکل کفایت نمیکند، حتما باید ۲۰ رأی داشته باشد. قائممقام دبیرکل را هم شورا انتخاب میکند.
مؤتلفه یک دبیر اجرائی هم دارد که شخص دوم حزب محسوب میشود و کارهای اجرائی برعهده اوست. او هم باید با ۲۰ رأی انتخاب شود، قائممقام هر دو دبیر هم همینطور. البته معمولا قائممقام دبیرکل، دبیر اجرائی و قائممقام دبیر اجرائی را دبیرکل معرفی میکند. ما در حزب مؤتلفه شش معاونت داریم که معاون دبیرکل هستند اما دبیر اجرائی بیشتر با اینها کار میکند. معاونتها شامل معاونت اداری-مالی، معاونت تبلیغات و روابطعمومی، معاونت سازماندهی، معاونت سیاسی، معاونت مطالعات و برنامهریزی و معاونت بینالملل است. قبلا تعداد معاونتها بیشتر بود که بعدا محدود شد.
ما در مؤتلفه هر هفته بدون استثنا جلسه شورای مرکزی داریم. ما هر هفته بدون استثنا موضعگیری در قبال مسائل روز داریم. ما درحالحاضر و در مراکز استانها و شهرهای دیگر حدود ۲۲۰ دفتر داریم. در استانها هم شورای استان داریم. این شورا متشکل است از معاونان دبیر استان و دبیران شهرستانهای استان که معمولا در فاصلههایی که مقتضی میدانند، جلسه میگذارند. ما در مؤتلفه اسلامی یک چشمانداز ۱۵ساله را چند سال پیش تصویب کردیم که مؤتلفه اسلامی در آن چارچوب عمل میکند. در کنگرههای ما یک خطمشی سهساله براساس آن چشمانداز ۱۵ساله تصویب میشود. ضمنا هر سال ما یک برنامه و بودجه برای سال آینده داریم. از حدود ۲۰ سال پیش تا بهحال تلاش کردیم مؤتلفه به هیچ شخص ویژهای متکی نباشد.
بنابراین هر کدام از اشخاص مؤتلفه که به هر دلیلی حضور نداشته باشند، بهراحتی در سیستم مؤتلفه مسئولیت آنها منتقل میشود. متکیشدن به سیستم به جای اتکا به اشخاص از میراثهای پایدار مرحوم استاد عسگراولادی است.
همانطور که میدانید، فعالیت اقتصادی برای احزاب ممنوع است. هیچ حزبی در کشور اجازه فعالیت اقتصادی ندارد. وسع مالی اعضای ما متفاوت است، بنابراین مطابق وسع، افراد [به حزب کمک مالی میکنند] بعضی از افراد عضو مؤتلفه وضع مالی بسیار خوبی دارند و به ما هم کمک خوبی میکنند.
الان در کشور حداقل مقرری اعضا پنج هزار تومان است. طبیعتا با ماهی پنج هزار تومان مشکل ما حل نمیشود. ولی به مناسبتهای مختلف ما از هرکسی که تشخیص دهیم، عضو ما باشند یا به ما علاقه داشته باشند هر قدر بتوانیم دریافت میکنیم، بنابراین یک نوع «همت عالی» در این سازوکار وجود دارد.
معمولا در احزاب (غالب احزاب) عدهای برای این عضو آن حزب میشوند که سودی برای آنها دارد؛ مثلا پست یا شغلی برای آنها فراهم کند. ما در مؤتلفه از همان اول طی میکنیم که برای دنیای شما نمیتوانیم مفید باشیم. حتی گاهی اوقات هم از شما پول میگیریم. ولی کاری که در مؤتلفه انجام گرفته این است که سنگینی بار مالی بر دوش اعضا قرار گرفته است. مثال میزنم؛ در بعضی از شهرستانهای ما مثلا [یک دفتر] صد عضو دارد. اینها به جای اینکه معطل ما شوند خودشان با هم قرار گذاشتند که اگر دفتر ندارند یا حتی اگر دارند و مثلا دوهفتهای یکبار جلسه میگذارند، هزینه هر جلسه را یکی برعهده بگیرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.