|

گفت‌وگو با محمود آموزگار، رئیس اتحادیه کتاب‌فروشان و ناشران

منتظر استقرار شورای پنجم و شهردار جدید هستیم

هر اتفاق جدیدی در ایران با واکنش‌های هیجانی روبه‌رو می‌شود. این‌بار قرعه به نام باغ کتاب افتاد؛ مکانی که با هزینه‌های میلیاردی و صرف زمانی طولانی به عنوان یکی از آخرین پروژه‌های شهردار 12ساله تهران، ‌قالیباف، در دهه اول تیر امسال افتتاح شد. در ظاهر باغ کتاب می‌تواند یک پروژه جذاب باشد، اما ناشران و کتاب‌فروشان احساس خطر کردند و هنوز کسی نمی‌داند این پروژه چه پیامدهایی دارد. به سراغ محمود آموزگار، رئیس اتحادیه ناشران و کتاب‌فروشان، رفتیم تا دلایل اعتراض 350 کتاب‌فروش ناشر را بدانیم و از نظرات ناشران درباره این اتفاق آگاه شویم.

آقای آموزگار گرامی به‌تازگی نامه‌ای از 350 ناشر خطاب به شما به‌عنوان رئیس اتحادیه فرستاده شده که از مشکلات پیش‌آمده در باغ کتاب حکایت دارد و کتاب‌فروشان درخواست داشتند از حقوق‌شان دفاع کنید. اولین سؤال این است که چرا این را به صورت نامه برای شما ارسال کردند نه برای نهاد شهرداری یا وزارت ارشاد؛ یعنی مرجع شما بودید؟
اینکه چرا نامه را خطاب به من نوشته‌اند، برای این است که می‌خواستند موضوع به صورت صنفی تعقیب شود و اگر به متن نامه توجه شود، با توجه به مواضع من که در گفت‌وگو‌های قبلی با رسانه‌ها مطرح شده بود، نسبت به فروش کتاب در باغ کتاب اعتراض خود را مطرح کرده بودند و طبیعی است که به رئیس اتحادیه‌شان نامه بنویسند.
اصلا مگر مشکلی درباره باغ کتاب وجود دارد؟ همیشه نداشتن فضا جزء مشکلات کتاب‌فروشان بوده و حالا که در این راه گامی برداشته شده، چرا اعتراض می‌شود؟
مشکل کتاب‌فروشان در رابطه با باغ کتاب به فروش کتاب در باغ کتاب برمی‌گردد. متأسفانه مواضع مدیریت مجموعه باغ کتاب نیز نگرانی‌های کتاب‌فروشان را تأیید می‌کند و افزایش می‌دهد. وقتی مگامال‌ها تنها امکان باقی‌ماندن کتاب‌فروش‌ها در صحنه قلمداد شوند و گفته شود حداکثر تا پنج، شش سال دیگر کتاب‌فروشی‌ها تعطیل خواهند شد، باید به کتاب‌فروشان حق داد که با تأسیس بزرگ‌ترین کتاب‌فروشی جهان و اداره آن به صورت انحصاری، مشکل داشته باشند.
بسیاری از خانواده‌ها از حضور در باغ کتاب راضی هستند. آن را بسیار بهتر و تمیز‌تر از بخش کودکان نمایشگاه کتاب می‌دانند. این خواسته را چطور ارزیابی می‌کنید؟
در اینکه فضای باغ کتاب و امکاناتی که در آن ایجاد شده است، بسیار جذاب است و خانواده‌ها از حضور در آن راضی هستند، تردیدی نیست. این مجموعه امکان مناسبی را برای شهروندان تهرانی فراهم آورده است و شهروندان سایر مناطق هم می‌توانند در سفرهایی که به تهران انجام می‌دهند، از باغ کتاب هم به‌عنوان یک جاذبه گردشگری دیدن کنند و همان‌طور که گفتید، از بخش کودکان نمایشگاه هم به‌طور قطع تمیز‌تر است؛ ولی این دلیل بر توجیه فروش کتاب در آن نمی‌شود. نمایشگاه کتاب 10 روز در سال برپا می‌شود و کتاب‌فروشان مشکلاتی را که این 10 روز فروش کتاب در نمایشگاه برایشان ایجاد می‌کند، تحمل می‌کنند. البته حتما توجه دارید که ارشاد با طرح‌های فصلی فروش کتاب در کتاب‌فروشی‌ها، کوشیده است از میزان آسیب‌های وارده به کتاب‌فروشی‌ها بکاهد.
شاید این سؤال چندان به ماجرای باغ کتاب ربطی نداشته باشد؛ اما تنها برخورد مستقیم خانواده‌ها با کتاب به صورت جمعی، در ایام نمایشگاه کتاب است که در بخش کودکان همیشه به علت جای نامناسب و تهویه‌نداشتن و... چندان با بازدهی روبه‌رو نمی‌شود و به این مهم توجه نمی‌شود. از شما این سؤال را می‌پرسم، چون شما به‌عنوان رئیس اتحادیه در جریان سیاست‌گذاری‌ها و برنامه‌ریزی‌های نمایشگاه کتاب هم هستید...
حق با شماست. پس از انتقال نمایشگاه به مصلا و بعد هم شهر آفتاب، محل استقرار بخش‌های کودک، دانشگاهی، بین‌الملل و آموزشی در سازه‌های موقت چادری، با هوایی که در ایام اردیبهشت یا با بارش‌های سیل‌آسا تهدید می‌شود یا با هوای گرم و دم‌کرده زیر چادرها، نفس‌کشیدن را هم مشکل می‌کند. به سهم خودم عملکرد نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران را در بخش فروش کتاب منفی و زیان‌بار تلقی می‌کنم و استفاده از سازه‌های موقت برای استقرار بخش‌های مختلف به‌ویژه کودک را اشتباه می‌دانم.
شما از چه زمانی در جریان راه‌اندازی باغ کتاب قرار گرفتید؟
سال‌ها پیش، زمانی که باغ کتاب در حال احداث بود، در زمان مدیریت آقای اشعری، در جریان باغ کتاب قرار گرفتم و بعدها در هیئت‌مدیره اتحادیه در دوران ریاست آقای قدیانی، گفت‌وگوهایی نیز با آقای اشعری انجام شد؛ البته به دفعات کاربری باغ کتاب تغییر کرد.
چرا نتوانستید به‌عنوان یک نهاد صنفی با یک نهاد عمومی - شهرداری - ارتباطی برقرار کنید؟
دغدغه اصلی من این بود که نحوه استفاده از آن، آسیبی به سیستم فروش متعارف- کتاب‌فروشی‌ها - نزند. با تصمیم هیئت‌مدیره وقت، قرار شد شرکت تعاونی ناشران و کتاب‌فروشان تهران پس از تکمیل مبادرت به بهره‌برداری کند. متأسفانه شرکت تعاونی به مشکل کلاهبرداری برخورد و از آن زمان فعالیتش متوقف شد. در دوره اخیر هیئت‌مدیره اتحادیه که من مسئولیتش را داشتم، آقای دکتر قالیباف، شهردار وقت تهران، در سخنرانی مراسم اختتامیه بیست‌وهشتمین نمایشگاه کتاب در مصلا، وعده دادند که سال بعد 130 هزار مترمربع فضای مسقف در باغ کتاب برای برگزاری بیست‌ونهمین نمایشگاه کتاب تهران تحویل خواهند داد و ازجمله قرار بود دو طبقه روی زمینی به مساحت 45 هزار مترمربع بسازند که نساختند و کم‌کم موضوع جایگزینی شهر آفتاب مطرح شد.
در این مرحله جلسه‌ای هم با دکتر حسینی که مسئولیت اداره باغ‌کتاب را هم عهده‌دار شده بودند داشتیم؛ البته ایشان از تعدادی از ناشران دعوت کرده بودند، بنده هم از میان ایشان برای گفت‌وگو دعوت شده بودم ولی نه به‌عنوان رئیس اتحادیه مثل بقیه به‌عنوان ناشر، به آقای دکتر حسینی گفتم استفاده از باغ‌کتاب به‌عنوان فروشگاه کتاب به کتاب‌فروشی‌ها آسیب می‌زند. ایشان که در درایت و دلسوزی‌شان تردید نیست، گفتند اگر کتاب‌فروشی نشود، فضا مورد استفاده بوتیک‌ها و بنگاه‌های ماشین قرار می‌گیرد. قرار بود ایشان کتبا‌ اتحادیه را در جریان قرار دهند ولی تا این لحظه بنده نامه‌ای از ایشان دریافت نکرده‌ام و در فضای مجازی از خبر تأسیس شرکت ماه‌پیشونی و برنده‌شدن آن در مزایده مطلع شدم.
عنوان شده است اختلافاتی بین کتاب‌فروشان و هیئت‌مدیره اتحادیه درباره نحوه برقراری ارتباط با باغ‌کتاب وجود دارد. به نوعی اتحادیه بر علیه مصالح اعضایش رفتار می‌کند.
هیئت‌مدیره اتحادیه از هفت نفر تشکیل شده است و حداقل سه نفر از ایشان سهام‌دار شرکت سهامی خاص ماه‌پیشونی و دو نفر از این سه نفر رئیس و نايب‌رئیس هیئت‌مدیره شرکت مزبور هستند و وقتی فعالیت شرکت یادشده را ایثار تلقی کرده و فروش کتاب در باغ‌کتاب را مخالف منافع کتاب‌فروشی‌ها ارزیابی نکنند و نفر چهارم نیز با ایشان هم‌عقیده باشد، طبیعی است که اختلاف پیش ‌بياید. طبیعی است که ناشران اگر فقط به مصالح آنی خود بیندیشند، از فروش کتاب در باغ‌کتاب استقبال کنند به‌ویژه که پای یارانه‌های دولتی نیز به آنجا باز شود. اما نباید از نظر دور بداریم که این اتحادیه، اتحادیه ناشران و کتاب‌فروشان است و اتحادیه ناشران به‌تنهایی نیست درحالی‌که اکثریت اعضای اتحادیه را کتاب‌فروشان تشکیل می‌دهند، ‌قطعا نادیده‌انگاشتن موقعیت دشواری که بر اثر فروش کتاب در باغ‌کتاب متوجه کتاب‌فروشان می‌شود، ‌چشم‌بستن بر مصالح اعضا و خلاف موازین و مقررات صنفی است.
چرا کتاب‌فروشان با راه‌اندازی باغ‌کتاب احساس نگرانی کردند؟
وضعیت کتاب‌فروشی اصلا خوب نیست و اکثریت ایشان برای دخل و خرج با مشکلات بسیاری روبه‌رو هستند. یکی از برنامه‌های انتخاباتی من برای هیئت‌مدیره دوازدهم کاهش هزینه‌های کتاب‌فروشی‌ها بود، معافیت مالیاتی، برقراری تعرفه فرهنگی برای مصارف آب و برق، تسری معافیت از پرداخت حق بیمه سهم کارفرما به کتاب‌فروشان، کافه‌کتاب، استفاده کتاب‌فروشی‌ها از یارانه‌های نشر به‌ویژه در ایام برگزاری نمایشگاهای کتاب و موارد دیگر برنامه‌هایی بود که برای حفظ کتاب‌فروشان و جلوگیری از بسته‌شدنشان در دستور کار قرار گرفت. برخی از آنها محقق شده و برخی دیگر در دست پیگیری است. در اغلب کشورهای اروپایی دولت‌ها برنامه‌های متعددی برای حفظ کتاب‌فروشی‌ها دارند. در واقع نظریه‌ای دارند که وجود کتاب‌فروشی‌ها برای اجتماع و کارکرد درست آن ضروری است. کارهای زیادی هم در دولت یازدهم برای کتاب‌فروشی‌ها انجام شده است. معافیت مالیاتی اکنون محقق شده است و هرچند همکاران کتاب‌فروش در سایر مناطق به علت مشکلات صنفی در استفاده از این معافیت مشکل دارند ولی به جرئت می‌توان گفت در اجرای آن در تهران به همت اتحادیه ناشران و کتاب‌فروشان مشکلی نداریم. بازدیدهای هفتگی دکتر صالحی از کتاب‌فروشی‌ها آنها را دوباره به کانون توجه برگرداند و طرح‌های فصلی خون تازه‌ای به جسم نیمه‌جانشان تزریق و این امیدواری را ایجاد کرد که اگر بناست مبالغی تحت عنوان یارانه نشر هزینه شود و بگذریم که منشأ همه گرفتاری‌هاست، بخش بیشتری از آن به سمت کتاب‌فروشی‌ها سوق داده شود. حالا در میانه چنین اوضاعی بزرگ‌ترین فروشگاه کتاب جهان هم با آن همه جاذبه‌های جانبی توسط باغ‌کتاب افتتاح شود و در پاسخ به ابراز نگرانی در مورد وضعیت کتاب‌فروشان گفته شود که کتاب‌فروشان آینده شغلی‌شان در گرو استقرار در مگامال‌هاست و‌گرنه ظرف پنج، شش سال تعطیل خواهند شد. شما باشید نگران نمی‌شوید؟
کدام سیاست‌ها در باغ‌کتاب مخالف حقوق کتاب‌فروشان کوچک است؟
خب طرح باغ‌کتاب هم مثل بسیاری از طرح‌های دیگر فاقد برنامه بوده است. نظرات متعددی در رابطه با نحوه استفاده از آن مطرح شده است. صحیح‌ترین نظر همان است که آقای اشعری نیز اخیرا در گفت‌وگویی مطرح کرده است. اینکه نمایشگاهی از کتاب‌هایی که منتشر می‌شود، برپا شود و با توجه به اینکه اصولا کشور فاقد منبع اطلاع‌رسانی در تازه‌های نشر است به‌نمایش‌گذاشتن کتاب‌هایی که منتشر می‌شوند، برای اطلاع مراجعان بسيار مفید خواهد بود. البته لازم است یک سامانه جامع الکترونیکی نیز طراحی شود که اطلاعات کلیه کتاب‌های منتشرشده و کتاب‌فروشی‌ها و موجودی‌شان را داشته باشد و با مراجعه، متقاضی دریابد که از کدام کتاب‌فروشی می‌تواند کتاب را بخرد. به‌این‌ترتیب کتاب‌فروشی‌ها نه‌تنها با مشکل مواجه نخواهند شد بلکه چنین طرحی باعث ارتقاي سطح آگاهی کتاب‌فروشان از تکنولوژی و استفاده از امکان فضای مجازی خواهد شد و سیستم توزیع سامان خواهد یافت. فروش کتاب در به اصلاح بزرگ‌ترین کتاب‌فروشی جهان، ‌با علم به اینکه تقاضای جدیدی برای کتاب ایجاد نشده است و لاجرم نتیجه‌اش دست‌اندازی به سهم کتاب‌فروشان در بازار کتاب است، به آن می‌ماند که برای خشکاندن درخت‌های نیمه‌جان یک باغ و قطع آنها برای برپاکردن برج‌ها، پای درختان آهک ریخته شود. فعلا منتظر استقرار شورای پنجم و شهردار جدید هستیم تا با گفت‌وگو و رایزنی راهی بیابیم.
برای حل این نگرانی‌ها چه پیشنهادی دارید؟
مسلما فعالیت‌های باغ کتاب درباره کتاب به‌طور اخص می‌تواند کمک زیادی به بالابردن سرانه مطالعه و تقاضای کتاب و روزآمدکردن کتاب‌فروشی‌ها كند. پیش‌تر عرض کردم استفاده از فضا برای نمایش کتاب‌های منتشرشده و ایجاد سامانه اینترنتی که اطلاعات همه کتاب‌ها و کتاب‌فروشی‌ها را داشته باشد و وصل‌شدن کتاب‌فروشی‌ها به سامانه گفته‌شده، باید به نحوی باشد که متقاضیان بتوانند ضمن ملاحظه کتاب در محل نمایش، به سامانه نزدیک‌ترین کتاب‌فروشی مراجعه کرده و کتاب مدنظر را برای خرید انتخاب کرده و بخرند.
چه راهی را برای بهبود رابطه کتاب‌فروشان و باغ کتاب پیشنهاد می‌کنید؟
گفت‌وگو بهترین وسیله تفاهم است و من امیدوارم با شروع به کار شورای شهر و شهرداری، زمینه آن فراهم شود. باید حرف‌های طرف مقابل را هم شنید و نتیجه گرفت.
آیا واقعا راه سومی وجود ندارد که همه‌چیز در اختیار اتحادیه نباشد؟ چون از نامه این‌طور برمی‌آمد؟
بهترین اقدام ممکن که در ارتقای نشر، بالارفتن سرانه مطالعه و ایجاد تقاضای کتاب، مفید و مؤثر است، پیشنهادهایی است که پیش‌تر نیز مطرح کرده‌ام؛ البته حتما لازم است این پیشنهادها بررسی و پخته‌تر شوند. همین گفت‌وگو حاکی است که اتحادیه سهم‌خواهی نکرده است. پیشنهادی که عرض کردم، همان راه سوم است.
همیشه نهادهای کوچک‌تر با آمدن مگامال‌ها و پردیس‌ها، احساس نگرانی می‌کنند. این معضل در جهان در حال حل است. اینجا چه پیشنهادهایی می‌تواند مطرح شود که زودتر به نتیجه برسد؟
موضوع مگامال‌ها و نسبت جوامع به سیاست‌های اقتصاد نئولیبرال، موضوعی مختص به کشورمان نیست. کشورهای بسیاری به‌ویژه در اروپا، برای مقابله با آثار اقتصاد نئولیبرال در جنبه‌های مختلف، برنامه دارند. در کشور ما نیز تعیین‌ تکلیف در‌این‌باره ضروری است، به‌ویژه اینکه موضوع حراست از فرهنگ و تهدیدهای ناشی از تهاجم فرهنگی همواره مورد توجه مسئولان کشور بوده است. خیلی خوب است که آثار اقتصاد نئولیبرال در ایجاد مشکلات فرهنگی بررسی شود. توسعه تهران و کلان‌شهرهای دیگر چه نتیجه‌ای به بار آورده است؟ جز اینکه به محله و مناسبات محله آسیب‌هایی جدی وارد کرده است. البته این از وظایف استادان اقتصاد سیاسی است که آثار چنین تفکری را تجزیه و تحلیل کنند؛ ولی من شخصا‌ این قبیل اقدامات را به نفع کشور تلقی نمی‌کنم.

هر اتفاق جدیدی در ایران با واکنش‌های هیجانی روبه‌رو می‌شود. این‌بار قرعه به نام باغ کتاب افتاد؛ مکانی که با هزینه‌های میلیاردی و صرف زمانی طولانی به عنوان یکی از آخرین پروژه‌های شهردار 12ساله تهران، ‌قالیباف، در دهه اول تیر امسال افتتاح شد. در ظاهر باغ کتاب می‌تواند یک پروژه جذاب باشد، اما ناشران و کتاب‌فروشان احساس خطر کردند و هنوز کسی نمی‌داند این پروژه چه پیامدهایی دارد. به سراغ محمود آموزگار، رئیس اتحادیه ناشران و کتاب‌فروشان، رفتیم تا دلایل اعتراض 350 کتاب‌فروش ناشر را بدانیم و از نظرات ناشران درباره این اتفاق آگاه شویم.

آقای آموزگار گرامی به‌تازگی نامه‌ای از 350 ناشر خطاب به شما به‌عنوان رئیس اتحادیه فرستاده شده که از مشکلات پیش‌آمده در باغ کتاب حکایت دارد و کتاب‌فروشان درخواست داشتند از حقوق‌شان دفاع کنید. اولین سؤال این است که چرا این را به صورت نامه برای شما ارسال کردند نه برای نهاد شهرداری یا وزارت ارشاد؛ یعنی مرجع شما بودید؟
اینکه چرا نامه را خطاب به من نوشته‌اند، برای این است که می‌خواستند موضوع به صورت صنفی تعقیب شود و اگر به متن نامه توجه شود، با توجه به مواضع من که در گفت‌وگو‌های قبلی با رسانه‌ها مطرح شده بود، نسبت به فروش کتاب در باغ کتاب اعتراض خود را مطرح کرده بودند و طبیعی است که به رئیس اتحادیه‌شان نامه بنویسند.
اصلا مگر مشکلی درباره باغ کتاب وجود دارد؟ همیشه نداشتن فضا جزء مشکلات کتاب‌فروشان بوده و حالا که در این راه گامی برداشته شده، چرا اعتراض می‌شود؟
مشکل کتاب‌فروشان در رابطه با باغ کتاب به فروش کتاب در باغ کتاب برمی‌گردد. متأسفانه مواضع مدیریت مجموعه باغ کتاب نیز نگرانی‌های کتاب‌فروشان را تأیید می‌کند و افزایش می‌دهد. وقتی مگامال‌ها تنها امکان باقی‌ماندن کتاب‌فروش‌ها در صحنه قلمداد شوند و گفته شود حداکثر تا پنج، شش سال دیگر کتاب‌فروشی‌ها تعطیل خواهند شد، باید به کتاب‌فروشان حق داد که با تأسیس بزرگ‌ترین کتاب‌فروشی جهان و اداره آن به صورت انحصاری، مشکل داشته باشند.
بسیاری از خانواده‌ها از حضور در باغ کتاب راضی هستند. آن را بسیار بهتر و تمیز‌تر از بخش کودکان نمایشگاه کتاب می‌دانند. این خواسته را چطور ارزیابی می‌کنید؟
در اینکه فضای باغ کتاب و امکاناتی که در آن ایجاد شده است، بسیار جذاب است و خانواده‌ها از حضور در آن راضی هستند، تردیدی نیست. این مجموعه امکان مناسبی را برای شهروندان تهرانی فراهم آورده است و شهروندان سایر مناطق هم می‌توانند در سفرهایی که به تهران انجام می‌دهند، از باغ کتاب هم به‌عنوان یک جاذبه گردشگری دیدن کنند و همان‌طور که گفتید، از بخش کودکان نمایشگاه هم به‌طور قطع تمیز‌تر است؛ ولی این دلیل بر توجیه فروش کتاب در آن نمی‌شود. نمایشگاه کتاب 10 روز در سال برپا می‌شود و کتاب‌فروشان مشکلاتی را که این 10 روز فروش کتاب در نمایشگاه برایشان ایجاد می‌کند، تحمل می‌کنند. البته حتما توجه دارید که ارشاد با طرح‌های فصلی فروش کتاب در کتاب‌فروشی‌ها، کوشیده است از میزان آسیب‌های وارده به کتاب‌فروشی‌ها بکاهد.
شاید این سؤال چندان به ماجرای باغ کتاب ربطی نداشته باشد؛ اما تنها برخورد مستقیم خانواده‌ها با کتاب به صورت جمعی، در ایام نمایشگاه کتاب است که در بخش کودکان همیشه به علت جای نامناسب و تهویه‌نداشتن و... چندان با بازدهی روبه‌رو نمی‌شود و به این مهم توجه نمی‌شود. از شما این سؤال را می‌پرسم، چون شما به‌عنوان رئیس اتحادیه در جریان سیاست‌گذاری‌ها و برنامه‌ریزی‌های نمایشگاه کتاب هم هستید...
حق با شماست. پس از انتقال نمایشگاه به مصلا و بعد هم شهر آفتاب، محل استقرار بخش‌های کودک، دانشگاهی، بین‌الملل و آموزشی در سازه‌های موقت چادری، با هوایی که در ایام اردیبهشت یا با بارش‌های سیل‌آسا تهدید می‌شود یا با هوای گرم و دم‌کرده زیر چادرها، نفس‌کشیدن را هم مشکل می‌کند. به سهم خودم عملکرد نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران را در بخش فروش کتاب منفی و زیان‌بار تلقی می‌کنم و استفاده از سازه‌های موقت برای استقرار بخش‌های مختلف به‌ویژه کودک را اشتباه می‌دانم.
شما از چه زمانی در جریان راه‌اندازی باغ کتاب قرار گرفتید؟
سال‌ها پیش، زمانی که باغ کتاب در حال احداث بود، در زمان مدیریت آقای اشعری، در جریان باغ کتاب قرار گرفتم و بعدها در هیئت‌مدیره اتحادیه در دوران ریاست آقای قدیانی، گفت‌وگوهایی نیز با آقای اشعری انجام شد؛ البته به دفعات کاربری باغ کتاب تغییر کرد.
چرا نتوانستید به‌عنوان یک نهاد صنفی با یک نهاد عمومی - شهرداری - ارتباطی برقرار کنید؟
دغدغه اصلی من این بود که نحوه استفاده از آن، آسیبی به سیستم فروش متعارف- کتاب‌فروشی‌ها - نزند. با تصمیم هیئت‌مدیره وقت، قرار شد شرکت تعاونی ناشران و کتاب‌فروشان تهران پس از تکمیل مبادرت به بهره‌برداری کند. متأسفانه شرکت تعاونی به مشکل کلاهبرداری برخورد و از آن زمان فعالیتش متوقف شد. در دوره اخیر هیئت‌مدیره اتحادیه که من مسئولیتش را داشتم، آقای دکتر قالیباف، شهردار وقت تهران، در سخنرانی مراسم اختتامیه بیست‌وهشتمین نمایشگاه کتاب در مصلا، وعده دادند که سال بعد 130 هزار مترمربع فضای مسقف در باغ کتاب برای برگزاری بیست‌ونهمین نمایشگاه کتاب تهران تحویل خواهند داد و ازجمله قرار بود دو طبقه روی زمینی به مساحت 45 هزار مترمربع بسازند که نساختند و کم‌کم موضوع جایگزینی شهر آفتاب مطرح شد.
در این مرحله جلسه‌ای هم با دکتر حسینی که مسئولیت اداره باغ‌کتاب را هم عهده‌دار شده بودند داشتیم؛ البته ایشان از تعدادی از ناشران دعوت کرده بودند، بنده هم از میان ایشان برای گفت‌وگو دعوت شده بودم ولی نه به‌عنوان رئیس اتحادیه مثل بقیه به‌عنوان ناشر، به آقای دکتر حسینی گفتم استفاده از باغ‌کتاب به‌عنوان فروشگاه کتاب به کتاب‌فروشی‌ها آسیب می‌زند. ایشان که در درایت و دلسوزی‌شان تردید نیست، گفتند اگر کتاب‌فروشی نشود، فضا مورد استفاده بوتیک‌ها و بنگاه‌های ماشین قرار می‌گیرد. قرار بود ایشان کتبا‌ اتحادیه را در جریان قرار دهند ولی تا این لحظه بنده نامه‌ای از ایشان دریافت نکرده‌ام و در فضای مجازی از خبر تأسیس شرکت ماه‌پیشونی و برنده‌شدن آن در مزایده مطلع شدم.
عنوان شده است اختلافاتی بین کتاب‌فروشان و هیئت‌مدیره اتحادیه درباره نحوه برقراری ارتباط با باغ‌کتاب وجود دارد. به نوعی اتحادیه بر علیه مصالح اعضایش رفتار می‌کند.
هیئت‌مدیره اتحادیه از هفت نفر تشکیل شده است و حداقل سه نفر از ایشان سهام‌دار شرکت سهامی خاص ماه‌پیشونی و دو نفر از این سه نفر رئیس و نايب‌رئیس هیئت‌مدیره شرکت مزبور هستند و وقتی فعالیت شرکت یادشده را ایثار تلقی کرده و فروش کتاب در باغ‌کتاب را مخالف منافع کتاب‌فروشی‌ها ارزیابی نکنند و نفر چهارم نیز با ایشان هم‌عقیده باشد، طبیعی است که اختلاف پیش ‌بياید. طبیعی است که ناشران اگر فقط به مصالح آنی خود بیندیشند، از فروش کتاب در باغ‌کتاب استقبال کنند به‌ویژه که پای یارانه‌های دولتی نیز به آنجا باز شود. اما نباید از نظر دور بداریم که این اتحادیه، اتحادیه ناشران و کتاب‌فروشان است و اتحادیه ناشران به‌تنهایی نیست درحالی‌که اکثریت اعضای اتحادیه را کتاب‌فروشان تشکیل می‌دهند، ‌قطعا نادیده‌انگاشتن موقعیت دشواری که بر اثر فروش کتاب در باغ‌کتاب متوجه کتاب‌فروشان می‌شود، ‌چشم‌بستن بر مصالح اعضا و خلاف موازین و مقررات صنفی است.
چرا کتاب‌فروشان با راه‌اندازی باغ‌کتاب احساس نگرانی کردند؟
وضعیت کتاب‌فروشی اصلا خوب نیست و اکثریت ایشان برای دخل و خرج با مشکلات بسیاری روبه‌رو هستند. یکی از برنامه‌های انتخاباتی من برای هیئت‌مدیره دوازدهم کاهش هزینه‌های کتاب‌فروشی‌ها بود، معافیت مالیاتی، برقراری تعرفه فرهنگی برای مصارف آب و برق، تسری معافیت از پرداخت حق بیمه سهم کارفرما به کتاب‌فروشان، کافه‌کتاب، استفاده کتاب‌فروشی‌ها از یارانه‌های نشر به‌ویژه در ایام برگزاری نمایشگاهای کتاب و موارد دیگر برنامه‌هایی بود که برای حفظ کتاب‌فروشان و جلوگیری از بسته‌شدنشان در دستور کار قرار گرفت. برخی از آنها محقق شده و برخی دیگر در دست پیگیری است. در اغلب کشورهای اروپایی دولت‌ها برنامه‌های متعددی برای حفظ کتاب‌فروشی‌ها دارند. در واقع نظریه‌ای دارند که وجود کتاب‌فروشی‌ها برای اجتماع و کارکرد درست آن ضروری است. کارهای زیادی هم در دولت یازدهم برای کتاب‌فروشی‌ها انجام شده است. معافیت مالیاتی اکنون محقق شده است و هرچند همکاران کتاب‌فروش در سایر مناطق به علت مشکلات صنفی در استفاده از این معافیت مشکل دارند ولی به جرئت می‌توان گفت در اجرای آن در تهران به همت اتحادیه ناشران و کتاب‌فروشان مشکلی نداریم. بازدیدهای هفتگی دکتر صالحی از کتاب‌فروشی‌ها آنها را دوباره به کانون توجه برگرداند و طرح‌های فصلی خون تازه‌ای به جسم نیمه‌جانشان تزریق و این امیدواری را ایجاد کرد که اگر بناست مبالغی تحت عنوان یارانه نشر هزینه شود و بگذریم که منشأ همه گرفتاری‌هاست، بخش بیشتری از آن به سمت کتاب‌فروشی‌ها سوق داده شود. حالا در میانه چنین اوضاعی بزرگ‌ترین فروشگاه کتاب جهان هم با آن همه جاذبه‌های جانبی توسط باغ‌کتاب افتتاح شود و در پاسخ به ابراز نگرانی در مورد وضعیت کتاب‌فروشان گفته شود که کتاب‌فروشان آینده شغلی‌شان در گرو استقرار در مگامال‌هاست و‌گرنه ظرف پنج، شش سال تعطیل خواهند شد. شما باشید نگران نمی‌شوید؟
کدام سیاست‌ها در باغ‌کتاب مخالف حقوق کتاب‌فروشان کوچک است؟
خب طرح باغ‌کتاب هم مثل بسیاری از طرح‌های دیگر فاقد برنامه بوده است. نظرات متعددی در رابطه با نحوه استفاده از آن مطرح شده است. صحیح‌ترین نظر همان است که آقای اشعری نیز اخیرا در گفت‌وگویی مطرح کرده است. اینکه نمایشگاهی از کتاب‌هایی که منتشر می‌شود، برپا شود و با توجه به اینکه اصولا کشور فاقد منبع اطلاع‌رسانی در تازه‌های نشر است به‌نمایش‌گذاشتن کتاب‌هایی که منتشر می‌شوند، برای اطلاع مراجعان بسيار مفید خواهد بود. البته لازم است یک سامانه جامع الکترونیکی نیز طراحی شود که اطلاعات کلیه کتاب‌های منتشرشده و کتاب‌فروشی‌ها و موجودی‌شان را داشته باشد و با مراجعه، متقاضی دریابد که از کدام کتاب‌فروشی می‌تواند کتاب را بخرد. به‌این‌ترتیب کتاب‌فروشی‌ها نه‌تنها با مشکل مواجه نخواهند شد بلکه چنین طرحی باعث ارتقاي سطح آگاهی کتاب‌فروشان از تکنولوژی و استفاده از امکان فضای مجازی خواهد شد و سیستم توزیع سامان خواهد یافت. فروش کتاب در به اصلاح بزرگ‌ترین کتاب‌فروشی جهان، ‌با علم به اینکه تقاضای جدیدی برای کتاب ایجاد نشده است و لاجرم نتیجه‌اش دست‌اندازی به سهم کتاب‌فروشان در بازار کتاب است، به آن می‌ماند که برای خشکاندن درخت‌های نیمه‌جان یک باغ و قطع آنها برای برپاکردن برج‌ها، پای درختان آهک ریخته شود. فعلا منتظر استقرار شورای پنجم و شهردار جدید هستیم تا با گفت‌وگو و رایزنی راهی بیابیم.
برای حل این نگرانی‌ها چه پیشنهادی دارید؟
مسلما فعالیت‌های باغ کتاب درباره کتاب به‌طور اخص می‌تواند کمک زیادی به بالابردن سرانه مطالعه و تقاضای کتاب و روزآمدکردن کتاب‌فروشی‌ها كند. پیش‌تر عرض کردم استفاده از فضا برای نمایش کتاب‌های منتشرشده و ایجاد سامانه اینترنتی که اطلاعات همه کتاب‌ها و کتاب‌فروشی‌ها را داشته باشد و وصل‌شدن کتاب‌فروشی‌ها به سامانه گفته‌شده، باید به نحوی باشد که متقاضیان بتوانند ضمن ملاحظه کتاب در محل نمایش، به سامانه نزدیک‌ترین کتاب‌فروشی مراجعه کرده و کتاب مدنظر را برای خرید انتخاب کرده و بخرند.
چه راهی را برای بهبود رابطه کتاب‌فروشان و باغ کتاب پیشنهاد می‌کنید؟
گفت‌وگو بهترین وسیله تفاهم است و من امیدوارم با شروع به کار شورای شهر و شهرداری، زمینه آن فراهم شود. باید حرف‌های طرف مقابل را هم شنید و نتیجه گرفت.
آیا واقعا راه سومی وجود ندارد که همه‌چیز در اختیار اتحادیه نباشد؟ چون از نامه این‌طور برمی‌آمد؟
بهترین اقدام ممکن که در ارتقای نشر، بالارفتن سرانه مطالعه و ایجاد تقاضای کتاب، مفید و مؤثر است، پیشنهادهایی است که پیش‌تر نیز مطرح کرده‌ام؛ البته حتما لازم است این پیشنهادها بررسی و پخته‌تر شوند. همین گفت‌وگو حاکی است که اتحادیه سهم‌خواهی نکرده است. پیشنهادی که عرض کردم، همان راه سوم است.
همیشه نهادهای کوچک‌تر با آمدن مگامال‌ها و پردیس‌ها، احساس نگرانی می‌کنند. این معضل در جهان در حال حل است. اینجا چه پیشنهادهایی می‌تواند مطرح شود که زودتر به نتیجه برسد؟
موضوع مگامال‌ها و نسبت جوامع به سیاست‌های اقتصاد نئولیبرال، موضوعی مختص به کشورمان نیست. کشورهای بسیاری به‌ویژه در اروپا، برای مقابله با آثار اقتصاد نئولیبرال در جنبه‌های مختلف، برنامه دارند. در کشور ما نیز تعیین‌ تکلیف در‌این‌باره ضروری است، به‌ویژه اینکه موضوع حراست از فرهنگ و تهدیدهای ناشی از تهاجم فرهنگی همواره مورد توجه مسئولان کشور بوده است. خیلی خوب است که آثار اقتصاد نئولیبرال در ایجاد مشکلات فرهنگی بررسی شود. توسعه تهران و کلان‌شهرهای دیگر چه نتیجه‌ای به بار آورده است؟ جز اینکه به محله و مناسبات محله آسیب‌هایی جدی وارد کرده است. البته این از وظایف استادان اقتصاد سیاسی است که آثار چنین تفکری را تجزیه و تحلیل کنند؛ ولی من شخصا‌ این قبیل اقدامات را به نفع کشور تلقی نمی‌کنم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.