اکتشاف آبهاي ژرف، راهحلي وسوسهانگيز
عليرضا توکلي . دکتراي مهندسي آب
چنديپيش وزارت نيرو از آغاز پروژه ۲۵۰ميليوندلاري براي اکتشاف آب در ذخاير ژرف ايران با مشارکت روسها خبر داد و اعلام کرد مطالعات شناسايي ذخاير جديد آب در مناطق ژرف و عميق ايران آغاز شده است. به گفته مسئولان وزارت نيرو بعد از انجام مطالعات ژئوفيزيک کار حفاري آغاز ميشود. لازم به ذکر است که حفاري هر حلقه چاه اکتشافي در بلوکها و نقاط عميق و ژرف به حدود ۳۰ ميليارد تومان اعتبار به صورت سالانه نياز دارد. از سوي ديگر ميزان آب ژرف تجديدپذير کشور حداکثر 1.5 تا دو ميليارد مترمکعب تخمين زده شده است، اما بررسيها نشان ميدهد اين هدف با واقعيت فاصله زيادي دارد. بايد گفت آنچه باعث پيشبرد اين پروژه عظيم در کشوري مانند ايران ميشود، جذابيت طرح و پرطمطراقبودن آن است، همچنان که در گذشته نيز شاهد اجراي چنين طرحهايي بودهايم. ورود تکنولوژي حفاري و برداشت آب از طریق چاه در کشور و گسترش سريع و عميق و عميقترشدن آن، اپيدمي سدسازي در تمام نقاط کشور و اجراي سيستمهاي آبياري تحت فشار و توسعه گسترده آن، نمونههايي از اين دست هستند. با ادامه اين روند پيشبيني ميشود روزي حفاري چاههاي آب ژرف نيز گرفتار همين مسير خواهد شد که براي
کشورهاي جهان سوم که بهدنبال رشد فزاينده بدون توجه به زيرساختها و تکنولوژي و براي اين مهم به دنبال راههايي فضايي و نه زميني هستند، امري طبيعي و گريزناپذير است.
در اين نوشتار برآنيم تا به بررسي برخي از پروژههاي قابل اجرا در وزارت نيرو با هزينهاي معادل هزينه طرح اکتشاف آبهاي ژرف بپردازيم.
چنانچه ذکر شد هزينه اجراي طرح اکتشاف آبهاي ژرف 250 ميليون دلار برآورد شده است که با اين ميزان سرمايه پروژههاي زير قابل اجرا هستند:
- احداث دو واحد تصفيهخانه فاضلاب مشابه تصفيهخانه جنوب غربي تهران با پوشش جمعيتي بيش از دو ميليون نفر و ظرفيت پساب سالانه 190 ميليون مترمکعب و به عبارتي روزانه حدود 5/0 ميليون مترمکعب (شايان ذکر است که ميزان مصرف روزانه آب شهر تهران حدود سه ميليون مترمکعب است).
- احداث هشتهزارو 300 کيلومتر شبکه آب جديد (هدررفت شبکه آب موجود بيش از 30 درصد است) در کشور (طبق آمار شرکت آب و فاضلاب شهري کشور در سال 1394 تنها حدود دوهزارو 305 کيلومتر شبکه توزيع و انتقال آب اصلاح و بازسازي شده است).
- احداث نيروگاه بادي يا خورشيدي و با انرژيهاي تجديدپذير و توليد حدود 125 مگاوات برق به صورت روزانه (طبق آمار وزارت نيرو تا ابتداي مرداد 96، کل برق توليدي با انرژيهاي تجديدپذير حدود 291 مگاوات (حدود 38/0 درصد از توليد برق کشور) بوده است).
- احداث پنج سد و نيروگاه مشابه گتوند و البته نه با کيفيت آن، سدي با حجم درياچه پنجميلياردو 82 ميليون مترمکعب و مساحت 96.5 کيلومترمربع که دومين درياچه مصنوعي کشور بعد از کرخه خواهد بود با طول تاج 750 متر، ارتفاع از روي پي 182 متر، ظرفيت تخليه سرريز 17هزارو 500 مترمکعب در ثانيه و توليد دو هزار مگاوات برق.
- احداث دو سد مشابه کارون3 با ارتفاع پي 205 متر، طول تاج 462 متر، حجم مخزن دوميلياردو 970 ميليون مترمکعب و مساحت درياچه 48.2 کيلومترمربع.
در انتها به نظر نگارنده، مسئولان امر به جاي تعريف چنين پروژههايي بهتر است به طرحهايي ضروريتر، مفيدتر، سريعتر و مطمئنتر بينديشند.
چنديپيش وزارت نيرو از آغاز پروژه ۲۵۰ميليوندلاري براي اکتشاف آب در ذخاير ژرف ايران با مشارکت روسها خبر داد و اعلام کرد مطالعات شناسايي ذخاير جديد آب در مناطق ژرف و عميق ايران آغاز شده است. به گفته مسئولان وزارت نيرو بعد از انجام مطالعات ژئوفيزيک کار حفاري آغاز ميشود. لازم به ذکر است که حفاري هر حلقه چاه اکتشافي در بلوکها و نقاط عميق و ژرف به حدود ۳۰ ميليارد تومان اعتبار به صورت سالانه نياز دارد. از سوي ديگر ميزان آب ژرف تجديدپذير کشور حداکثر 1.5 تا دو ميليارد مترمکعب تخمين زده شده است، اما بررسيها نشان ميدهد اين هدف با واقعيت فاصله زيادي دارد. بايد گفت آنچه باعث پيشبرد اين پروژه عظيم در کشوري مانند ايران ميشود، جذابيت طرح و پرطمطراقبودن آن است، همچنان که در گذشته نيز شاهد اجراي چنين طرحهايي بودهايم. ورود تکنولوژي حفاري و برداشت آب از طریق چاه در کشور و گسترش سريع و عميق و عميقترشدن آن، اپيدمي سدسازي در تمام نقاط کشور و اجراي سيستمهاي آبياري تحت فشار و توسعه گسترده آن، نمونههايي از اين دست هستند. با ادامه اين روند پيشبيني ميشود روزي حفاري چاههاي آب ژرف نيز گرفتار همين مسير خواهد شد که براي
کشورهاي جهان سوم که بهدنبال رشد فزاينده بدون توجه به زيرساختها و تکنولوژي و براي اين مهم به دنبال راههايي فضايي و نه زميني هستند، امري طبيعي و گريزناپذير است.
در اين نوشتار برآنيم تا به بررسي برخي از پروژههاي قابل اجرا در وزارت نيرو با هزينهاي معادل هزينه طرح اکتشاف آبهاي ژرف بپردازيم.
چنانچه ذکر شد هزينه اجراي طرح اکتشاف آبهاي ژرف 250 ميليون دلار برآورد شده است که با اين ميزان سرمايه پروژههاي زير قابل اجرا هستند:
- احداث دو واحد تصفيهخانه فاضلاب مشابه تصفيهخانه جنوب غربي تهران با پوشش جمعيتي بيش از دو ميليون نفر و ظرفيت پساب سالانه 190 ميليون مترمکعب و به عبارتي روزانه حدود 5/0 ميليون مترمکعب (شايان ذکر است که ميزان مصرف روزانه آب شهر تهران حدود سه ميليون مترمکعب است).
- احداث هشتهزارو 300 کيلومتر شبکه آب جديد (هدررفت شبکه آب موجود بيش از 30 درصد است) در کشور (طبق آمار شرکت آب و فاضلاب شهري کشور در سال 1394 تنها حدود دوهزارو 305 کيلومتر شبکه توزيع و انتقال آب اصلاح و بازسازي شده است).
- احداث نيروگاه بادي يا خورشيدي و با انرژيهاي تجديدپذير و توليد حدود 125 مگاوات برق به صورت روزانه (طبق آمار وزارت نيرو تا ابتداي مرداد 96، کل برق توليدي با انرژيهاي تجديدپذير حدود 291 مگاوات (حدود 38/0 درصد از توليد برق کشور) بوده است).
- احداث پنج سد و نيروگاه مشابه گتوند و البته نه با کيفيت آن، سدي با حجم درياچه پنجميلياردو 82 ميليون مترمکعب و مساحت 96.5 کيلومترمربع که دومين درياچه مصنوعي کشور بعد از کرخه خواهد بود با طول تاج 750 متر، ارتفاع از روي پي 182 متر، ظرفيت تخليه سرريز 17هزارو 500 مترمکعب در ثانيه و توليد دو هزار مگاوات برق.
- احداث دو سد مشابه کارون3 با ارتفاع پي 205 متر، طول تاج 462 متر، حجم مخزن دوميلياردو 970 ميليون مترمکعب و مساحت درياچه 48.2 کيلومترمربع.
در انتها به نظر نگارنده، مسئولان امر به جاي تعريف چنين پروژههايي بهتر است به طرحهايي ضروريتر، مفيدتر، سريعتر و مطمئنتر بينديشند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.