ايجاد التهاب بدون اختلاف شخصي ممكن نيست
گيسو فغفوري: باغ کتاب در مدت اندکی که از افتتاح آن میگذرد، با مسائل گوناگونی روبهرو شده است. اینکه یک مکان مناسب برای ارائه کتابها در حکم یک نمایشگاه دائمی در نظر گرفته شود از طرف صاحبنظران میتواند یک شمشیر دولبه باشد؛ اینکه عدهای آن را رفع یک کمبود؛ یعنی نداشتن ویترین برای کتابها میدانند و عدهای دیگر آن را رقیبی برای کتابفروشیهای کوچک سطح شهر. با توجه به اینکه نهاد عمومی؛ یعنی شهرداری این مکان را به ثمر رسانده است، بحث عدم عدالت و تبعیض جزء مقولات جداییناپذیر این فعالیتها محسوب میشود. با دو نفر از دستاندرکاران حوزه کتاب در این زمینه صحبت کردیم؛ محمود آموزگار بهعنوان رئیس اتحادیه و محسن طائب بهعنوان رئیس بخش کودک و نوجوان باغ کتاب.
محسن طائب، مدیرعامل شرکت توسعه محصولات فرهنگی- هنری دنیای ماهپیشونی، درحالحاضر مدیر بخش کودک و نوجوان مجموعه باغکتاب تهران است. شرکتی که اولین صورتجلسه هیئتمدیرهاش برای تأسیس شرکت مربوط به سال 1391 است اما درباره فعالیتهایش کمتر خبری تا پیش از باغکتاب پیدا میشود. طبق گفته مدیرعاملش عمده فعالیت این شرکت متمرکز در تهیه و توزیع کتاب و محصولات فرهنگی کودک و نوجوان است؛ البته با هدف ایجاد بستر مناسب برای گسترش ویترین کتاب کودک و ترویج کتابخوانی. این شرکت در مزایدهای که شهرداری برای راهاندازی بخش کودک باغکتاب انجام داده، برنده شده است. با طائب که پیشتر او را بهعنوان مدیر نشر پیدایش میشناختیم، درباره نحوه همکاری شرکت ماهپیشونی با باغکتاب، نحوه استقبال ناشران و کتابفروشان و فعالیتهای بخش کودک باغکتاب... گفتوگویی انجام دادهایم. هرچند مردم از فضای باغکتاب استقبال کردهاند اما با توجه به امضای 350 ناشر که اعتراض خود را به اتحادیه ابراز کردند، به نظر میرسد این مجموعه برای ایجاد رابطه دوستانه با اهالی صنف مسیر سختی را پیشرو دارد.
کمی به عقب برگردیم؛ شما چگونه از مزایده باخبر شدید؟
از طریق آگهی روزنامه.
چند نفر در این مزایده شرکت کرده بودند؟
از تعداد شرکتکنندگان بیاطلاعم ولی میدانم ناشران دیگر نیز در این مزایده شرکت کردهاند.
شما چه رقمی را پیشنهاد دادید که توانستید در این میان برنده شوید؟
قطعا بیشترین رقم که توانستیم نسبت به دیگران در این مزایده برنده شویم.
این شرکت آیا به نهاد دولتی یا عمومی وابسته است؟
خیر بههیچوجه؛ ماهپیشونی وابسته به هیچ نهاد دولتی یا عمومی نیست.
چه سختیهایی را برای آغاز فعالیت برای مؤسسه ماهپیشونی متصور میشدید؟
ایجاد ارتباط با حدود300 ناشر و هماهنگی برای ارسال بهموقع کتاب و تجهیز و چینش موضوعی کتاب در یک فضای چهارهزارمتری در یک زمان کوتاه، کار بسیار دشواری است ولی برای ما ذوق و شیرینی ایجاد و بنای یک ویترین کتاب کودک و نوجوان در طول حدود 15 هزار متر، جبرانکننده همه سختیها بوده و هست؛ این در عمر کتاب کودک ایران تولدی دیگر بود.
با وجود انجمن فرهنگی ناشران کتاب کودک یا اتحادیه، چرا مؤسسه ماهپیشونی برای تشکیل بخش کودک باغکتاب و دعوت ناشران و کتابفروشان انتخاب شد؟
سؤال را درست متوجه نمیشوم، اینکه چرا انجمن فرهنگی کتاب کودک یا اتحادیه انتخاب نشد، حتما به دلیل اینکه اساسا در مزایده شرکت نکردند؛ ولی تا آنجا که من به خاطر دارم؛ در جلسهای که به دعوت مدیرعامل نشر شهر آقای دکترحسینی از ناشران و کتابفروشان بزرگسال، آقایان همایی، نشر نی، آقای رمضانی، نشر مرکز، آقای جعفریه، نشر ثالث، آقای میردشتی، آقای موسایی و... همچنین رئیس اتحادیه آقای آموزگار و دو نفر از نشر کودک، من از نشر پیدایش و یک نفر هم آقای ستارزاده از خانه ادبیات تشکیل شد، آقای دکتر حسینی در آن جلسه به معرفی و چگونگی شکلگیری باغکتاب پرداختند و بعد از جمع حاضر و خصوصا آقای آموزگار بهعنوان رئیس اتحادیه و حضار در جلسه خواستند پیشنهاد خود را درخصوص نحوه اداره بخش کتاب باغکتاب بگویند. تا آنجا که در خاطر دارم قرار شد آقایان کیاییان و آموزگار طرح خود را براي نحوه اداره فروشگاه کتاب باغکتاب ارائه دهند.
چند ناشر عضو شرکت ماهپیشونی هستند؟
درحالحاضر این شرکت دارای 36 عضو است که از این تعداد 23 عضو ناشر سهامشان در شرف ثبت است و 13 عضو سهامدار هستند. ما بنا بر نوع فعالیت در حوزه انتشار کتاب کودک و نوجوان از شرکت تعاونی انجمن فرهنگی ناشران کتاب کودک و نوجوان کمک گرفتیم. اتحادیه کارگروه تخصصی یا گروهی را برای این کار ندارد و اینکه نوع فعالیت و ضوابط قانونی اتحادیه و انجمنهای فرهنگی اجازه فعالیت اقتصادی نمیدهد.
شما همچنان در حال عضوگیری از بین ناشران برای حضور در این شرکت توسعه هستید؟ نحوه عضویت چگونه است و چه فرقی با دیگر شرکتها دارد؟ فکر میکنید ناشران برای عضویت در شرکتهایی مثل شما علاقهمند باشند یا خیر؟
درحالحاضر داریم مسیر ثبت ناشرانی را که تاکنون سهامدار شدهاند، طی میکنیم. به محض اینکه مراحل اداری ثبت خاتمه یابد، هیئتمدیره در صورت وجود متقاضی خرید سهام نسبت به تشکیل مجمع عمومی فوقالعاده اقدام خواهد كرد و براساس مصوبه مجمع با افزایش سرمایه سهامداران جدید را میپذیریم؛ این شرکت با هیچ شرکت تجاری سهامی خاص دیگری تفاوت ندارد جز اینکه سهامداران این شرکت درحالحاضر از ناشران و اهالی قلم و تولیدکنندگان محصولات فرهنگی یا واردکنندگان محصولات فرهنگی هستند. هدف اصلی مؤسسان و سهامداران این شرکت این است که هرچه بیشتر و سازمانیافتهتر برای افزایش ویترین جذاب و مؤثر کتاب کودک تلاش شود.
ماهپیشونی در همکاری با باغکتاب و بخش کودک آن چه سياستي را در پيش گرفته است؟
سیاست این شرکت در همکاری با باغکتاب، رفع محرومیت از ویترین کتاب کودک و نوجوان و همانگونه که قبلا گفته شد تلاش هرچه بیشتر برای افزایش ویترین جذاب و مؤثر کتاب با هدف جلب مشارکت همه ناشران کودک در کشور است.
نحوه ارتباط کتابفروشان با باغ کتاب و ماهپیشونی چگونه است؟
طبق آماری که انجمن فرهنگی ناشران کتاب کودک و نوجوان اعلام کرده، حدود 300 ناشر کودک در کشور فعال و نیمهفعال هستند؛ از این تعداد با ارتباطی که با یکایک آنها برقرار شد، 242 ناشر تاکنون آثار منتشرشده خود را بدون هیچ محدودیتی (بررسی و ممیزی) در 23هزارو 442 عنوان کتاب برای عرضه به ماهپیشونی در باغ کتاب تحویل دادهاند، البته این آمار هر روز در حال افزایش است.
اگر این استقبال انجام شده؛ پس نامه 350 ناشر برای چیست؛ حتما از آن اطلاع دارید؟
بله قبلا از طریق فعالیتی که رئیس محترم اتحادیه از طریق بیان دیدگاهشان در مصاحبهها علیه باغ کتاب داشتهاند، مطلع شدم؛ اما درباره اینکه تعدادی از کتابفروشان عزیز و محترم ما به دلیل استقبال از باغکتاب نگران هستند، باید بگویم براساس تجربه و چیزی که در این 45 روز گذشته از مراجعان به باغکتاب شاهد آن بودم، بیشتر انگیزه استقبالکنندگان از باغکتاب، حضور در یک مکان فرهنگی-تفریحی به قصد سرگرمی خانواده است و با توجه به تنوع و بزرگی فضای مجموعه باغ کتاب بهراحتی خانوارهای تهرانی چهار تا پنج ساعت از وقت خود را میتوانند در این فضا پر کنند. این مجموعه با داشتن دهها جاذبه غیرکتاب مانند پردیس سینمایی، تالار علم کودک، باشگاه رباتیک، گالری هنر، باشگاه نجوم، کافه کودک و بزرگسال و... عاملی مهم در جذب بیشتر مراجعهکنندگان به این مجتمع بزرگ فرهنگی 65هزارمتری است، تنها بخشی از این فضا متعلق به عرضه کتاب کودک و نوجوان و کتاب بزرگسال است؛ اما درباره نگرانی از صدمهدیدن صنف کتابفروش که شما به آن اشاره کردید، ضمن اینکه من قضاوت دراینباره را زود میدانم، باید بگویم با تجربهای که در این سالها به دست آمده، باید دید آیا
تأسیس اولین شهر کتاب در سال 1374 و درحالحاضر به بیشتر از 30 شعبه در تهران در این سالها به گسترش ویترین کتاب و انس بیشتر مردم با کالای فرهنگی کتاب کمک نکرده است؟ یا فروشگاه زنجیرهای کتاب که به وسیله نشر چشمه در مجتمع تجاری کورش تأسیس و درحالحاضر یک شعبه فروشگاه به پنج فروشگاه افزایش یافته، آیا به بقیه کتابفروشیها صدمه زده است؟ آیا به گسترش ویترین کتاب کمک نشده است؟
چرا کتابفروشان به این مؤسسه اعتراض کردند؟
من از ابتدایی که وارد حوزه نشر شدم، شاید روز یا هفتهای نبوده که سخن از کمبودن ساعت مطالعه و نبود فضا برای در دسترس قرارگرفتن کتاب، ایجاد زمینه مناسب برای ترویج کتابخوانی برای مخاطبان مطرح نبوده باشد. حال که این فضا و امکان فراهم شده، بحث لطمه واردشدن به کتابفروشیها مطرح شده است. البته به نظر من ایجاد این اعتراض و التهاب نمیتواند بدون ارتباط با اختلافات شخصی در بین اعضای محترم هیئتمدیره اتحادیه باشد؛ اما واقعیت انکارناپذیر نبود تجربه فعالیت در کنار چنین فضاهای بزرگ فرهنگی کتاب در کشور است.
برای حل این نگرانی چه پیشنهادی دارید؟
به نظر من ابتدا بهتر است اختلافات شخصی بین معدود اعضای هیئتمدیره محترم اتحادیه به شکلی به مصالحه بینجامد تا صنف کتابفروش و ناشر تحت تأثیر این اختلاف قرار نگیرد و بتوان به راهکاری دست یافت که انتقامهای شخصی به اتحاد بین ایشان تبدیل شود؛ اما نکته دیگر این است که پیشنهاد میکنم در یک روز پنجشنبه یا جمعه دوستان عزیز و کتابفروش ما به باغ کتاب بیایند و از نزدیک مخاطبان باغ کتاب را ببینند. همانگونه که قبلا گفتم من اطمینان دارم خواهند دید بالای 80 درصد مخاطبان باغ کتاب تهران با هدف سرگرمی و تفریح به این فضای فرهنگی میآیند؛ بنابراین نگرانی آنها قطعا کم خواهد شد.
در بخش اول سخنان شما تناقضی وجود دارد، انگار انتقامگیری شخصی و اختلاف بین هیئتمدیره را دلیل نوشتن نامه میدانید، درست است؟ چطور 350 ناشر به همین اتحادیه دارای اختلاف نامه نوشتهاند.
به نظر من نهتنها این نامه بلکه این فضای متشنج و رفتارهایی که در شش، هفت ماه اخیر شاهد آن هستیم و از اتحادیه بروز کرده، بیتأثیر بر تدوین این نامه نبوده و بهنوعی ناشی از اختلافات شخصی است؛ اما در پاسخ به سؤال شما عرض میکنم، این نوع جمعآوری امضا کاری درست و اخلاقی نیست و با توجه به قراین موجود کاملا مخدوش است. مثلا:
1- از 340 (به جای 350) امضا و مُهر استفادهشده در این نامه بیش از 25 امضا تکراری است. در برخی از موارد شخص سه یا حتی چهار بار مُهر خود را در اوراق مختلف به کار برده است.
2- نزدیک به 30 امضا بدون ذکر نام ناشر یا کتابفروش و بدون استفاده از مُهر مؤسسه بوده و فقط امضای خالی یا حداکثر یک «نام فامیل» دیده میشود. اگر قرار به این طریق امضا جمعکردن باشد، بهراحتی میتوان در یک روز هزاران امضا روی برگه کاغذ ثبت کرد.
3- حدود 30 مورد از امضاها مربوط به کتابفروشیهای کتابهای کنکور، خریدوفروش کتاب دستدوم، مرکز چاپ و تبلیغات، لوازمالتحریر، ارسال رایگان کتاب به درِ منازل و... است (جالب توجه اینکه بر روی برخی از مُهرها جملاتی از این قبیل نوشته شده است:
دریافت شد - کلیه کاغذهای باطله شما را خریداریم- نمایندگی فروش کتابهای کنکور -آژانس کتاب و...).
4- حدود 170 نفر از امضاکنندگان عضو اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران هستند؛ یعنی کار قانونی میکنند. که تعدادی از آنها ناشر، تعدادی ناشر و کتابفروش، تعدادی پخشی و تعدادی کتابفروش هستند. جالب این است که عدهای از همین ناشران و پخشیها، خود کتاب به باغ کتاب دادهاند.
5- 170 نفر دیگر اصلا عضو اتحادیه نیستند؛ یعنی اگر این افراد مشغول به فروش کتاب هستند که باغ کتاب به آنها لطمه میزند، باید اول از اینها سؤال کرد شما که بدون مجوز کار میکنید و کارتان خلاف قانون است، چگونه تقاضای برچیدهشدن یک فعالیت قانونی را دارید. ضمنا هیئتمدیره اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران قبل از هرگونه عکسالعمل در مقابل این افراد، یا آنها را وادار به عضویت در اتحادیه کنند یا دستور پلمب مغازههایشان را صادر کنند. همچنین باید گفت طبق آمار ارائهشده در کتاب کارنامه نشر سال 94 وزارت ارشاد اسلامی، در تهران سههزارو 173 ناشر و فقط 772 کتابفروش وجود دارد. هیئتمدیره اتحادیه ناشران و کتابفروشان باید به فکر ایجاد ویترین برای سههزارو 172 ناشر نیز باشد.
شما پیشنهاد حضور در باغ کتاب را به ناشران دادهاید و اینکه این مکان برای خانوادهها مناسب است،واقعا این مکان چقدر میتواند برای ناشران و کتابفروشان مفید باشد؟
واقعیت این است که کتاب مواد غذایی نیست تا بعد از خوردن مقداری غذا، شما سیر شوید یا میل و اشتهای شما به غذا کاهش پیدا کند. کتاب با اندیشه و فکر جستوجوگر سیریناپذیر انسان سروکار دارد؛ ایجاد بستر مناسب برای تسهیل دسترسی هرچه بیشتر مردم به کتاب، میتواند اشتها و میل به دانستن را گسترش دهد و لذت خواندن را در کام مخاطبان، چه کوچک و چه بزرگ، ایجاد کند.
من فکر میکنم آنچه لازم است به آن توجه شود، طرح موضوع چرایی ضرورت ایجاد و گسترش چنین مجتمعهای بزرگ فرهنگی است. طبق آمارهای موجود، تهران دارای 64 مجتمع بزرگ تجاری (مگامال) است؛ آیا تهران 8.5 میلیوننفری، نیاز به یک یا حتی چندتا از این دست مراکز فرهنگی ندارد!؟
الان این فضا برای دایره مخاطبان و خریداران کتاب فراهم شده است؟ حداقل در بخش کودک و نوجوان؟
عموم مخاطبان بخش کودک و نوجوان، خانواده هستند. از طرفی در این فضا خانواده در کنار هم روز خود را میگذرانند. در بخشهای مختلف میتوانند بسته به سلیقه و توان و نیاز خود، انتخاب کنند؛ در حقیقت مهم این است که خانواده یک روز را کنار هم در محیطی فرهنگی میگذرانند. بسیاری از والدین در فضایی که در بخش کتابفروشی هست، برای بچهها کتاب میخوانند، استراحت میکنند و با خیال راحت غذا و خوراکی بچهها را میدهند؛ در فضایی راحت بین کتابها که فضایی است که در کمتر جایی دیده میشود. خانوادهها با فرزندانشان در سنین مختلف و سلیقههای متنوع میتوانند بهراحتی در این فضا کالای فرهنگیای را که به آن علاقه دارند، انتخاب کنند.
شما با نهادهای مستقل فعال در حوزه کودک و نوجوان چه ارتباطی دارید؛ مثلا انجمن نویسندگان، شورای کتاب کودک، لاکپشت پرنده و...؟
برنامههایی برای این ارتباطها وجود دارد و طرحهایی اجرائی در نظر گرفته شده است. مثلا قرار است پنلهایی برای لاکپشت پرنده برای کتابهای فصلی و کتابهای نشاندار قرار بدهیم. همینطور شورای کتاب کودک و بقیه نهادهایی که فهرست یا جوایزی در بخش کتابهای کودک و نوجوان دارند که البته این همکاری نیاز به همکاری مستمر این نهادها دارد که بروشورها و فهرست کتابهایشان را در اختیار ماهپیشونی قرار بدهند. از طرفی، درباره انجمن نویسندگان کودک و نوجوان، میتوانیم همکاری برای برنامههای جشن امضای کتاب یا کارگاههای قصهخوانی یا نقد و بررسی کتاب و دیدار با نویسندهها و مترجمها را داشته باشیم و با انجمن تصویرگران کتاب کودک نیز برای فعالیتهای تصویرگری و دیدار با تصویرگران کتاب کودک. هماکنون گفتوگوهایی با بعضی از این دوستان انجام شده و در حال برنامهریزی هستیم تا از پتانسیلهای گوناگون گروهها و نهادهای مختلف حوزه کودک و نوجوان با توجه به نوع فعالیتهای مجموعه و ضوابط ماهپیشونی استفاده کنیم. در حقیقت، قرار است هفتهای دو برنامه ویژه در فروشگاه برگزار شود.
در بخش کودک و نوجوان باغ کتاب، چقدر به همکاری با ناشران مستقل و کتابفروشیهای کوچک اهمیت داده میشود و چقدر رقیب آنها محسوب میشوید؟
اگر از ناشران مستقل منظورتان ناشران بخش خصوصی باشد، باید بگویم از 242 ناشری که در کشور در عرصه کودک و نوجوان فعالیت میکنند، بهجز سه ناشر: مدرسه، امیرکبیر و سوره مهر که دولتی هستند، مابقی همه ناشران بخش خصوصی تهران و شهرستانها هستند. نزدیک به 170 ناشر از تولیدکنندگان کوچک و کمکتاب هستند. سیاست ماهپیشونی در ارتباط با تأمینکنندگان کتاب نیز حمایت مستقیم از تولیدکننده ناشر است.
پس رقابتی در کار نیست؟
به نظر من، خیر؛ در کل رقابتی درکار نیست، بهویژه در بخش کودک و نوجوان. به دلیل اینکه اساسا کتاب کودک ویترینی برای عرضه در کتابفروشیها نداشته است.
هرچند بارها اعلام شده است که هدف، افزایش فروش کتاب است؛ اما ناشران و کتابفروشان نگرانیهایی دارند. برای رفع آنها چه تدابیری اندیشیده شده است؟
چرا شما اصرار بر افزایش فروش و کلمه فروش دارید!؟
پس هدف چیست؟ قرار است یک امکان رفاهی بیهیچ بازگشت سرمایهای برای شرکت ماهپیشونی در اختیار مردم و ناشران قرار گیرد؟
حتما رونق اقتصاد نشر کودک برای ما بسیار حائزاهمیت است، اما تعجب از این است که چرا کمتر توجه به امکانی كه برای خروج از محرومیت کتاب کودک فراهم آمده نمیشود؛ آنچه برای ما هدف اصلی است ایجاد و تأسیس یک ویترین با 23هزارو 442 عنوان کتاب است، حتما در دل این هدف، اقتصاد نشر کتاب کودک هم رونق خواهد یافت.
تفاوت این مجموعه با فروشگاههای دیگر بهلحاظ فعالیتهای جنبی بسیار است. این فضا امکان انتخاب و ارتباط مستقیم مخاطب با کتاب را فراهم میکند. مخاطب این فرصت را دارد تا بدون محدودیت مکانی و زمانی با خیال راحت در بین کتابها بچرخد، لابهلای قفسهها کتابها را ببیند، انتخاب کند و حتی سر فرصت کتاب را بخواند. ارتباط مستقیم و لمس کتاب برای مخاطب خردسال و کودک در کمتر فروشگاه کتاب یا کتابفروشیای فراهم است. تعداد متنوع ناشران و کتابها میتواند پاسخگوی هر نوع سلیقه و گروه سنی باشد. اینجا فقط بحث فروش کتاب نیست، بحث راهیافتن کتاب به سبد کالای خانواده است؛ فرصتی برای دوستی با کتاب در محیطی امن و آرام و شاد برای بچهها. ما اطمینان داریم که برایند مجموعه فعالیتهای باغ کتاب به گسترش و ترویج کتابخوانی و در نتیجه رونق اقتصاد نشر منجر ميشود نهتنها به کتابفروشان، بلکه به ناشران کتاب نیز کمک میکند. در یکی از سؤالات شما هم اشاره کردم معمولا مخاطبان ما خانوادهها هستند، درحالیکه فروشگاه کتاب یا کتابفروشی کمتر این فرصت را مهیا میکند.
آیا با آمدن باغ کتاب این نگرانی مطرح نيست که کتابفروشیهای سطح شهر از بین بروند؟
من فکر میکنم اینقدر کمبود ویترین کتاب در کشور هست که باعث نشود کتابفروشیهای کوچک و محلی از بین بروند، بلکه بر این باورم که فضاهای اینچنینی به گسترش و ارتقای فرهنگ خواندن و ترویج کتاب و کتابفروشی کمک خواهد کرد، درواقع باید دید و تحلیل کرد که آیا گشایش اولین شهر کتاب تهران بهعنوان یک مجموعه کوچک عرضهکننده مجموعه کتاب و محصولات فرهنگی یا تأسیس اولین فروشگاه زنجیرهای کتاب در کورش، باعث کاهش سطح کتابخوانی و بهتبع آن کاهش عطش تأسیس شعبات بعدی آنها شده یا خیر یا امروز شما میبینید در همین تهران یک شهر کتاب به بالای 30 فروشگاه کتاب در شهر تهران افزایش یافته یا یک شعبه فروشگاه نشر چشمه در عرض چند سال اخیر به چند فروشگاه افزایش یافته است. من چنین فکر نمیکنم، چون در اصل نوع مخاطب و فعالیت این دو؛ یعنی باغ کتاب و کتابفروشیهای سطح شهر به دردسترسقرارگرفتن بیشتر کتاب کمک میکند. باغ کتاب هم در کنار بقیه مراکز عرضه کتاب میتواند به فروش کتاب و این چرخه توزیع کمک کند.
گيسو فغفوري: باغ کتاب در مدت اندکی که از افتتاح آن میگذرد، با مسائل گوناگونی روبهرو شده است. اینکه یک مکان مناسب برای ارائه کتابها در حکم یک نمایشگاه دائمی در نظر گرفته شود از طرف صاحبنظران میتواند یک شمشیر دولبه باشد؛ اینکه عدهای آن را رفع یک کمبود؛ یعنی نداشتن ویترین برای کتابها میدانند و عدهای دیگر آن را رقیبی برای کتابفروشیهای کوچک سطح شهر. با توجه به اینکه نهاد عمومی؛ یعنی شهرداری این مکان را به ثمر رسانده است، بحث عدم عدالت و تبعیض جزء مقولات جداییناپذیر این فعالیتها محسوب میشود. با دو نفر از دستاندرکاران حوزه کتاب در این زمینه صحبت کردیم؛ محمود آموزگار بهعنوان رئیس اتحادیه و محسن طائب بهعنوان رئیس بخش کودک و نوجوان باغ کتاب.
محسن طائب، مدیرعامل شرکت توسعه محصولات فرهنگی- هنری دنیای ماهپیشونی، درحالحاضر مدیر بخش کودک و نوجوان مجموعه باغکتاب تهران است. شرکتی که اولین صورتجلسه هیئتمدیرهاش برای تأسیس شرکت مربوط به سال 1391 است اما درباره فعالیتهایش کمتر خبری تا پیش از باغکتاب پیدا میشود. طبق گفته مدیرعاملش عمده فعالیت این شرکت متمرکز در تهیه و توزیع کتاب و محصولات فرهنگی کودک و نوجوان است؛ البته با هدف ایجاد بستر مناسب برای گسترش ویترین کتاب کودک و ترویج کتابخوانی. این شرکت در مزایدهای که شهرداری برای راهاندازی بخش کودک باغکتاب انجام داده، برنده شده است. با طائب که پیشتر او را بهعنوان مدیر نشر پیدایش میشناختیم، درباره نحوه همکاری شرکت ماهپیشونی با باغکتاب، نحوه استقبال ناشران و کتابفروشان و فعالیتهای بخش کودک باغکتاب... گفتوگویی انجام دادهایم. هرچند مردم از فضای باغکتاب استقبال کردهاند اما با توجه به امضای 350 ناشر که اعتراض خود را به اتحادیه ابراز کردند، به نظر میرسد این مجموعه برای ایجاد رابطه دوستانه با اهالی صنف مسیر سختی را پیشرو دارد.
کمی به عقب برگردیم؛ شما چگونه از مزایده باخبر شدید؟
از طریق آگهی روزنامه.
چند نفر در این مزایده شرکت کرده بودند؟
از تعداد شرکتکنندگان بیاطلاعم ولی میدانم ناشران دیگر نیز در این مزایده شرکت کردهاند.
شما چه رقمی را پیشنهاد دادید که توانستید در این میان برنده شوید؟
قطعا بیشترین رقم که توانستیم نسبت به دیگران در این مزایده برنده شویم.
این شرکت آیا به نهاد دولتی یا عمومی وابسته است؟
خیر بههیچوجه؛ ماهپیشونی وابسته به هیچ نهاد دولتی یا عمومی نیست.
چه سختیهایی را برای آغاز فعالیت برای مؤسسه ماهپیشونی متصور میشدید؟
ایجاد ارتباط با حدود300 ناشر و هماهنگی برای ارسال بهموقع کتاب و تجهیز و چینش موضوعی کتاب در یک فضای چهارهزارمتری در یک زمان کوتاه، کار بسیار دشواری است ولی برای ما ذوق و شیرینی ایجاد و بنای یک ویترین کتاب کودک و نوجوان در طول حدود 15 هزار متر، جبرانکننده همه سختیها بوده و هست؛ این در عمر کتاب کودک ایران تولدی دیگر بود.
با وجود انجمن فرهنگی ناشران کتاب کودک یا اتحادیه، چرا مؤسسه ماهپیشونی برای تشکیل بخش کودک باغکتاب و دعوت ناشران و کتابفروشان انتخاب شد؟
سؤال را درست متوجه نمیشوم، اینکه چرا انجمن فرهنگی کتاب کودک یا اتحادیه انتخاب نشد، حتما به دلیل اینکه اساسا در مزایده شرکت نکردند؛ ولی تا آنجا که من به خاطر دارم؛ در جلسهای که به دعوت مدیرعامل نشر شهر آقای دکترحسینی از ناشران و کتابفروشان بزرگسال، آقایان همایی، نشر نی، آقای رمضانی، نشر مرکز، آقای جعفریه، نشر ثالث، آقای میردشتی، آقای موسایی و... همچنین رئیس اتحادیه آقای آموزگار و دو نفر از نشر کودک، من از نشر پیدایش و یک نفر هم آقای ستارزاده از خانه ادبیات تشکیل شد، آقای دکتر حسینی در آن جلسه به معرفی و چگونگی شکلگیری باغکتاب پرداختند و بعد از جمع حاضر و خصوصا آقای آموزگار بهعنوان رئیس اتحادیه و حضار در جلسه خواستند پیشنهاد خود را درخصوص نحوه اداره بخش کتاب باغکتاب بگویند. تا آنجا که در خاطر دارم قرار شد آقایان کیاییان و آموزگار طرح خود را براي نحوه اداره فروشگاه کتاب باغکتاب ارائه دهند.
چند ناشر عضو شرکت ماهپیشونی هستند؟
درحالحاضر این شرکت دارای 36 عضو است که از این تعداد 23 عضو ناشر سهامشان در شرف ثبت است و 13 عضو سهامدار هستند. ما بنا بر نوع فعالیت در حوزه انتشار کتاب کودک و نوجوان از شرکت تعاونی انجمن فرهنگی ناشران کتاب کودک و نوجوان کمک گرفتیم. اتحادیه کارگروه تخصصی یا گروهی را برای این کار ندارد و اینکه نوع فعالیت و ضوابط قانونی اتحادیه و انجمنهای فرهنگی اجازه فعالیت اقتصادی نمیدهد.
شما همچنان در حال عضوگیری از بین ناشران برای حضور در این شرکت توسعه هستید؟ نحوه عضویت چگونه است و چه فرقی با دیگر شرکتها دارد؟ فکر میکنید ناشران برای عضویت در شرکتهایی مثل شما علاقهمند باشند یا خیر؟
درحالحاضر داریم مسیر ثبت ناشرانی را که تاکنون سهامدار شدهاند، طی میکنیم. به محض اینکه مراحل اداری ثبت خاتمه یابد، هیئتمدیره در صورت وجود متقاضی خرید سهام نسبت به تشکیل مجمع عمومی فوقالعاده اقدام خواهد كرد و براساس مصوبه مجمع با افزایش سرمایه سهامداران جدید را میپذیریم؛ این شرکت با هیچ شرکت تجاری سهامی خاص دیگری تفاوت ندارد جز اینکه سهامداران این شرکت درحالحاضر از ناشران و اهالی قلم و تولیدکنندگان محصولات فرهنگی یا واردکنندگان محصولات فرهنگی هستند. هدف اصلی مؤسسان و سهامداران این شرکت این است که هرچه بیشتر و سازمانیافتهتر برای افزایش ویترین جذاب و مؤثر کتاب کودک تلاش شود.
ماهپیشونی در همکاری با باغکتاب و بخش کودک آن چه سياستي را در پيش گرفته است؟
سیاست این شرکت در همکاری با باغکتاب، رفع محرومیت از ویترین کتاب کودک و نوجوان و همانگونه که قبلا گفته شد تلاش هرچه بیشتر برای افزایش ویترین جذاب و مؤثر کتاب با هدف جلب مشارکت همه ناشران کودک در کشور است.
نحوه ارتباط کتابفروشان با باغ کتاب و ماهپیشونی چگونه است؟
طبق آماری که انجمن فرهنگی ناشران کتاب کودک و نوجوان اعلام کرده، حدود 300 ناشر کودک در کشور فعال و نیمهفعال هستند؛ از این تعداد با ارتباطی که با یکایک آنها برقرار شد، 242 ناشر تاکنون آثار منتشرشده خود را بدون هیچ محدودیتی (بررسی و ممیزی) در 23هزارو 442 عنوان کتاب برای عرضه به ماهپیشونی در باغ کتاب تحویل دادهاند، البته این آمار هر روز در حال افزایش است.
اگر این استقبال انجام شده؛ پس نامه 350 ناشر برای چیست؛ حتما از آن اطلاع دارید؟
بله قبلا از طریق فعالیتی که رئیس محترم اتحادیه از طریق بیان دیدگاهشان در مصاحبهها علیه باغ کتاب داشتهاند، مطلع شدم؛ اما درباره اینکه تعدادی از کتابفروشان عزیز و محترم ما به دلیل استقبال از باغکتاب نگران هستند، باید بگویم براساس تجربه و چیزی که در این 45 روز گذشته از مراجعان به باغکتاب شاهد آن بودم، بیشتر انگیزه استقبالکنندگان از باغکتاب، حضور در یک مکان فرهنگی-تفریحی به قصد سرگرمی خانواده است و با توجه به تنوع و بزرگی فضای مجموعه باغ کتاب بهراحتی خانوارهای تهرانی چهار تا پنج ساعت از وقت خود را میتوانند در این فضا پر کنند. این مجموعه با داشتن دهها جاذبه غیرکتاب مانند پردیس سینمایی، تالار علم کودک، باشگاه رباتیک، گالری هنر، باشگاه نجوم، کافه کودک و بزرگسال و... عاملی مهم در جذب بیشتر مراجعهکنندگان به این مجتمع بزرگ فرهنگی 65هزارمتری است، تنها بخشی از این فضا متعلق به عرضه کتاب کودک و نوجوان و کتاب بزرگسال است؛ اما درباره نگرانی از صدمهدیدن صنف کتابفروش که شما به آن اشاره کردید، ضمن اینکه من قضاوت دراینباره را زود میدانم، باید بگویم با تجربهای که در این سالها به دست آمده، باید دید آیا
تأسیس اولین شهر کتاب در سال 1374 و درحالحاضر به بیشتر از 30 شعبه در تهران در این سالها به گسترش ویترین کتاب و انس بیشتر مردم با کالای فرهنگی کتاب کمک نکرده است؟ یا فروشگاه زنجیرهای کتاب که به وسیله نشر چشمه در مجتمع تجاری کورش تأسیس و درحالحاضر یک شعبه فروشگاه به پنج فروشگاه افزایش یافته، آیا به بقیه کتابفروشیها صدمه زده است؟ آیا به گسترش ویترین کتاب کمک نشده است؟
چرا کتابفروشان به این مؤسسه اعتراض کردند؟
من از ابتدایی که وارد حوزه نشر شدم، شاید روز یا هفتهای نبوده که سخن از کمبودن ساعت مطالعه و نبود فضا برای در دسترس قرارگرفتن کتاب، ایجاد زمینه مناسب برای ترویج کتابخوانی برای مخاطبان مطرح نبوده باشد. حال که این فضا و امکان فراهم شده، بحث لطمه واردشدن به کتابفروشیها مطرح شده است. البته به نظر من ایجاد این اعتراض و التهاب نمیتواند بدون ارتباط با اختلافات شخصی در بین اعضای محترم هیئتمدیره اتحادیه باشد؛ اما واقعیت انکارناپذیر نبود تجربه فعالیت در کنار چنین فضاهای بزرگ فرهنگی کتاب در کشور است.
برای حل این نگرانی چه پیشنهادی دارید؟
به نظر من ابتدا بهتر است اختلافات شخصی بین معدود اعضای هیئتمدیره محترم اتحادیه به شکلی به مصالحه بینجامد تا صنف کتابفروش و ناشر تحت تأثیر این اختلاف قرار نگیرد و بتوان به راهکاری دست یافت که انتقامهای شخصی به اتحاد بین ایشان تبدیل شود؛ اما نکته دیگر این است که پیشنهاد میکنم در یک روز پنجشنبه یا جمعه دوستان عزیز و کتابفروش ما به باغ کتاب بیایند و از نزدیک مخاطبان باغ کتاب را ببینند. همانگونه که قبلا گفتم من اطمینان دارم خواهند دید بالای 80 درصد مخاطبان باغ کتاب تهران با هدف سرگرمی و تفریح به این فضای فرهنگی میآیند؛ بنابراین نگرانی آنها قطعا کم خواهد شد.
در بخش اول سخنان شما تناقضی وجود دارد، انگار انتقامگیری شخصی و اختلاف بین هیئتمدیره را دلیل نوشتن نامه میدانید، درست است؟ چطور 350 ناشر به همین اتحادیه دارای اختلاف نامه نوشتهاند.
به نظر من نهتنها این نامه بلکه این فضای متشنج و رفتارهایی که در شش، هفت ماه اخیر شاهد آن هستیم و از اتحادیه بروز کرده، بیتأثیر بر تدوین این نامه نبوده و بهنوعی ناشی از اختلافات شخصی است؛ اما در پاسخ به سؤال شما عرض میکنم، این نوع جمعآوری امضا کاری درست و اخلاقی نیست و با توجه به قراین موجود کاملا مخدوش است. مثلا:
1- از 340 (به جای 350) امضا و مُهر استفادهشده در این نامه بیش از 25 امضا تکراری است. در برخی از موارد شخص سه یا حتی چهار بار مُهر خود را در اوراق مختلف به کار برده است.
2- نزدیک به 30 امضا بدون ذکر نام ناشر یا کتابفروش و بدون استفاده از مُهر مؤسسه بوده و فقط امضای خالی یا حداکثر یک «نام فامیل» دیده میشود. اگر قرار به این طریق امضا جمعکردن باشد، بهراحتی میتوان در یک روز هزاران امضا روی برگه کاغذ ثبت کرد.
3- حدود 30 مورد از امضاها مربوط به کتابفروشیهای کتابهای کنکور، خریدوفروش کتاب دستدوم، مرکز چاپ و تبلیغات، لوازمالتحریر، ارسال رایگان کتاب به درِ منازل و... است (جالب توجه اینکه بر روی برخی از مُهرها جملاتی از این قبیل نوشته شده است:
دریافت شد - کلیه کاغذهای باطله شما را خریداریم- نمایندگی فروش کتابهای کنکور -آژانس کتاب و...).
4- حدود 170 نفر از امضاکنندگان عضو اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران هستند؛ یعنی کار قانونی میکنند. که تعدادی از آنها ناشر، تعدادی ناشر و کتابفروش، تعدادی پخشی و تعدادی کتابفروش هستند. جالب این است که عدهای از همین ناشران و پخشیها، خود کتاب به باغ کتاب دادهاند.
5- 170 نفر دیگر اصلا عضو اتحادیه نیستند؛ یعنی اگر این افراد مشغول به فروش کتاب هستند که باغ کتاب به آنها لطمه میزند، باید اول از اینها سؤال کرد شما که بدون مجوز کار میکنید و کارتان خلاف قانون است، چگونه تقاضای برچیدهشدن یک فعالیت قانونی را دارید. ضمنا هیئتمدیره اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران قبل از هرگونه عکسالعمل در مقابل این افراد، یا آنها را وادار به عضویت در اتحادیه کنند یا دستور پلمب مغازههایشان را صادر کنند. همچنین باید گفت طبق آمار ارائهشده در کتاب کارنامه نشر سال 94 وزارت ارشاد اسلامی، در تهران سههزارو 173 ناشر و فقط 772 کتابفروش وجود دارد. هیئتمدیره اتحادیه ناشران و کتابفروشان باید به فکر ایجاد ویترین برای سههزارو 172 ناشر نیز باشد.
شما پیشنهاد حضور در باغ کتاب را به ناشران دادهاید و اینکه این مکان برای خانوادهها مناسب است،واقعا این مکان چقدر میتواند برای ناشران و کتابفروشان مفید باشد؟
واقعیت این است که کتاب مواد غذایی نیست تا بعد از خوردن مقداری غذا، شما سیر شوید یا میل و اشتهای شما به غذا کاهش پیدا کند. کتاب با اندیشه و فکر جستوجوگر سیریناپذیر انسان سروکار دارد؛ ایجاد بستر مناسب برای تسهیل دسترسی هرچه بیشتر مردم به کتاب، میتواند اشتها و میل به دانستن را گسترش دهد و لذت خواندن را در کام مخاطبان، چه کوچک و چه بزرگ، ایجاد کند.
من فکر میکنم آنچه لازم است به آن توجه شود، طرح موضوع چرایی ضرورت ایجاد و گسترش چنین مجتمعهای بزرگ فرهنگی است. طبق آمارهای موجود، تهران دارای 64 مجتمع بزرگ تجاری (مگامال) است؛ آیا تهران 8.5 میلیوننفری، نیاز به یک یا حتی چندتا از این دست مراکز فرهنگی ندارد!؟
الان این فضا برای دایره مخاطبان و خریداران کتاب فراهم شده است؟ حداقل در بخش کودک و نوجوان؟
عموم مخاطبان بخش کودک و نوجوان، خانواده هستند. از طرفی در این فضا خانواده در کنار هم روز خود را میگذرانند. در بخشهای مختلف میتوانند بسته به سلیقه و توان و نیاز خود، انتخاب کنند؛ در حقیقت مهم این است که خانواده یک روز را کنار هم در محیطی فرهنگی میگذرانند. بسیاری از والدین در فضایی که در بخش کتابفروشی هست، برای بچهها کتاب میخوانند، استراحت میکنند و با خیال راحت غذا و خوراکی بچهها را میدهند؛ در فضایی راحت بین کتابها که فضایی است که در کمتر جایی دیده میشود. خانوادهها با فرزندانشان در سنین مختلف و سلیقههای متنوع میتوانند بهراحتی در این فضا کالای فرهنگیای را که به آن علاقه دارند، انتخاب کنند.
شما با نهادهای مستقل فعال در حوزه کودک و نوجوان چه ارتباطی دارید؛ مثلا انجمن نویسندگان، شورای کتاب کودک، لاکپشت پرنده و...؟
برنامههایی برای این ارتباطها وجود دارد و طرحهایی اجرائی در نظر گرفته شده است. مثلا قرار است پنلهایی برای لاکپشت پرنده برای کتابهای فصلی و کتابهای نشاندار قرار بدهیم. همینطور شورای کتاب کودک و بقیه نهادهایی که فهرست یا جوایزی در بخش کتابهای کودک و نوجوان دارند که البته این همکاری نیاز به همکاری مستمر این نهادها دارد که بروشورها و فهرست کتابهایشان را در اختیار ماهپیشونی قرار بدهند. از طرفی، درباره انجمن نویسندگان کودک و نوجوان، میتوانیم همکاری برای برنامههای جشن امضای کتاب یا کارگاههای قصهخوانی یا نقد و بررسی کتاب و دیدار با نویسندهها و مترجمها را داشته باشیم و با انجمن تصویرگران کتاب کودک نیز برای فعالیتهای تصویرگری و دیدار با تصویرگران کتاب کودک. هماکنون گفتوگوهایی با بعضی از این دوستان انجام شده و در حال برنامهریزی هستیم تا از پتانسیلهای گوناگون گروهها و نهادهای مختلف حوزه کودک و نوجوان با توجه به نوع فعالیتهای مجموعه و ضوابط ماهپیشونی استفاده کنیم. در حقیقت، قرار است هفتهای دو برنامه ویژه در فروشگاه برگزار شود.
در بخش کودک و نوجوان باغ کتاب، چقدر به همکاری با ناشران مستقل و کتابفروشیهای کوچک اهمیت داده میشود و چقدر رقیب آنها محسوب میشوید؟
اگر از ناشران مستقل منظورتان ناشران بخش خصوصی باشد، باید بگویم از 242 ناشری که در کشور در عرصه کودک و نوجوان فعالیت میکنند، بهجز سه ناشر: مدرسه، امیرکبیر و سوره مهر که دولتی هستند، مابقی همه ناشران بخش خصوصی تهران و شهرستانها هستند. نزدیک به 170 ناشر از تولیدکنندگان کوچک و کمکتاب هستند. سیاست ماهپیشونی در ارتباط با تأمینکنندگان کتاب نیز حمایت مستقیم از تولیدکننده ناشر است.
پس رقابتی در کار نیست؟
به نظر من، خیر؛ در کل رقابتی درکار نیست، بهویژه در بخش کودک و نوجوان. به دلیل اینکه اساسا کتاب کودک ویترینی برای عرضه در کتابفروشیها نداشته است.
هرچند بارها اعلام شده است که هدف، افزایش فروش کتاب است؛ اما ناشران و کتابفروشان نگرانیهایی دارند. برای رفع آنها چه تدابیری اندیشیده شده است؟
چرا شما اصرار بر افزایش فروش و کلمه فروش دارید!؟
پس هدف چیست؟ قرار است یک امکان رفاهی بیهیچ بازگشت سرمایهای برای شرکت ماهپیشونی در اختیار مردم و ناشران قرار گیرد؟
حتما رونق اقتصاد نشر کودک برای ما بسیار حائزاهمیت است، اما تعجب از این است که چرا کمتر توجه به امکانی كه برای خروج از محرومیت کتاب کودک فراهم آمده نمیشود؛ آنچه برای ما هدف اصلی است ایجاد و تأسیس یک ویترین با 23هزارو 442 عنوان کتاب است، حتما در دل این هدف، اقتصاد نشر کتاب کودک هم رونق خواهد یافت.
تفاوت این مجموعه با فروشگاههای دیگر بهلحاظ فعالیتهای جنبی بسیار است. این فضا امکان انتخاب و ارتباط مستقیم مخاطب با کتاب را فراهم میکند. مخاطب این فرصت را دارد تا بدون محدودیت مکانی و زمانی با خیال راحت در بین کتابها بچرخد، لابهلای قفسهها کتابها را ببیند، انتخاب کند و حتی سر فرصت کتاب را بخواند. ارتباط مستقیم و لمس کتاب برای مخاطب خردسال و کودک در کمتر فروشگاه کتاب یا کتابفروشیای فراهم است. تعداد متنوع ناشران و کتابها میتواند پاسخگوی هر نوع سلیقه و گروه سنی باشد. اینجا فقط بحث فروش کتاب نیست، بحث راهیافتن کتاب به سبد کالای خانواده است؛ فرصتی برای دوستی با کتاب در محیطی امن و آرام و شاد برای بچهها. ما اطمینان داریم که برایند مجموعه فعالیتهای باغ کتاب به گسترش و ترویج کتابخوانی و در نتیجه رونق اقتصاد نشر منجر ميشود نهتنها به کتابفروشان، بلکه به ناشران کتاب نیز کمک میکند. در یکی از سؤالات شما هم اشاره کردم معمولا مخاطبان ما خانوادهها هستند، درحالیکه فروشگاه کتاب یا کتابفروشی کمتر این فرصت را مهیا میکند.
آیا با آمدن باغ کتاب این نگرانی مطرح نيست که کتابفروشیهای سطح شهر از بین بروند؟
من فکر میکنم اینقدر کمبود ویترین کتاب در کشور هست که باعث نشود کتابفروشیهای کوچک و محلی از بین بروند، بلکه بر این باورم که فضاهای اینچنینی به گسترش و ارتقای فرهنگ خواندن و ترویج کتاب و کتابفروشی کمک خواهد کرد، درواقع باید دید و تحلیل کرد که آیا گشایش اولین شهر کتاب تهران بهعنوان یک مجموعه کوچک عرضهکننده مجموعه کتاب و محصولات فرهنگی یا تأسیس اولین فروشگاه زنجیرهای کتاب در کورش، باعث کاهش سطح کتابخوانی و بهتبع آن کاهش عطش تأسیس شعبات بعدی آنها شده یا خیر یا امروز شما میبینید در همین تهران یک شهر کتاب به بالای 30 فروشگاه کتاب در شهر تهران افزایش یافته یا یک شعبه فروشگاه نشر چشمه در عرض چند سال اخیر به چند فروشگاه افزایش یافته است. من چنین فکر نمیکنم، چون در اصل نوع مخاطب و فعالیت این دو؛ یعنی باغ کتاب و کتابفروشیهای سطح شهر به دردسترسقرارگرفتن بیشتر کتاب کمک میکند. باغ کتاب هم در کنار بقیه مراکز عرضه کتاب میتواند به فروش کتاب و این چرخه توزیع کمک کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.